Kaz

Kaz, Anatidae familyasindan agir govdeli bir su kanatlisidir. Evcil kazlar; etleri, iri yumurtalari, yumusak tuyleri ve ot ile yabani bitkileri otlama aliskanliklari icin ciftliklerde, kucuk isletmelerde ve kirsal mulklerde beslenir. Ayrica susleme amaciyla ve uyanik bekci kuslari olarak da tutulurlar, cunku tanimadiklari her seye karsi yuksek sesle bagirirlar.

Bati kokenli evcil irklarin cogu yaban boz kazdan (Anser anser) gelirken, Cin kazi gibi bazi Asya irklari kugu kazindan (Anser cygnoides) gelir. Kazlar cogu kumes hayvanindan daha iri ve daha uzun omurludur. Guclu es baglari kurar, kendilerine bakan insanlari tanir ve bilindik bir surunun ve bolgenin yakininda kalirlar.

Kaz, birkac tavuk gibi az emek isteyen bir hayvan degildir. Gunluk ot erisimine, basini daldiracak kadar derin surekli temiz suya, avcilara karsi guvenli bir gece barinagina ve hareket alanina ihtiyac duyar. Iyi bakilan kazlar dayanikli, verimli ve uzun omurludur ve cogu bakicilarina alisip yanit veren evcil kuslara donusur.

Kaz kime uygundur

Kazlar; cevrili otlu bir alan, avci gecirmez bir barinak ve gunluk bakim icin zamani olan bakicilara uygundur. Kucuk ciftliklere, ev bahceciligine ve kirsal bahcelere uyum saglarlar. Kapali yasam, kucuk kentsel arsalar ya da su, otlatma ve tilki ile kopeklerden koruma saglayamayan kisiler icin kotu bir secimdir. Bir kaz yirmi yildan fazla yasayabildiginden, mevsimlik bir hayvan degil uzun bir taahhuttur.

Evcil kaz irklari cogu zaman agirlik sinifina gore gruplandirilir: agirlikli olarak et icin yetistirilen agir irklar, orta irklar ve daha hareketli ve otlamada daha iyi olan hafif irklar. Kumes standartlari genelinde yaklasik on iki irk yaygin olarak taninir. Yetiskin agirliginda (birkac kiloluk hafif kuslardan agir sofralik kuslara kadar), durusta (dik Asya tipleri ile daha genis ve alcak Avrupa tipleri) ve dumduz beyazdan gri, bej ve desenli bicimlere uzanan tuyde farklilik gosterirler.

Bazi irklar ayirt edici bir ozellik de tasir; Asya kokenli kazlarin gagasindaki tumsek ya da Sebastopol'un kivrik tuyleri gibi. Az sayida irk otoseks yapidadir, yani erkek ve disiler renk bakimindan farklidir ve bu, yavrularin cinsiyetini belirlemeyi kolaylastirir.

Irklar bakicinin amacina gore secilir. Toulouse ve Embden gibi agir irklar et uretimine uygundur, Cin ve Shetland gibi hafif hareketli irklar daha iyi otlayici ve yem toplayicidir, Pilgrim gibi otoseks irklar erkegi disiden ayirmayi kolaylastirir, Sebastopol ve Misir gibi kivrik ya da renkli irklar ise agirlikli olarak gorunumleri icin beslenir.

Kaz, insanlarin tuttugu ilk kuslar arasindadir. Evcil Bati kazlari, Avrupa ve Asya'nin bazi kesimlerinde bulunan yabani bir tur olan boz kazdan gelir. Antik Misir'dan ve erken Avrupa ciftci kulturlerinden gelen bulgular, kazlarin binlerce yil once, diger birçok kumes hayvanindan cok once yiyecek ve tuy icin beslendigini gosterir.

Antik Akdeniz dunyasinda kazlar bilindik ciftlik ve ev hayvanlariydi. Misir sanatinda gorunurler ve klasik Roma yazarlari onlari et, yag ve tuy icin beslemenin yani sira yuksek cagrilari nedeniyle alarm kuslari olarak degerlerini de anlatir. Roman irki, adinda ve tarihinde hala bu bekci kusu ununu tasir.

Dogu Asya'da ayri bir evcillestirme cizgisi, yaban kugu kazindan kazlar uretti. Bugun Cin ve Afrika irklariyla temsil edilen bu kuslar, gaga tabanindaki tumsekten ve daha dik durustan taninir. Avrupa boz kaz cizgisinden bagimsiz olarak evcillestirildiler.

Bu iki ata soyundan, yuzyillar boyunca ciftciler boyut, tuy, yumurtlama ve dayaniklilik icin secim yaptikca bolgesel tipler gelisti. Modern caga gelindiginde Avrupa, Asya ve daha sonra Amerika'da belirgin irklar yerlesmisti ve bu irklarin cogu bugun de beslenmektedir.

