Awassi

Het Awassischaap is een vetstaartschaap dat oorspronkelijk van het Arabisch Schiereiland en het bredere Midden-Oosten komt. Het is het talrijkste en meest verspreide schapenras in de regio en wordt vooral als melkschaap gehouden. De grote vetstaart is het meest opvallende kenmerk van het ras: een vetreserve die het dier helpt lange droge periodes en schrale begrazing te overleven.

Het is een middelgroot ras met een rustig, zelfstandig karakter. Awassischapen verdragen hitte, droogte en lange trektochten beter dan de meeste andere rassen, en daarom vormen ze al eeuwenlang de ruggengraat van herderskuddes van de Levant tot Irak en de omliggende landen. In de praktijk is het een drieledig ras dat melk, vlees en grove tapijtwol levert, al duwen gerichte melklijnen de melkopbrengst ver boven het rasgemiddelde.

Melk is voor de meeste houders de reden om dit ras te kiezen. Awassiooien geven meer melk over een langere lactatieperiode dan doorgaans bij haar- of tapijtrassen het geval is, en de melk wordt gebruikt om te drinken en voor yoghurt en traditionele kaas.

Voor wie geschikt

Het Awassischaap past bij houders in hete, droge of halfdroge streken die een taai dier willen dat droogte aankan en gemolken kan worden. Het werkt goed op melkgerichte kleinschalige bedrijven en in extensieve herderssystemen waarbij kuddes over grote afstanden trekken. Wie fijne kledingwol zoekt, kan beter uitkijken naar een ander ras, want de vacht van het Awassischaap is grove tapijtwol.

Het Awassischaap stamt af van de oude vetstaartschapen van het Nabije Oosten, een type dat al duizenden jaren over het Arabisch Schiereiland en door de Vruchtbare Halvemaan wordt gehoed. Vetstaartschapen komen voor in vroege geschriften en kunst uit de regio, en het Awassischaap vertegenwoordigt een lange lijn van deze op de woestijn aangepaste dieren, gevormd door nomadische en dorpsherders in plaats van door formele fokprogramma's.

De naam van het ras wordt in verband gebracht met bedoeïenenstammen uit de regio, en het type verspreidde zich over het gebied dat nu Syrië, Irak, Jordanië, Libanon, Israël en delen van het Arabisch Schiereiland en Turkije omvat. Het grootste deel van zijn geschiedenis was het Awassischaap een landras, door herders geselecteerd op overlevingskracht, loopvermogen en melk voor het gezin, niet op een uniform uiterlijk.

In de twintigste eeuw verschoof het ras van een overlevingslandras naar verbeterde melklijnen. Gerichte fokkerij, met als bekendste voorbeeld het Improved Awassi dat op landbouwkundige onderzoeksstations in Israël is ontwikkeld, tilde de melkopbrengst ver boven het traditionele kuddegemiddelde en maakte van het Awassischaap een serieus melkschaap. Verbeterde lijnen zijn sindsdien naar andere landen geëxporteerd om lokale melkkuddes te verbeteren.

Tegenwoordig blijft het Awassischaap het dominante schaap in grote delen van het Midden-Oosten. Traditionele kuddes bestaan naast intensief beheerde melklijnen, en het ras wordt nog altijd gewaardeerd om dezelfde eigenschappen die het ooit succesvol maakten: taaiheid, melk en het vermogen om te gedijen waar voer en water schaars zijn.

Het Awassischaap is een middelgroot schaap met een stevig, functioneel bouwtype. Het kenmerkende onderdeel is de grote vetstaart: een breed vetkussen aan het achtereind dat laag hangt en bij goed gevoerde dieren fors kan uitvallen. De kop is lang met een bol profiel, en de oren zijn lang en hangend. Rammen dragen doorgaans spiraalvormige horens, terwijl ooien meestal hoornloos zijn of slechts kleine horens dragen.

De poten zijn lang en het lichaam is goed toegerust om lange afstanden over ruw, droog terrein af te leggen. Het lijf is over het grootste deel bedekt met grove wol, met kortere haren op gezicht en poten.

Vacht en kleur

Het meest voorkomende patroon is een wit tot crèmekleurig lijf met een bruine tot lichtgele kop en poten, al komen ook volledig bruine dieren en andere schakeringen voor. De vacht is grof, open tapijtwol in plaats van fijne kledingwol, en stoot vuil goed af en verdraagt hitte goed. De omvang van de vetstaart varieert met voeding en conditie: hij groeit bij goede begrazing en slinkt tijdens schrale periodes.

Het Awassischaap heeft een rustig, gelijkmatig karakter en is goed te hanteren in een kudde. Het ras is zelfstandig, een eigenschap die is gevormd door generaties extensieve begrazing waarbij dieren op ruime afstand moesten grazen en tussen de verzorgingsmomenten door voor zichzelf moesten zorgen. Deze schapen blijven betrouwbaar bij elkaar en volgen een herder of een leiddier, waardoor grote groepen op open terrein goed te beheren zijn.

Tegenover mensen is het Awassischaap over het algemeen rustig en niet schichtig, vooral in kuddes die gewend zijn aan dagelijks melken en nauw contact. Melkooien die vaak worden gehanteerd, raken gewend aan de melkroutine. Tegenover ander vee is het ras vreedzaam en het graast probleemloos naast geiten en andere schapen. Rammen kunnen tijdens het dekseizoen assertief zijn, wat normaal is voor de soort, en verdienen dan de gebruikelijke voorzichtigheid.

