Süs faresi

Süs faresi, yaygın ev faresi Mus musculus'un evcilleştirilmiş ve seçici olarak yetiştirilen biçimidir. "Süs" ifadesi, hayvanları tek bir fiziksel özellik için değil, görünüm ve mizaç için yetiştirme hobisine işaret eder. Bu fareler küçüktür; gövde uzunlukları genellikle 7 ila 10 santimetre arasında olup kuyrukları da benzer uzunluktadır ve yetişkinlikte 20 ila 40 gram arasında ağırlığa sahiptirler.

Süs fareleri sosyal, çoğunlukla gece aktif hayvanlardır ve akşam ile gece saatlerinde tetiktedirler. Dişiler genellikle aynı cinsiyetten gruplar halinde tutulur; erkekler ise birbirleriyle kavga etme eğiliminde oldukları için genellikle tek başına barındırılır. Evcil hayvan olarak edinilmeleri ve beslenmeleri ucuzdur, az yer kaplarlar ve tırmanırken, kazarken ve keşfederken izlemesi keyiflidir. Hızlı ve küçük oldukları için gözlemlemesi tutmaktan daha kolaydır; çok küçük veya sabırsız sahipler onları tutmayı zor bulabilir.

Kısa yaşam süreleri ve kendi türlerinden arkadaş edinmeyi tercih etmeleri nedeniyle süs fareleri, kafeste ilgi çekici bir görüntü isteyen ve evcilleşmesi için nazik, sabırlı bir yaklaşım gerektiren bir hayvana rahat olan sahipler için iyi bir seçim olarak tanımlanır.

Bu hayvan kimlere uygun

Süs faresi, düşük maliyetli, kısa günlük bakım rutini gerektiren küçük bir evcil hayvan isteyen bir eve uygundur. Birden fazla fareyi bir arada tutmaktan memnun olan (dişiler için), kokuyu kontrol altında tutmak için kafesi sık sık temizleyebilen ve farelerin en aktif olduğu zamanın akşam saatleri olduğunu kabul eden kişilere uygundur. Uzun süre kucağında tutulacak veya uzun yıllar yaşayacak bir hayvan isteyenler için daha az uygundur.

Süs faresi, ayrı bir ırklar bütünü olarak değil, tek bir evcil tür olarak ele alınır. Bu tek tür içinde yetiştiriciler, renk, desen ve tüy açısından farklılık gösteren çok sayıda sergi varyetesi geliştirmiştir. Bu varyeteler ayrı türler veya ırklar değildir; hepsi farklı görünümler için yetiştirilmiş aynı hayvan, Mus musculus'tur.

Varyeteler nasıl gruplandırılır

Sergi standartları genellikle süs farelerini geniş gruplara ayırır. Düz renkli varyeteler vücudun tamamında tek bir katı renge sahiptir. Desenli varyetelerde belirli renk ve beyaz alan örüntüleri bulunur. Diğer gruplar ise belirli tüy dokularını ve gölgeli veya desenli renkleri kapsar. Hakemler hayvanları boyut, kondisyon, renk ve desen açısından yazılı bir standarda göre değerlendirir. Hepsi aynı tür olduğu için, çok farklı gruplardan iki fare bile tüyün altında aynı hayvan türü olabilir.

Süs faresi, binlerce yıldır insana yakın yaşayan bir tür olan ev faresinden gelir. Tarım ve tahıl depolama Asya, Avrupa ve ötesine yayıldıkça, ev fareleri insan yerleşimlerini takip etti ve depolanan gıdayla beslendi. Bu uzun süreli birliktelik onları tanıdık hayvanlar haline getirdi ve zamanla bilinçli yetiştirme için aday yaptı.

Sıra dışı renkler için fareleri tutup seçme uygulaması, özellikle Çin ve Japonya olmak üzere Doğu Asya'da kayıtlıdır; renkli ve desenli fareler, hobi Avrupa'ya ulaşmadan çok önce burada yetiştiriliyordu. Bugün beslenen bazı renk varyeteleri ve desenler bu erken yetiştirme geleneklerine dayanır.

Fare severlik hobisinin örgütlü hali on dokuzuncu yüzyılın sonlarında Britanya'da şekillendi. National Mouse Club, 1895 yılında İngiltere'de kuruldu ve sergi varyeteleri için yazılı standartlar belirledi; bu da bugün tanınan çok sayıda renk ve desenin resmileşmesine yardımcı oldu. Buradan hobi, kulüpler ve sergiler aracılığıyla diğer ülkelere yayıldı.

Sergi hobisinin yanı sıra, ev faresi en yaygın kullanılan laboratuvar hayvanlarından biri haline geldi ve bu süreçte çok sayıda ek renk ve tüy mutasyonu ortaya çıktı. Bu mutasyonlardan bazıları daha sonra evcil hayvan ve sergi popülasyonlarına girerek sahiplerin erişebildiği varyete yelpazesini genişletti.

