Dominique

Dominique là giống gà kiêm dụng (vừa lấy trứng vừa lấy thịt) có nguồn gốc từ Hoa Kỳ và thường được xem là giống gà bản địa lâu đời nhất của nước này. Bộ lông vằn đen trắng đặc trưng cùng mào hoa hồng giúp phân biệt dễ dàng với các giống gà vằn khác. Gà mái đẻ trứng nâu cỡ vừa khá đều, và giống gà này từ lâu đã được nuôi tại các nông trại nhỏ để lấy cả trứng lẫn thịt.

Đây là giống có kích thước trung bình, gà mái nặng khoảng 5 lb, gà trống khoảng 7 lb. Gà tính tình điềm đạm, dễ bắt và cầm, chăm bới đất kiếm ăn khi được thả vườn. Mào hoa hồng thấp, sát đầu, giúp giống gà này ít bị tê cóng ở vùng lạnh.

Dominique thích nghi tốt với nhiều điều kiện nuôi khác nhau và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Chúng tự kiếm ăn hiệu quả, giúp giảm chi phí thức ăn, đồng thời chịu nóng chịu lạnh tốt hơn nhiều giống gà công nghiệp.

Phù hợp với ai

Dominique hợp với người nuôi muốn một giống gà điềm tĩnh, ít công chăm sóc, đẻ trứng nâu đều và tự kiếm ăn tốt. Giống này phù hợp với người mới nuôi gà lần đầu, gia đình có trẻ nhỏ, và những ai sống ở vùng khí hậu lạnh hoặc thay đổi thất thường. Đây cũng là lựa chọn tốt cho người muốn góp phần bảo tồn một dòng gà lịch sử của Mỹ.

Dominique là hậu duệ của những con gà được các cư dân châu Âu đầu tiên mang đến Bắc Mỹ. Đến thời kỳ thuộc địa, giống gà này đã trở nên phổ biến khắp các nông trại miền Đông Hoa Kỳ, được nuôi để lấy trứng, thịt và cả lông làm đệm lót. Nguồn gốc chính xác của đàn giống ban đầu không được ghi chép lại, nhưng giống gà này hình thành từ những đàn gà bản địa trên các nông trại Mỹ.

Vào đầu đến giữa thế kỷ 19, Dominique đã phổ biến rộng rãi và được biết đến dưới nhiều tên gọi theo vùng. Bộ lông vằn khiến giống gà này trở nên quen mắt, và đôi khi bị nhầm với giống Barred Plymouth Rock ra đời sau này. Hai giống được phân biệt qua loại mào: Dominique mang mào hoa hồng, trong khi Barred Plymouth Rock có mào đơn (mào lá).

Hiệp hội Gia cầm Mỹ công nhận Dominique trong Tiêu chuẩn Hoàn hảo đầu tiên năm 1874, đưa giống này vào nhóm được ghi nhận sớm nhất. Suốt cuối thế kỷ 19, Dominique vẫn là giống gà nông trại đa dụng được ưa chuộng.

Số lượng đàn sụt giảm mạnh trong thế kỷ 20 khi ngành chăn nuôi công nghiệp chuyển sang các giống chuyên năng suất cao. Đến thập niên 1970, Dominique đã trở nên hiếm. Nỗ lực bảo tồn của các câu lạc bộ giống và tổ chức gia cầm di sản đã giúp phục hồi đàn giống khỏi nguy cơ mất hẳn, và hiện nay giống gà này được nuôi bởi các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ và người lai tạo bảo tồn giống.

Dominique có thân hình rộng, tròn trịa, dáng đứng hơi thẳng. Đặc điểm dễ nhận biết nhất là bộ lông vằn, mỗi chiếc lông có các dải đen trắng xen kẽ nhau. Kiểu lông này đôi khi được gọi là vằn cu hoặc vằn diều hâu. Mào hoa hồng thấp, phẳng, có một gai nhỏ phía sau, nằm sát đầu và là điểm phân biệt với giống Barred Plymouth Rock mào đơn. Chân và mỏ có màu vàng, tích tai và tích cổ màu đỏ.

