Oberhasli

Dê Oberhasli là giống dê sữa có nguồn gốc từ các bang miền núi của Thụy Sĩ. Đây là giống cỡ trung bình, dễ nhận biết nhờ bộ lông màu hạt dẻ đến đỏ sẫm gọi là màu chamois, điểm thêm các đốm đen ở mặt, chân, bụng và dọc theo sống lưng. Dê cái thường nặng khoảng 54 kg và cao khoảng 71 cm tại u vai, trong khi dê đực có kích thước lớn hơn.

Giống dê này được nuôi chủ yếu để lấy sữa. So với các giống dê sữa khác, sản lượng chỉ ở mức vừa phải, nhưng sữa có vị ngọt dịu được nhiều người nuôi ưa chuộng để uống trực tiếp và làm phô mai. Dê cái Oberhasli cũng là những người mẹ đáng tin cậy, đồng thời thích nghi tốt với khí hậu mát và địa hình gồ ghề, phản ánh rõ nguồn gốc vùng núi Alps của giống.

Tính khí là một trong những điểm đặc trưng nhất của giống dê này. Dê Oberhasli nhìn chung điềm tĩnh, hiền lành và thích gần gũi con người, nên là lựa chọn thực tế cho các nông trại nhỏ, hộ chăn nuôi gia đình và các dự án 4-H. Chúng vẫn cảnh giác với xung quanh nhưng hiếm khi hoảng loạn hay dễ giật mình.

Dê Oberhasli phù hợp với ai

Dê Oberhasli phù hợp với người muốn nuôi một giống dê sữa dễ quản lý, tính khí ổn định hơn là chạy theo sản lượng sữa cao nhất. Khả năng xử lý dễ dàng và chịu lạnh tốt khiến giống này phù hợp với hộ chăn nuôi gia đình, người làm phô mai tại nhà và các chương trình chăn nuôi dành cho thanh thiếu niên. Người sống ở vùng khí hậu rất nóng, hoặc muốn tìm một giống dê sữa thương mại cho sản lượng lớn, nên cân nhắc so sánh với các giống dê núi Alps cỡ lớn hơn.

Dê Oberhasli bắt nguồn từ các vùng núi của Thụy Sĩ, trong đó có khu vực quanh Bern, nơi giống dê lấy tên gọi. Đây là một trong những giống dê sữa vùng núi Alps của Thụy Sĩ, được nhiều thế hệ nông dân lai tạo để lấy sữa tại các nông trại nhỏ trên núi. Họa tiết màu chamois là đặc điểm ổn định, xuất hiện đều đặn trong các đàn dê Thụy Sĩ này.

Những con dê mang đặc điểm này được nhập vào Hoa Kỳ từ đầu những năm 1900. Trong nhiều thập kỷ sau đó, chúng thường bị gộp chung với các giống dê núi Alps nhập khẩu khác, đôi khi được ghi nhận dưới tên gọi chung là Alpine, khiến bản sắc riêng của giống bị lu mờ.

Nhờ công sức của những nhà lai tạo tâm huyết, những cá thể mang đúng họa tiết chamois gốc của Thụy Sĩ được theo dõi và nhân giống để giữ dòng thuần. Theo thời gian, dê Oberhasli được công nhận là một giống riêng biệt, chứ không còn bị coi là một biến thể màu lông của giống Alpine.

Ngày nay, dê Oberhasli vẫn ít phổ biến hơn nhiều giống dê sữa khác. Giống này được duy trì bởi những người chăn nuôi coi trọng màu lông, tính khí và chất lượng sữa của nó, và hồ sơ phả hệ tiếp tục chú trọng bộ lông chamois đặc trưng cùng các đốm đen.

Dê Oberhasli có thân hình cân đối, đúng kiểu dê sữa: lưng thẳng, thân sâu, và ở dê cái bầu vú gắn chắc vào thân. Mặt thẳng hoặc hơi lõm nhẹ, tai dựng đứng và hướng về phía trước, tổng thể toát lên vẻ tinh anh, gọn gàng. Cả dê cái lẫn dê đực đều có thể có sừng hoặc được triệt sừng tùy theo cách quản lý của từng trại.