Süs fareleri, ev faresinin temel vücut yapısını paylaşır: ince bir gövde, sivri bir burun, büyük yuvarlak kulaklar, koyu veya pembe olabilen parlak gözler ve gövdeye yaklaşık eşit uzunlukta bir kuyruk. Kuyruk büyük ölçüde tüysüzdür ve denge için kullanılır. Yetişkinler küçüktür; genellikle 7 ila 10 santimetre gövde uzunluğunda ve 20 ila 40 gram ağırlığındadır; dişiler erkeklere göre biraz daha küçük ve hafif olma eğilimindedir.

Görünüm nasıl değişir

Süs farelerindeki görünür farklılığın büyük kısmı vücut şeklinden çok renk, desen ve tüy dokusuyla ilgilidir. Düz renkli varyeteler tek bir katı renktedir, desenli varyetelerde ise belirli beyaz alanlar bulunur. Tüy tipleri standart kısa tüyden uzun, dalgalı, parlak saten veya neredeyse tüysüz biçimlere kadar uzanır. Sergi hayvanları genellikle tipik evcil farelere göre biraz daha büyük, daha büyük kulaklı ve daha uzun gövdeli olacak şekilde yetiştirilir; ancak hepsi aynı küçük kemirgen olmaya devam eder.

Doğada ev faresi, koku ve bölgeye dayalı bir sosyal yapıya sahip küçük gruplar halinde yaşar. Süs fareleri bu içgüdüleri korur. En aktif oldukları zaman, keşfettikleri, tırmandıkları, kazdıkları ve yiyecek aradıkları akşam ve gece saatleridir. Fareler kokuya büyük ölçüde güvenir ve birbirlerini tanımak ile alanlarını işaretlemek için koku bırakma davranışı sergiler; bu da barınaklarının hızla koku yapmasının nedenlerinden biridir.

Fareler vücut duruşu, tüy bakımı ve bazıları insan kulağının duyamayacağı kadar yüksek frekanslı bir dizi cıyaklamayla iletişim kurar. Dişiler genellikle gruplar halinde huzur içinde bir arada yaşar ve sık sık birbirine sokulup birbirinin tüyünü bakımlar. Yetişkin erkekler birlikte barındırıldığında genellikle kavga eder, bu yüzden çoğunlukla tek başına tutulurlar. Fareler avlanan hayvanlar olduğundan, ani hareketler ve gürültü onları ürkütebilir; yeni gelen veya gergin bir fare, sahibine güvenmeyi öğrenene kadar donup kalabilir, kaçabilir veya saklanabilir.

Günlük bakım

• Yiyecek ve temiz suyun mevcut olduğunu kontrol edin ve gerektiğinde yenileyin
• Kirlenmiş altlığı, dışkıyı ve yenmemiş taze yiyeceği temizleyin
• Her fareyi normal hareket, iştah ve nefes alma açısından kısaca gözlemleyin
• Katı yüzeyli bir tekerlek, tüpler veya tırmanılacak nesneler gibi bir miktar aktivite imkanı sağlayın

Ortam

• Kafesi doğrudan güneş ışığından, hava akımından ve nemden uzak tutun
• Sabit, ılıman bir oda sıcaklığı sürdürün ve ani değişikliklerden kaçının
• Kazma için derin altlık ve sıcaklık için yuva malzemesi sağlayın
• Kokuyu kontrol etmek için genellikle haftada bir olacak şekilde altlığı tamamen değiştirip kafesi düzenli olarak temizleyin

Tüy bakımı ve elleştirme

Süs fareleri kendi tüylerini bakımlar ve kısa tüylü varyeteler yıkanmaya ihtiyaç duymaz. Fareleri, zıplama ihtimaline karşı yumuşak bir yüzeyin üzerinde ve alçakta tutarak elleştirin, tutmak yerine avuçlayarak alın ve bir fareyi asla kuyruğunun ucundan kaldırmayın. Sık, kısa ve sakin elleştirme oturumları farenin evcilleşmesine ve stresinin azalmasına yardımcı olur.

Süs fareleri, ölçülü miktarlarda tahıl, tohum ve ek besin öğeleri sağlayan dengeli bir ticari fare veya küçük kemirgen yemi temelli beslenmeyle en iyi şekilde gelişir. Bu, küçük parçalar halinde taze sebze ve ara sıra meyve ile az miktarda proteinle desteklenebilir. Fareler küçüktür ve az yer, bu yüzden porsiyonlar mütevazı olmalı ve bozulmadan önce yenmemiş taze yiyecek çıkarılmalıdır. Temiz içme suyu her zaman, genellikle metal uçlu bir şişeden erişilebilir olmalıdır.