Bộ lông và màu sắc

Dominique chỉ được công nhận một biến thể màu duy nhất: lông vằn đen trắng. Ở gà trống, các dải vằn thường trông sáng màu hơn vì dải trắng rộng hơn, trong khi gà mái trông sẫm màu hơn. Kiểu vằn không đều, hơi so le là đặc điểm bình thường của giống, khác với kiểu vằn sắc nét hơn thấy ở một số giống gà vằn khác. Gà con nở ra có màu sẫm với một đốm sáng trên đầu, và bộ lông vằn trưởng thành hình thành dần khi lông mọc đầy đủ.

Dominique nổi tiếng với tính khí ổn định, điềm đạm. Gà thường trầm tính và chịu được việc bắt cầm khá tốt, phù hợp với gia đình và những người nuôi thích dành thời gian gần gũi với đàn gà. Gà mái ổn định nhanh và ít khi hoảng loạn, bay nhảy lung tung.

Với con người, giống này thân thiện và dễ quản lý. Gà trống thường ít hung hăng hơn nhiều giống khác, dù từng cá thể vẫn có thể khác nhau. Với các giống gà khác, Dominique hòa hợp tốt và thường giữ vị trí trung bình, ổn định trong trật tự đàn thay vì lấn át hay bị bắt nạt.

Đây là giống chăm bới đất kiếm ăn. Khi được thả vườn, Dominique đi khắp nơi tìm côn trùng, hạt và rau xanh, phù hợp với mô hình thả tự do hoặc chăn thả trên đồng cỏ. Gà mái có tính ấp bóng cao hơn nhiều giống công nghiệp và chăm con chu đáo, thuận lợi cho người nuôi muốn tự ấp nở đàn kế tiếp. Giống gà này khá cảnh giác với thú săn mồi, một đặc điểm hình thành qua nhiều thế hệ nuôi thả tự nhiên trên nông trại.

Dominique không đòi hỏi nhiều và thích nghi tốt với nhiều điều kiện nuôi. Việc chăm sóc hằng ngày chủ yếu xoay quanh chuồng trại sạch sẽ, nước uống sạch, thức ăn cân đối và không gian vận động.

Chăm sóc lông và da

• Kiểm tra lông và da để phát hiện mạt, rận trong lúc bắt gà thường xuyên
• Bố trí khu tắm cát khô để gà tự làm sạch bộ lông
• Chỉ cắt móng hoặc cựa quá dài khi chúng cản trở việc di chuyển
• Kiểm tra chân để phát hiện bệnh ghẻ chân, biểu hiện là các vảy sần sùi, đóng vảy

Vận động

• Cho gà tiếp cận sân chơi hoặc khu thả vườn hằng ngày để kiếm ăn
• Rải rau xanh hoặc thóc để khuyến khích hoạt động tự nhiên
• Giữ khu thả không có nước đọng hoặc bùn lầy sâu

Môi trường nuôi

Mào hoa hồng giúp Dominique chịu lạnh tốt, và giống này vượt qua mùa đông ổn khi ở trong chuồng khô ráo, kín gió. Gà cũng chịu được nóng nếu có bóng mát và nước uống liên tục, phù hợp với khí hậu nóng ẩm ở nhiều vùng của Việt Nam. Cần rào chắn chắc chắn và đóng kín chuồng vào ban đêm, vì tập tính kiếm ăn tự do khiến gà dễ gặp nguy hiểm từ thú săn mồi trên mặt đất lẫn trên không.

