Catalana

Catalana, còn gọi là Catalana del Prat, là giống gà hình thành tại vùng Catalonia, đông bắc Tây Ban Nha. Đây là giống kiêm dụng, vừa cho trứng đều đặn vừa cho thịt đáng kể khi vỗ béo. Bộ lông màu vàng hoe ấm hoặc vàng kim, đuôi đen, một kiểu màu khác hẳn phần lớn giống gà vùng Địa Trung Hải khác.

Giống này hợp với khí hậu nóng và khô. Gà Catalana chịu nắng gắt mùa hè tốt hơn nhiều giống gà xứ lạnh, vẫn hoạt bát ngoài vườn khi nắng nóng khiến đàn gà khác lười nhác. Chúng bới đất tìm mồi giỏi, đi khắp vườn săn côn trùng, hạt cỏ và rau xanh, nên khi có đủ diện tích chúng tự lo được phần lớn khẩu phần.

Catalana là giống gà độc lập, hiếu động, không phải loại gà thích ôm ấp. Chúng chịu được người bắt nhưng thích tự do đi lại hơn, phù hợp với mô hình thả vườn hay nuôi hộ gia đình có đất rộng hơn là nhốt trong chuồng chật.

Phù hợp với ai

Gà Catalana hợp với người có đất rộng để gà bới tìm mồi và sống ở vùng khí hậu nóng hoặc ôn hòa. Giống này thưởng cho người nuôi muốn một giống gà năng suất, ít phải chăm bẵm, chứ không cần một con vật cưng hiền lành, quấn chủ. Người ở vùng lạnh ẩm hoặc nhốt gà trong chuồng nhỏ cố định có thể thấy giống này bồn chồn, khó thuần.

Tên Catalana bắt nguồn từ Catalonia, vùng đông bắc Tây Ban Nha nơi giống gà này ra đời. Nó gắn liền với thị trấn El Prat de Llobregat gần Barcelona, và tên đầy đủ trong tiếng Tây Ban Nha, Catalana del Prat, phản ánh đúng gốc gác đó. Nông dân địa phương đã chọn lọc giống này qua nhiều thế hệ từ đàn gà thả vườn phổ biến vùng Địa Trung Hải để có một giống gà thực dụng, vừa lấy trứng vừa lấy thịt.

Giống được công nhận chính thức tại Tây Ban Nha vào thế kỷ 19. Nó trở thành một trong những giống gà bản địa được nuôi rộng rãi nhất nước và là niềm tự hào của vùng Catalonia, gắn bó lâu dài với nông trại và chợ phiên địa phương.

Người Tây Ban Nha di cư và giao thương đã đưa gà Catalana vượt Đại Tây Dương, giống bén rễ tại nhiều nơi ở Nam Mỹ nhờ khả năng chịu nóng phù hợp khí hậu ở đó. Giống này có lượng người nuôi đáng kể tại Argentina và một số nước khác trong khu vực.

Ngoài Tây Ban Nha và Nam Mỹ, gà Catalana vẫn khá hiếm. Nhiều nước công nhận giống này trong tiêu chuẩn gà cảnh và gà giống, nhưng số lượng nuôi ít hơn hẳn so với các giống thương mại hay giống trình diễn lớn, và ngày nay nó được xem một phần như giống gà di sản cần bảo tồn.

Catalana có thân hình cỡ trung bình, dáng đứng khá thẳng và linh hoạt. Thân chắc, tròn đều với một giống kiêm dụng, đặt trên đôi chân trơn không có lông. Vóc dáng tổng thể cân đối chứ không nặng nề, phù hợp với một giống chuyên đi bới đất kiếm ăn.

Mào đơn màu đỏ, đứng thẳng ở gà trống, còn ở gà mái phần sau mào thường ngả xuống một bên. Mặt đỏ, dái tai trắng, mỏ và chân ngả màu xám đá nhạt hoặc hơi xanh.

Bộ lông và màu sắc

Màu đặc trưng là vàng hoe kim ấm áp phủ khắp thân, tương phản với đuôi đen và các lông cánh, đôi khi cả lông cổ cũng đen. Phần lông đen thường ánh xanh lục dưới ánh sáng tốt. Một số vùng còn nuôi phiên bản gà lùn (bantam) của Catalana, giữ nguyên kiểu màu vàng đen nhưng kích thước nhỏ hơn nhiều.

Catalana là giống gà năng động, tự chủ. Cả ngày chúng dành phần lớn thời gian di chuyển, bới đất và săn mồi khắp vườn, luôn cảnh giác với xung quanh. Sự cảnh giác này giúp chúng phản ứng nhanh trước kẻ săn mồi, nhưng cũng khiến chúng dễ hoảng khi bị giật mình hoặc nhốt trong không gian chật hẹp.

Với người, giống này ôn hòa nhưng không quấn quýt. Gà Catalana chấp nhận được bắt và chăm sóc thường ngày, song vẫn giữ khoảng cách và hiếm khi trở thành loại gà thích ngồi trong lòng chủ. Trong đàn, chúng thường hòa hợp tốt và sống chung được với các giống gia cầm khác khi có đủ không gian dàn trải. Nhốt trong chuồng nhỏ dễ khiến chúng bồn chồn, nên nuôi thả vườn là tốt nhất.

Gà mái Catalana ít có bản năng ấp trứng, nên người nuôi muốn có gà con thường phải dùng máy ấp hoặc nhờ gà mái giống khác ấp hộ.

Catalana là giống gà khỏe mạnh, không đòi hỏi gì nhiều ngoài việc chăm sóc gia cầm cơ bản, đúng cách. Nhu cầu chính của chúng là không gian để đi lại kiếm ăn và được che chắn khỏi những điều kiện mà quê hương chúng không có, chủ yếu là lạnh và ẩm.