Ödüller az miktarda ve ara sıra verilmelidir; örneğin birkaç tohum veya küçük bir sebze parçası gibi, ve dengeli temel beslenmenin yerini almamalıdır. Tam karışımla beslenen sağlıklı farelerin çoğu takviyeye ihtiyaç duymaz. En önemli unsur, şişenin çalıştığını doğrulamak için günlük kontrol edilen, sürekli temiz ve taze su kaynağıdır.

Süs fareleri boyutlarına göre genellikle dayanıklıdır ancak yaşam süreleri kısadır, yaygın olarak 1,5 ila 3 yıl. Küçük vücutları nedeniyle hastalıklar hızla ilerleyebilir, bu yüzden günlük gözlem önemlidir. Solunum yolu enfeksiyonları yaygındır ve tozlu altlık, kirli kafeslerden gelen amonyak ile hava akımı nedeniyle kötüleşir. Yaşlı fareler, özellikle dişiler, tümörlere yatkındır. Akar veya aşırı tüy bakımından kaynaklanan cilt sorunları ile aşırı büyümüş dişler de görülebilir.

Koruyucu bakım

• Amonyak ve tozu azaltmak için kafesi temiz ve iyi havalandırılmış tutun
• Toz içermeyen altlık kullanın ve güçlü kokulu malzemelerden kaçının
• Dengeli bir beslenme sağlayın ve sürekli taze su bulundurun
• Nefes alma, kilo, iştah ve davranıştaki değişiklikleri günlük olarak izleyin
• Yeni fareleri gruba katmadan önce karantinaya alın

Fareler küçüktür ve çok dar aralıklardan geçebilirler, bu yüzden muhafazanın gerçekten kaçışa dayanıklı olması gerekir. Uygun seçenekler arasında çok dar çubuk aralıklı tel kafesler ve güvenli bir file kapak takılmış, iyi havalandırılan cam veya plastik tanklar bulunur. Muhafaza, tırmanma için taban alanı ve yükseklik, kazma ve yuva yapma için derin altlık ve hava akımı olmadan iyi bir havalandırma sunmalıdır. Katı bir zemin, çıplak tel zemine göre ayaklar için daha yumuşaktır.

Kurulum kontrol listesi

• Havalandırmalı kapaklı, güvenli ve kaçışa dayanıklı kafes veya tank
• Derin, toz içermeyen altlık ve yumuşak yuva malzemesi
• Su şişesi ve bir yemek kabı veya serpme besleme alanı
• Bir saklanma yeri veya yuva kutusu ile tırmanılıp keşfedilecek nesneler
• Fareler için boyutlandırılmış katı yüzeyli bir egzersiz tekerleği

Süs fareleri genellikle yaşamın ilk birkaç ayı içinde, genç yaşta cinsel olgunluğa ulaşır ve hızla çoğalır. Gebelik süresi yaklaşık üç haftadır ve yavru sayısı genellikle birkaçtan çok sayıya kadar değişir. Yavrular tüysüz, kör ve tamamen bağımlı doğar, ardından hızla gelişir; sütten kesilmeden önceki ilk haftalarda tüyleri çıkar ve gözleri açılır. Bir dişi doğumdan hemen sonra neredeyse tekrar kızgınlığa girebilir; bu da planlanmamış çiftleşmelerin kısa sürede çok sayıda fareye yol açması anlamına gelir. Bu nedenle, bir sahip bilinçli ve sorumlu bir şekilde üretim yapmadıkça erkekler ve dişiler ayrı tutulur.

Süs faresi size uygun mu?

Süs fareleri az yer kaplar ve beslenmesi ucuzdur, ancak kokuyu kontrol etmek için tutarlı günlük bakım ve sık temizlik gerektirirler. En aktif oldukları zaman akşam saatleri olduğundan, o saatlerde evde olan kişilere uygundurlar. Dişiler gruplar halinde tutulmalıdır, bu da birden fazla hayvan için bütçe ayırmak ve onlar için yeterince büyük bir kafes anlamına gelir. Yaşam süreleri kısadır, genellikle 1,5 ila 3 yıl, bu yüzden sahiplerin nispeten kısa bir taahhüde ve daha uzun yaşayan hayvanlara kıyasla evcil hayvanı daha erken kaybetmeye hazırlıklı olması gerekir. Fareler uzun süre elde tutulmaktan çok izlenmeye daha uygundur; bu da çocuklar için evcil hayvan seçerken önem taşır.

Nereden edinilir

Süs fareleri, sağlıklı ve iyi sosyalleşmiş hayvanlar yetiştiren ve cinsiyet ile gruplama konusunda tavsiye verebilen sorumlu yetiştiricilerden, ya da genellikle yuva arayan farelerin bulunduğu barınaklardan ve sahiplendirme merkezlerinden edinilebilir. Uyanık, hareketli ve nefes alma sorunu, akıntı, yumru veya cilt sorunu bulunmayan fareleri seçin, ayrıca planlanmamış yavrulamayı önlemek için cinsiyeti dikkatle kontrol edin.