Thức ăn công nghiệp hoàn chỉnh nên là nền tảng trong khẩu phần của Dominique. Gà con cần cám khởi động, gà hậu bị cần thức ăn tăng trưởng, và gà mái đẻ cần thức ăn cho gà đẻ có bổ sung canxi. Kiếm ăn tự nhiên cung cấp thêm đạm và rau xanh nhưng không thay thế được khẩu phần cân đối. Nên cung cấp sạn không tan để gà nghiền thức ăn trong diều, vì Dominique thả vườn thường ăn khá đa dạng.

Đồ ăn vặt và bổ sung

Gà mái đẻ cần nguồn canxi cho ăn tự do như vỏ hàu nghiền để giúp vỏ trứng chắc khỏe. Đồ ăn vặt như rau lá xanh, sâu bột hoặc ngô mảnh nên chiếm khoảng dưới 10 phần trăm khẩu phần để không làm loãng giá trị dinh dưỡng. Nước sạch phải luôn có sẵn, vì sản lượng trứng của gà mái đẻ giảm nhanh nếu thiếu nước.

Dominique được xem là giống chắc khỏe, kháng bệnh tốt, thường sống 6 đến 10 năm nếu được chăm sóc tốt. Giống này không có bệnh di truyền phổ biến đặc trưng. Hầu hết vấn đề sức khỏe gặp phải là những bệnh chung ở gà, như ký sinh trùng ngoài da và nhiễm trùng đường hô hấp, và có thể kiểm soát được bằng chăm sóc thường xuyên.

Chăm sóc phòng bệnh

• Giữ chuồng khô ráo, thông thoáng, sạch sẽ để hạn chế ký sinh trùng và khí amoniac
• Bố trí khu tắm cát để gà tự phòng ký sinh trùng
• Cách ly gà mới trước khi nhập đàn
• Cung cấp thức ăn cho gà đẻ và nguồn canxi tự do cho gà mái đẻ
• Theo dõi phân và sản lượng trứng để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh

Dominique phù hợp với cả mô hình nuôi nhốt và thả tự do, dù phát triển tốt nhất khi có không gian kiếm ăn. Chuồng trại cần giữ gà khô ráo, bảo vệ khỏi thú săn mồi và đủ rộng để tránh chen chúc. Khả năng chịu lạnh của giống này có nghĩa là hiếm khi cần sưởi ấm vào mùa đông, nhưng thông gió không gây gió lùa vẫn quan trọng quanh năm, đặc biệt ở những vùng có mùa đông se lạnh như miền Bắc.

Danh sách chuẩn bị chuồng

• Chuồng chống thú săn mồi với chốt chắc chắn và rào chôn sâu hoặc có viền chân
• Sào đậu đặt cao hơn ổ đẻ
• Ổ đẻ có lớp lót sạch, khô
• Lớp độn chuồng dày, khô hoặc vật liệu lót thấm hút khác
• Bóng mát và nước uống liên tục trong sân thả
• Khu tắm cát bằng đất khô hoặc cát

Trứng Dominique ấp nở giống các giống gà tiêu chuẩn khác, mất khoảng 21 ngày. Giống này có tính ấp bóng cao hơn nhiều giống công nghiệp, nên một gà mái ấp có thể tự nuôi cả ổ trứng với rất ít sự can thiệp. Với việc ấp bằng máy, nhiệt độ và độ ẩm ổn định là yếu tố quan trọng nhất, cùng với việc đảo trứng đều đặn cho đến những ngày cuối.

Các bước ấp nở

1. Chọn trứng sạch, hình dáng cân đối, để trứng lạnh đạt nhiệt độ phòng trước khi đưa vào máy ấp
2. Chạy máy ấp không tải một ngày để kiểm tra nhiệt độ và độ ẩm ổn định
3. Đặt trứng vào máy và đảo trứng nhiều lần mỗi ngày đến ngày 18
4. Ngày 18 dừng đảo trứng và tăng độ ẩm lên khoảng 65 đến 70 phần trăm để chuẩn bị nở
5. Để gà con trong máy ấp cho đến khi khô lông và bông xù, sau đó chuyển sang máy úm ấm