Bộ lông và màu sắc

Màu lông đặc trưng của giống là chamois, dao động từ hạt dẻ nhạt đến nâu đỏ sẫm. Các đốm đen mang tính nhận diện xuất hiện trên mặt, với hai sọc sáng màu chạy từ phía trên mỗi bên mắt xuống đến mõm, cùng màu đen ở phần chân dưới, bụng và một sọc dọc theo sống lưng. Tai thường được viền hoặc điểm màu đen. Dê đực có xu hướng mang nhiều màu đen trên bộ lông hơn dê cái. Lông ngắn đến trung bình và áp sát cơ thể.

Dê Oberhasli nổi tiếng với tính khí ổn định, hiền hòa. Giống dê này thích gần gũi con người và thường gắn bó với người chăm sóc, nhờ đó các công việc thường ngày như vắt sữa hay cắt tỉa móng trở nên dễ dàng hơn. Chúng vẫn quan sát cảnh giác xung quanh nhưng hiếm khi hoảng sợ, một đặc điểm phù hợp với đồng cỏ rộng và địa hình đa dạng.

Với các thành viên trong gia đình, giống dê này thân thiện và kiên nhẫn, thường được khuyên nuôi cho hộ gia đình có trẻ nhỏ và các dự án chăn nuôi dành cho thanh thiếu niên. Với người lạ, phần lớn dê Oberhasli tỏ ra dè dặt lúc đầu rồi nhanh chóng ổn định khi đã quen. Chúng thường sống hòa hợp với những con dê khác cũng như vật nuôi khác trong trang trại, dù thứ bậc trong đàn và tính cách từng cá thể vẫn có ảnh hưởng nhất định.

So với nhiều giống dê sữa khác, đây là giống tương đối ít kêu, một điểm cộng ở những nơi cần hạn chế tiếng ồn. Cũng như mọi loài dê, chúng tò mò và leo trèo giỏi, nên hàng rào chắc chắn cùng các hoạt động kích thích tinh thần sẽ giúp ngăn tình trạng trốn thoát và buồn chán.

Chải chuốt

• Chải lông hằng tuần để loại bỏ lông rụng và kiểm tra da
• Cắt tỉa móng mỗi 6 đến 8 tuần để tránh móng mọc dài quá mức và gây khập khiễng
• Kiểm tra tai, mắt và bộ lông để phát hiện ký sinh trùng trong quá trình chăm sóc thường ngày
• Với dê cái đang vắt sữa, giữ bầu vú và vùng hông sạch sẽ, xén lông khi cần thiết

Vận động

• Cho ra đồng cỏ hoặc sân vận động rộng hằng ngày
• Bố trí các vật để leo trèo như gốc cây, tảng đá hoặc bục kê để đáp ứng bản năng leo trèo tự nhiên
• Dựng hàng rào chắc chắn cao tối thiểu khoảng 1,2 đến 1,5 mét, vì dê hay thử và trèo qua những điểm yếu
• Luân phiên khu vực chăn thả để quản lý nguồn cỏ và giảm tải ký sinh trùng

Môi trường sống

Nhờ nguồn gốc vùng núi Alps, giống dê này chịu lạnh rất tốt, nhưng cần chuồng trại khô ráo, kín gió để luôn khỏe mạnh trong thời tiết mưa ẩm hoặc nhiều gió. Nên bố trí lớp lót chuồng sạch, thông gió tốt và có bóng râm vào những tháng nóng, vì stress nhiệt là mối nguy lớn hơn cái lạnh đối với giống dê này. Cần nuôi cùng ít nhất một con dê bạn, vì dê Oberhasli là loài sống theo bầy đàn và dễ gặp vấn đề nếu bị nuôi cách biệt một mình.