Kazin tikniz bir govdesi, uzun bir boynu, geriye dogru yerlesmis kisa bacaklari ve yuzmek icin tam perdeli ayaklari vardir. Gaga genis ve duzdur, ot koparmaya uygun testere disli kenarlara sahiptir. Tuyler yogun ve su gecirmezdir; kus tarafindan yaglanir ve altta yumusak tuyle yalitilir. Cogu irkta erkek (erkek kaz) disiden (kaz) daha iridir, ancak fark hafif olabilir.

Renk saf beyazdan griye, beje ve eyerli desen gibi bilesimlere uzanir. Asya kokenli irklar ust gaga tabaninda yuvarlak bir tumsek tasir; bu genellikle erkekte daha buyuktur.

Gorunus irktan irka genis olcude degisir. Toulouse ve Embden gibi agir irklar genis ve derin govdelidir, Cin ve Shetland gibi hafif irklar daha ince ve daha diktir, Sebastopol uzun kivrik tuyler tasir ve Pilgrim gibi otoseks irklar erkekleri ve disileri farkli renklerde gosterir.

Kazlar oldukca sosyaldir ve kuslar arasinda belirgin bir duzenle bir suru olarak yasar. Guclu ve cogu zaman uzun omurlu es baglari kurar; bir erkek kaz esini ve her yuvayi yakindan korur. Kazlar uyanik ve gurultuludur; bu yuzden uzun sure bekci kusu olarak tutulmuslardir: yabancilara, kopeklere ya da olagan disi her seye karsi yuksek bir koro koparirlar.

Genis bir cagri yelpazesiyle ve durusla iletisim kurarlar; tehdit gosterisi olarak basi indirip boynu uzatir, telaslandiklarinda tislar ve suruyle temasi surdurmek icin oturler. Kazlar kendilerini besleyen ve elleyen insanlari tanir ve bilindik bakicilarla huzura kavusma egilimindedir. Ureme mevsiminde erkek kazlar cetin olabilir ve yuvaya yaklasan insanlara ya da diger hayvanlara meydan okuyabilir. O mevsimin disinda cogu kaz daha sakindir ve huzur icinde birlikte otlar.

Gunluk bakim

• Gunun cogunda otlamak icin ota erisim saglayin.
• Kusun tum basini daldiracak kadar derin bir kapta temiz icme suyu verin.
• Otlamanin tek basina yeterli olmadigi yerlerde, ozellikle kista, ek yem sunun.
• Kazlari alacakaranlikta guvenli bir barinaga kapatin ve sabah disari birakin.
• Suruyu her gun topallama, yaralanma ya da gruptan geride kalan kuslar icin kontrol edin.

Ortam

• Otlamanin tukenmedigi ve zeminin makul olcude kuru kaldigi buyuklukte otlu bir alani cevirin.
• Mumkun oldugunda yikanma icin suya erisim verin; bu, kazlarin tuylerini temiz tutmasina yardim eder.
• Sicak havada golge ve gece kuru, cereyansiz bir kumes saglayin.
• Zeminin surekli camura donmesini onleyin; bu, ayak sorunlarina yol acabilir.

Tuy bakimi ve elleme

Kazlar kendi tuylerini bakar ve bakici tarafindan yikanmaya ya da kesime ihtiyac duymaz. Bir kazi boynundan ya da bacaklarindan kaldirmak yerine govdesini ve kanatlarini kendinize dayayip agirligini destekleyerek elleyin. Kucuk yastan sakin ve sessiz elleme, yetiskin kuslarin yakalanmasini ve incelenmesini kolaylastirir. Ellemeyi kisa tutun ve rutin yakalamalarda ayaklari, mahmuzu ve govde durumunu kontrol edin.

Kaz, buyuk olcude otla yasayabilen birkac evcil kustan biridir. Iyi bir mera, yetiskin bir kazin beslenmesinin cogunu buyume mevsimi boyunca saglar. Ot kisa oldugunda, kista ya da yumurtlayan ve buyuyen kuslar icin beslenme tahil (bugday gibi) ve hazir su kusu ya da kumes yemiyle desteklenir. Kazlar ayrica taskursaginda yiyecegi ogutmeye yardimci olacak grit alir. Su yalnizca icmek icin degil, yiyecegi yutmak ve temizlemek icin de gereklidir, bu yuzden yemin yaninda her zaman bulunmalidir.

Yaprakli yesillikler ve dogranmis sebzeler gibi ikramlar, otlamanin yaninda olculu olarak uygundur. Yumurtlayan disiler ayri sunulan ezilmis istiridye kabugu gibi bir kalsiyum kaynagindan yararlanir. Her seyden once, duzenli olarak tazelenen ve kuslarin baslarini daldiracak kadar derin temiz icme suyunu her zaman hazir tutun.

