Hereford

Bò Hereford là giống bò chuyên thịt bắt nguồn từ hạt Herefordshire, miền tây nước Anh. Đây là một trong những giống bò thịt được nuôi rộng rãi nhất thế giới, dễ nhận ra nhờ thân đỏ đậm và mặt trắng, màu trắng còn kéo dài xuống bụng, phần dưới bốn chân và chóp đuôi.

Hereford được đánh giá cao vì khả năng chuyển hóa cỏ và thức ăn thô thành thịt một cách hiệu quả. Giống bò này thích nghi với nhiều kiểu khí hậu, từ vùng cao lạnh đến đồng cỏ nóng, và vẫn giữ được năng suất trên những bãi chăn mà nhiều giống khác khó trụ được. Bò cái trưởng thành thường nặng 540-730 kg, còn bò đực thường vượt 800 kg.

Giống bò này có tính khí ổn định, dễ quản lý. Nhờ dễ thuần và khả năng sinh sản tốt, Hereford là lựa chọn phổ biến cho các trại chăn nuôi thương mại và các chương trình lai tạo, vì đặc điểm mặt trắng truyền lại chắc chắn cho đời sau.

Phù hợp với ai

Bò Hereford hợp với những người chăn nuôi quy mô trang trại lẫn hộ nhỏ lẻ, muốn có giống bò thịt ít tốn công mà vẫn phát triển tốt trên đồng cỏ. Tính hiền lành giúp cả người mới chăn nuôi cũng xử lý được, còn sức chịu đựng của giống này phù hợp với những vùng đất cằn hoặc thời tiết thất thường, nơi việc bổ sung thức ăn tinh không thực tế.

Tên gọi Hereford bắt nguồn từ Herefordshire, một hạt ở miền tây nước Anh, gần biên giới xứ Wales. Giống bò này được nông dân trong vùng phát triển vào thế kỷ 18, với mục tiêu tạo ra loại bò cho thịt hiệu quả từ cỏ và thức ăn thô sẵn có tại địa phương.

Benjamin Tomkins thường được nhắc đến như người đặt nền móng cho giống bò này, bắt đầu công việc chọn giống từ giữa thế kỷ 18 với một số lượng nhỏ bò gốc. Các nhà chọn giống tập trung vào vóc dáng, tốc độ lớn trên đồng cỏ và sự đồng nhất về ngoại hình.

Sổ phả hệ Hereford (Hereford Herd Book) được lập tại Anh vào thập niên 1840, chính thức hóa việc ghi chép nguồn gốc cho giống bò này. Đến thế kỷ 19, Hereford đã trở thành một trong những giống bò thịt hàng đầu tại Anh.

Việc xuất khẩu đã đưa giống bò này đi khắp thế giới. Hereford có mặt tại Bắc Mỹ từ đầu thế kỷ 19, sau đó được nuôi phổ biến ở Úc, Nam Mỹ và miền nam châu Phi, nơi khả năng thích nghi với hệ thống chăn thả giúp giống bò này hỗ trợ tốt cho chăn nuôi thịt quy mô lớn.

Bò Hereford có thân hình rộng, sâu, nhiều cơ, đặt trên bốn chân ngắn và chắc. Đặc điểm nhận diện rõ nhất là mặt trắng, đi kèm với màu trắng ở gáy, yếm cổ, bụng, phần dưới bốn chân và chóp đuôi. Lông thân có màu từ đỏ nhạt đến đỏ đậm.

Giống bò này có cả loại có sừng và loại không sừng (polled) tự nhiên. Loại Hereford không sừng được tạo ra để tránh phải cắt sừng, và hiện nay khá phổ biến trong nhiều đàn.

Bộ lông và màu sắc

Sắc đỏ đậm nhạt khác nhau giữa từng cá thể và từng đàn, nhưng luôn đi kèm các mảng trắng đặc trưng của giống. Sắc tố quanh mắt được đánh giá cao ở những vùng nắng gắt, vì nó làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về mắt liên quan đến ánh nắng trên vùng da không có sắc tố.

Bò Hereford nổi tiếng với tính khí điềm đạm, hiền lành. Đây là một trong những giống bò thịt dễ thuần nhất, và khi được chăm sóc đều đặn, bò thường di chuyển và lên xe vận chuyển mà không tỏ ra căng thẳng nhiều.

Bò cái chăm con kỹ và có xu hướng bảo vệ bê con, nên người chăn nuôi cần giữ khoảng cách với cặp mẹ con trong những ngày đầu sau khi sinh. Khi nuôi chung, Hereford hòa hợp tốt với các giống bò khác trong đàn hỗn hợp hoặc nhóm lai tạo. Tính cách ổn định của giống này giúp giảm nguy cơ bị thương cho cả bò lẫn người trong các công việc thường ngày như cân bò, tiêm phòng và di chuyển giữa các khu chăn thả.