Nền tảng khẩu phần ăn của dê Oberhasli là thức ăn thô xanh: đồng cỏ, cây bụi và cỏ khô họ hòa thảo hoặc họ đậu chất lượng tốt. Cây bụi như các loại cây thân gỗ nhỏ và cây lá rộng phù hợp với tập tính ăn tự nhiên của dê. Dê cái đang vắt sữa và dê con đang lớn cần thêm năng lượng và đạm, thường được đáp ứng bằng một khẩu phần thức ăn tinh dành cho dê sữa đã được định lượng. Nước sạch cần luôn có sẵn, vì sản lượng sữa sẽ giảm nhanh nếu thiếu nước.

Đồ ăn vặt và bổ sung dinh dưỡng

Có thể cho ăn thêm một lượng nhỏ trái cây hoặc rau củ như đồ ăn vặt, nhưng chỉ nên cho với lượng vừa phải để không làm mất cân bằng khẩu phần. Nên cung cấp khoáng chất dạng rời chuyên dùng cho dê với hàm lượng đồng và selen phù hợp với từng vùng, vì tình trạng thiếu hai khoáng chất này khá phổ biến ở những nơi đất nghèo dinh dưỡng. Một nguồn muối khoáng và nước sạch sẽ hoàn thiện nhu cầu hằng ngày. Nên tham khảo bác sĩ thú y hoặc cơ quan khuyến nông trước khi bổ sung thêm bất kỳ chất nào cho mục tiêu sức khỏe cụ thể.

Dê Oberhasli là giống khỏe mạnh, chịu tốt điều kiện mát và địa hình gồ ghề. Nếu được chăm sóc tốt, nhiều con sống được 12 đến 18 năm, dù thời gian cho sữa hiệu quả ngắn hơn tổng tuổi thọ. Phần lớn vấn đề sức khỏe của giống này cũng là những vấn đề thường gặp ở dê sữa nói chung, và phần lớn có thể phòng ngừa được nhờ chăm sóc thường xuyên, vệ sinh tốt và dinh dưỡng hợp lý.

Chăm sóc phòng ngừa

• Xét nghiệm phân định kỳ và tẩy giun dựa trên kết quả xét nghiệm
• Cắt tỉa móng mỗi 6 đến 8 tuần
• Tiêm phòng đầy đủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y địa phương (vắc xin CDT là tiêu chuẩn phổ biến ở nhiều nơi)
• Bổ sung khoáng chất dạng rời phù hợp với từng vùng
• Cách ly dê mới trước khi nhập vào đàn

Dê Oberhasli đạt tuổi sinh sản trong năm đầu tiên, nhưng dê cái thường chỉ được phối giống khi đã phát triển đầy đủ, phổ biến nhất là vào khoảng 8 đến 10 tháng tuổi hoặc khi đạt thể trọng phù hợp. Cũng như phần lớn các giống dê khác, đây là giống động dục theo mùa, chủ yếu lên giống vào những tháng mát của mùa thu và đầu mùa đông. Thời gian mang thai kéo dài khoảng 150 ngày, xấp xỉ năm tháng.

Dê cái thường sinh một đến hai con, sinh đôi khá phổ biến ở những cá thể trưởng thành. Giống này được đánh giá cao nhờ khả năng làm mẹ tốt, dê cái thường tự liếm sạch, cho bú và bảo vệ con mà ít cần con người can thiệp. Dê con đứng dậy và bú mẹ ngay sau khi sinh, và việc đảm bảo chúng bú được sữa đầu trong những giờ đầu tiên rất quan trọng đối với khả năng miễn dịch.

Dê con có thể bắt đầu gặm thức ăn thô trong vài tuần đầu và thường được cai sữa vào khoảng 12 tuần tuổi, tùy vào việc được mẹ nuôi trực tiếp hay bú bình. Dê đực dùng để phối giống nên được chọn lọc dựa trên thể hình, tính khí và họa tiết chamois chuẩn, nhằm giữ gìn đặc trưng của giống.