Kazlar saglam kuslardir ve iyi bakildiginda cogu diger kumes hayvanlarindan daha uzun, 15 ila 25 yil yasar. Cogu saglik sorunu, irk zayifligindan cok islak ya da kirli zeminden, kotu beslenmeden, parazitlerden veya avci saldirilarindan kaynaklanir. Saglikli bir kaz uyaniktir, duzenli yer ve otlar, serbestce hareket eder ve temiz gozlere, burun deliklerine ve ayaklara sahiptir.

Onleyici bakim

• Ayaklari korumak ve parazitleri azaltmak icin barinak ve otlagi temiz ve kuru tutun.
• Yasa ve mevsime uygun dengeli bir beslenme saglayin ve yavrularda asiri zengin yemden kacinin.
• Rutin elleme sirasinda ayaklari, gozleri ve govde durumunu inceleyin.
• Kuslari her gece avcilara karsi guvenli barinaga kapatin.
• Yeni kuslari yerlesik bir suruye katmadan once karantinaya alin.

Kazlar geceler ve kotu hava icin guvenli bir kumesle disarida beslenir. Gunduz otladiklari icin yasam alanlarinin cekirdegi dolasma alani olan cevrili ottur. Temizlenebilen bir golet ya da buyuk bir tekne gibi yikanma suyuna erisim tuyleri iyi durumda tutar; ancak basi daldiracak kadar derin temiz icme suyu asgari kosuldur. Gece kumesi tilki, kopek ve diger avcilara karsi korur ve kuru, havalandirilmis ve cereyansiz olmalidir. Kazlar soguga iyi dayanir ancak sicak havada golgeye ve bol suya ihtiyac duyar.

Kurulum kontrol listesi

• Kazlari iceride, avcilari disarida tutan guvenli cevre citi.
• Temiz altlikli, kuru, havalandirilmis, avci gecirmez bir gece kumesi.
• Otlamak icin ot ve sicak gunler icin golgeli alanlar.
• Basi daldiracak kadar derin, her gun tazelenen temiz icme suyu.
• Mumkun oldugunda temiz tutulabilen yikanma suyu (golet ya da buyuk tekne).

Kazlar tipik olarak birinci ya da ikinci yilinda ureme cagina ulasir ve ilkbahar yumurtlama mevsiminden once eslesir. Cogu erkek kaz bir ya da az sayida disiyle baglanir. Yumurtlama mevsimseldir, agirlikli olarak ilkbaharda olur; disiler yerde bir yuvaya bir batin yumurta birakir. Disi yumurtalari kulucka ederken erkek kaz yakinda nobet tutar. Kulucka irka gore yaklasik 28 ila 35 gun surer. Yavrular tuylerle kapli olarak cikar, bir gun icinde yuruyup beslenebilir ve ebeveynleri yakindan izler; bu, olgun dogma olarak bilinen bir oruntudur. Kazlar dikkatli ebeveynlerdir ve aile grubu cogu zaman ilk haftalar boyunca birlikte kalir. Yumurtalar yapay olarak da kulucka edilebilir ve bakici tarafindan buyutulen yavrular insanlara kolayca aliskanlik gelistirir.

Kaz size uygun mu

Kazlar yilin her gunu gunluk bakima ihtiyac duyar: disari birakma, iceri kapama, taze su ve otlama ile durum kontrolleri. Cevrili otlu alana ve avci gecirmez bir kumese ihtiyac duyarlar, bu yuzden kucuk kentsel bahcelerden cok kirsal ve kucuk isletme ortamlarina uygundur. Maliyetler arasinda barinak, cit, yem (ozellikle kista) ve ara sira veteriner bakimi bulunur. En buyuk taahhut zamandir: bir kaz 15 ila 25 yil yasayabilir, bu yuzden bir kaz almak mevsimlik degil uzun vadeli bir sorumluluktur. Kazlar suru kuslaridir ve en az bir baska kazla beslenmelidir; tek bir kaz kotu bir besleme secimidir.

Nereden edinilir

Kazlari, kuslarini iyi kosullarda tutan ve size irk, yas ve cinsiyeti soyleyebilen guvenilir yetistiricilerden edinin. Kumes ve su kusu kulupleri ile sergiler, yerlesik yetistiricileri bulmak icin iyi yerlerdir. Kurtarma ve sahiplendirme kuruluslarinda bazen yeni yuvaya ihtiyac duyan kazlar bulunur ve bu, yetiskin kuslari almaktan memnun bakicilara uygun olabilir. Birden fazla satin alin ve size saglikli ana kuslari ya da barinagi gosteremeyen saticilardan kacinin.