Chăm sóc lông và da

• Bố trí khu tắm cát khô để gà tự chăm sóc bộ lông.
• Kiểm tra chân và hậu môn thường xuyên để phát hiện mạt, rận.
• Xem mào đơn mượt có bị tê cóng không trong đợt lạnh.
• Chỉ cắt móng hoặc mỏ khi quá dài, tình trạng này hiếm gặp ở gà năng động thường xuyên chạy nhảy.

Vận động

• Cho gà thả vườn hoặc ra sân rộng mỗi ngày để bới kiếm ăn.
• Cấp càng nhiều diện tích đất càng tốt, vì giống này không chịu được cảnh gò bó.
• Đặt sào đậu và rải thức ăn để gà luôn có việc làm.
• Rào chắn chắc chắn, vì gà hiếu động có thể bay qua rào thấp.

Môi trường sống

Gà Catalana chịu nóng, chịu khô tốt nhưng không hợp với mùa đông lạnh ẩm. Cấp bóng mát và nước sạch vào mùa hè, chuồng khô ráo, thoáng khí, không gió lùa vào những tháng lạnh hơn. Chuồng lót đủ dày và sân có mái che giúp giống này khỏe mạnh quanh năm.

Thức ăn công nghiệp hoàn chỉnh là nền tảng khẩu phần của gà Catalana, chọn loại phù hợp theo tuổi và mục đích nuôi. Nhờ khả năng bới tìm mồi tốt, gà thả vườn còn bổ sung thêm côn trùng, hạt cỏ và rau xanh, nhờ đó giảm bớt lượng thức ăn công nghiệp cần cho ăn. Luôn có nước sạch, mát bên cạnh thức ăn.

Gà mái đẻ cần thêm canxi để vỏ trứng chắc, thường cấp dưới dạng vỏ hàu nghiền hoặc đá vôi hạt, để riêng cho gà ăn tự do. Gà không có điều kiện bới đất cũng cần sạn không tan để nghiền thức ăn trong diều.

Đồ ăn thêm và bổ sung

Giới hạn đồ ăn thêm như thóc rải, rau lá xanh và đồ thừa nhà bếp ở mức khoảng 10 phần trăm tổng khẩu phần để không làm mất cân đối khẩu phần chính. Cấp sạn và vỏ hàu riêng, không trộn lẫn vào cám. Bổ sung vitamin và điện giải vào nước uống có thể giúp gà vượt qua stress nhiệt hoặc hồi phục sau bệnh.

Catalana nhìn chung khỏe mạnh và sống thọ so với các giống gà khác, tuổi thọ thường 6 đến 8 năm nếu được chăm sóc tốt. Giống này không có bệnh di truyền phổ biến nào đặc trưng riêng. Phần lớn vấn đề sức khỏe gặp phải đều là những bệnh thông thường ở mọi giống gà, và chăn nuôi đúng cách ngăn ngừa được hầu hết. Khả năng chịu nóng là điểm mạnh của giống, nhưng mào đơn đứng thẳng dễ bị tê cóng vào mùa đông khắc nghiệt.

Chăm sóc phòng bệnh

• Giữ chuồng sạch, khô và thoáng khí.
• Duy trì lịch tẩy giun và phòng ký sinh trùng định kỳ.
• Cách ly gà mới hoặc gà vừa trở về trước khi nhập đàn.
• Tuân theo khuyến cáo tiêm phòng của địa phương nếu có.
• Cấp thức ăn cân đối và nước sạch liên tục.

Catalana sinh ra để sống ngoài trời, thả vườn tự do, và phát triển tốt nhất khi có thể đi bới kiếm ăn trên diện tích rộng. Chuồng trại cần cho đàn gà một nơi an toàn, khô ráo để ngủ và đẻ trứng, kèm theo càng nhiều diện tích ngoài trời càng tốt tùy điều kiện đất đai. Giống này đặc biệt hợp với vùng khí hậu nóng, khô, nhưng ở vùng lạnh hơn chuồng phải giữ gà khô ráo, tránh gió lùa suốt mùa đông.

Danh mục cần chuẩn bị

• Chuồng chắc chắn, chống thú săn mồi, có chốt cửa an toàn.
• Sào đậu đặt cao hơn nền lót chuồng.
• Ổ đẻ sạch, có bóng che, lót khô.
• Khu tắm cát trong sân thả.
• Bóng mát và nước sạch khắp sân thả vào ngày nóng.
• Hàng rào đủ cao để giữ gà hiếu động, thân hình nhẹ, không bay ra ngoài.

Gà mái Catalana ít có bản năng ấp trứng, nên việc ấp nở ổn định thường phải dựa vào máy ấp hoặc gà mái giống khác. Trứng của giống này theo đúng chu kỳ ấp tiêu chuẩn của gà, nở sau khoảng 21 ngày. Chọn trứng sạch, hình dáng chuẩn, bảo quản đầu nhọn hướng xuống ở nhiệt độ phòng mát, không quá khoảng một tuần trước khi đưa vào ấp.

Các bước ấp trứng

1. Chọn trứng sạch, không nứt vỡ, hình dáng và kích cỡ bình thường.
2. Để trứng đã bảo quản ấm lên nhiệt độ phòng trước khi đưa vào ấp.
3. Cài máy ấp ở 37,5 độ C, ổn định nhiệt độ và độ ẩm.
4. Đảo trứng đều đặn đến hết ngày 18.
5. Ngừng đảo trứng vào ngày 18 và tăng độ ẩm để chuẩn bị nở.
6. Để gà con trong máy ấp đến khi khô lông, xù bông rồi mới chuyển sang lồng úm ấm.