Chải lông và vệ sinh

• Việc chải lông không cần nhiều, bộ lông ngắn tự rụng theo mùa
• Kiểm tra và cắt móng khi cần để tránh què chân
• Kiểm tra da và mắt thường xuyên, nhất là ở vùng nắng nhiều
• Kiểm soát ký sinh trùng ngoài da như ruồi, rận, ve

Vận động

• Cung cấp đủ đồng cỏ để bò gặm cỏ và đi lại hằng ngày
• Luân phiên các khu chăn thả để giữ chất lượng cỏ và hạn chế ký sinh trùng tích tụ
• Đảm bảo đủ chỗ để cả đàn gặm cỏ và nghỉ ngơi mà không bị chen chúc

Môi trường sống

Hereford chịu được cả nóng lẫn lạnh khá tốt, nhưng vẫn cần chỗ trú khi thời tiết khắc nghiệt, gió mạnh hoặc nắng gắt. Ở vùng khí hậu nóng ẩm như nhiều nơi tại Việt Nam, nên bố trí bóng mát và chuồng thoáng; ở vùng lạnh sâu cần có chắn gió hoặc chuồng kín. Nước sạch phải có sẵn liên tục, và lượng nước bò uống tăng mạnh khi trời nóng.

Bò Hereford là giống ăn cỏ, phát triển tốt trên đồng cỏ chất lượng. Phần chính trong khẩu phần là cỏ tươi và thức ăn thô xanh, bổ sung thêm cỏ khô hoặc thức ăn ủ chua khi đồng cỏ không đủ. Giống bò này được biết đến với khả năng duy trì thể trạng tốt ngay cả trên nguồn cỏ chất lượng thấp hơn so với nhiều giống bò thịt khác cần.

Bổ sung khoáng chất giúp cân bằng những gì đồng cỏ còn thiếu, đặc biệt là muối, canxi, phốt pho và các nguyên tố vi lượng. Điều chỉnh khẩu phần theo từng giai đoạn sản xuất, vì nhu cầu tăng cao vào cuối thai kỳ, giai đoạn cho sữa và vỗ béo.

Thức ăn bổ sung và khoáng chất

Nên đặt sẵn đá liếm muối khoáng phù hợp với điều kiện đất đai từng vùng để bò tự do sử dụng. Khi thay đổi khẩu phần, cần chuyển dần trong vài ngày để bảo vệ hệ vi sinh dạ cỏ, và luôn đảm bảo có nước uống bên cạnh thức ăn khô.

Hereford nhìn chung khỏe mạnh và thích nghi tốt với nhiều kiểu khí hậu. Nếu được chăm sóc tốt, bò có thể sống 15-20 năm, dù bò nuôi thương mại thường chỉ được giữ trong chu kỳ sản xuất ngắn hơn. Phần lớn nhu cầu sức khỏe được đáp ứng qua chăm sóc phòng bệnh, dinh dưỡng tốt và kiểm soát ký sinh trùng.

Vùng da mặt và quanh mắt không có sắc tố của giống này có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh về mắt và da ở những vùng nắng gắt.

Chăm sóc phòng bệnh

• Duy trì lịch tiêm phòng phù hợp với nguy cơ dịch bệnh tại địa phương
• Tuân thủ lịch tẩy ký sinh trùng định kỳ
• Kiểm tra và cắt móng để tránh què chân
• Cung cấp khoáng chất cân đối và nước sạch quanh năm
• Theo dõi thể trạng bò trong suốt chu kỳ sản xuất

Bò cái Hereford thường đạt độ tuổi có thể phối giống vào khoảng 12-15 tháng tuổi, và nếu được chăm sóc tốt có thể đẻ lứa đầu khi gần hai tuổi. Thời gian mang thai kéo dài khoảng 285 ngày, tức gần chín tháng rưỡi, và bò cái gần như luôn chỉ đẻ một bê mỗi lứa.

Giống bò này được đánh giá cao nhờ đẻ dễ, khả năng sinh sản tốt và lượng sữa đủ nuôi bê khỏe mạnh. Bò cái chăm con chu đáo, và bê thường được cai sữa vào khoảng 6-8 tháng tuổi. Đặc điểm mặt trắng truyền lại rất rõ ở đời lai, đây là một lý do khiến Hereford được dùng rộng rãi làm giống mẹ và giống lai cuối.

Bò đực được dùng cả để phối giống trực tiếp lẫn lấy tinh phục vụ thụ tinh nhân tạo. Chân khỏe, khả năng sinh sản tốt và tính khí ổn định là những tiêu chí chọn lọc quan trọng đối với bò giống.