Het meest kenmerkende gedrag is het uithoudingsvermogen. Awassischapen lopen grote afstanden op zoek naar gras en water, verdragen hitte en droogte zonder problemen, en blijven in conditie op voer dat voor veel andere rassen ontoereikend zou zijn.

Het Awassischaap behoort tot de schapenrassen die het minste onderhoud vragen, maar ook dit ras heeft dagelijkse kuddezorg nodig. De dagelijkse aandacht gaat vooral naar begrazing, water en conditie, met bij melkkuddes een vaste melkroutine erbij.

Vachtverzorging

• Scheer eenmaal per jaar, meestal in het late voorjaar of de vroege zomer, voordat de warmste maanden beginnen
• Controleer en knip de hoeven op vaste tijden om overgroei en voetproblemen te voorkomen
• Houd de omgeving rond de vetstaart en het achtereind schoon en scheer bevuilde wol daar tussentijds bij
• Inspecteer de vacht op uitwendige parasieten en behandel indien nodig

Beweging

• Bied dagelijks toegang tot grasland of een uitloop; het ras is gebouwd om te lopen en te foerageren
• Geef de kudde ruimte om te bewegen, wat de conditie en de voetgezondheid ten goede komt
• Bij extensieve systemen levert het normale drijven over afstand alle beweging die nodig is

Omgeving

Het Awassischaap is geschikt voor hete, droge en halfdroge omstandigheden en verdraagt hitte en droogte veel beter dan de meeste rassen. Zorg toch voor schaduw en voortdurend schoon water tijdens warm weer, en droge beschutting tegen koude regen en wind in koelere seizoenen. Deugdelijke omheining houdt de kudde bij elkaar en beschermt tegen roofdieren.

Het Awassischaap is een efficiënte foerageerder die conditie behoudt op weidegras en oogstresten waarop veel andere schapenrassen niet zouden standhouden. De basis van het rantsoen moet weidegang en goed ruwvoer zijn, aangevuld met extra voer wanneer de begrazing schraal is of wanneer dieren een hogere behoefte hebben. Lacterende ooien hebben de meeste behoefte, omdat melkproductie zwaar op het dier weegt. Groeiende lammeren en ooien in de late dracht hebben eveneens extra energie en eiwit nodig.

Zorg voor voortdurende toegang tot schoon water en tot zout of een mineralensupplement dat geschikt is voor schapen. Vermijd koperrijke mineralenmengsels die voor andere diersoorten zijn bedoeld, want schapen zijn gevoelig voor een teveel aan koper.

Extraatjes en aanvullingen

Geef alleen kleine hoeveelheden graan of commerciële lekkernijen, want plotselinge of grote graangiften brengen het risico op spijsverteringsproblemen met zich mee. Een mineralenblok voor schapen en vrij beschikbaar zout dekken de meeste behoeften aan sporenelementen. In streken met seleniumarme bodem kan een dierenarts advies geven over aanvulling met selenium en vitamine E.

Het Awassischaap staat bekend om zijn taaiheid en veerkracht, en verdraagt hitte, droogte en zware omstandigheden goed. De levensverwachting ligt doorgaans tussen 10 en 12 jaar, en productieve melkooien blijven vaak meerdere lactaties lang in de kudde. De meeste gezondheidsproblemen bij dit ras zijn de algemene aandachtspunten van schapenhouderij en geen rasspecifieke afwijkingen, en goede verzorging voorkomt het merendeel ervan.

Preventieve zorg

• Volg een vaccinatieprogramma zoals geadviseerd door een dierenarts (vaak tegen clostridiose)
• Voer een gepland parasietenbeheerprogramma uit met periodieke controle van de wormbelasting
• Bekap en controleer de hoeven op vaste tijden
• Beoordeel de lichaamsconditie van de kudde en pas de voeding aan voor en na de lactatie
• Controleer de uiers van melkooien regelmatig op vroege tekenen van uierontsteking

Awassischapen zijn binnen hun eerste levensjaar geslachtsrijp, en ooien worden doorgaans gedekt vanaf ongeveer 7 tot 12 maanden, afhankelijk van groei en bedrijfsvoering. Het ras heeft een relatief lang dekseizoen en veel kuddes kunnen ook buiten het gangbare herfstvenster lammeren, wat past bij melkbedrijven die het grootste deel van het jaar melk willen winnen.

De dracht duurt ongeveer 150 dagen, ruwweg vijf maanden. Het Awassischaap werpt meestal één lam; tweelingen komen minder vaak voor dan bij zeer vruchtbare rassen. Ooien zijn goede moeders en geven veel melk, zodat lammeren gestaag groeien bij de moeder.

Bij melkkuddes wordt de opfok van lammeren vaak afgewogen tegen de melk die voor menselijke consumptie bestemd is. Lammeren worden soms vroeg gespeend zodat de ooi gemolken kan worden, of eerst bij de ooi grootgebracht voordat de melklactatie begint. In herderskuddes blijven lammeren doorgaans bij de moeder en de kudde en worden ze na een paar maanden gespeend. Door vervangingsooien te selecteren uit hoogproductieve, goed ontwikkelde moederdieren blijven zowel de melkproductie als de taaiheid van het ras behouden.