Ördek

Evcil ördek, insanlar tarafından binlerce yıldır yetiştirilen orta boy bir su kuşudur. Farklı bir yabani atadan gelen Misk ördeği dışında, yaygın evcil ırkların kökeni yaban yeşilbaş ördeğine dayanır. Seçici üretim sonucunda yabani akrabalarına kıyasla daha ağır, çok daha fazla yumurtlayan ve geniş bir renk ile vücut yelpazesine sahip kuşlar ortaya çıkmıştır.

Ördekler sosyal, dayanıklı ve uyum yeteneği yüksek hayvanlardır. Çoğu kümes hayvanına göre soğuğa ve sıcağa daha iyi dayanır, böcek, sümüklüböcek ve yabani otları aktif olarak ararlar. Küçük çiftliklerde hem yumurta hem de doğal zararlı kontrolü için değer görürler. İçme suyu için ve gözlerini, burun deliklerini ve tüylerini temiz tutmak için suya erişmeleri gerekir; tam bir yüzme havuzu şart değildir ama faydalıdır.

Arkadaş olarak ördekler tek başına değil, küçük sürüler halinde beslenir; çünkü türdeşleri olmadan tek bir ördek strese girer. Su konusunda dağınıktırlar ve bol miktarda ıslak dışkı üretirler, bu yüzden iç mekan yaşamı yerine açık alanı olan bir eve uygundurlar.

Ördek kime uygun

Ördekler; açık alanı olan, en az iki üç kuşu bir arada tutabilen ve suyla dağınık bir kümes hayvanının ardından temizlik yapmayı sorun etmeyen kişilere uygundur. Düzenli yumurta üretimi, izlemesi keyifli sakin bir sürü ve bahçe zararlılarıyla mücadelede yardım isteyen bakıcıları ödüllendirirler. Apartman dairelerine, derli toplu iç mekan evlerine ya da yalnızca tek bir kuş besleyebilecek kişilere uygun değildirler.

Evcil ördek ırkları başlıca vücut boyutu, yumurta verimi, renk ve duruş bakımından değişir. Ağır ırklar et ve sakin mizaç için, hafif ırklar yüksek yumurta sayısı için, küçük bantam türler ise süs veya sergi için geliştirilmiştir. Yaklaşık 16 ırk yaygın olarak tanınır ve aralarındaki farklar öyle belirgindir ki bir ırktan oluşan sürü, başka bir ırktan oldukça farklı görünür ve davranır.

Renk ve desen de ırkları ayırır: som beyazdan siyah, yeşil yanardöner tüylü Cayuga'ya ve Saksağan ile Galli Harlequin'in kırık beyaz-renkli desenlerine kadar uzanır.

Irklar nasıl gruplanır

Bakıcılar genellikle ırkı amaca göre seçer. Pekin, Aylesbury ve Rouen gibi ağır ırklar et için ya da sakin bahçe kuşu olarak tercih edilir. Khaki Campbell, Galli Harlequin ve Kızılderili Koşucu gibi yumurta odaklı ırklar günlük yumurtlama için seçilir. Call ve East Indie gibi küçük türler ise üretimden çok sergi ve süs kuşu olarak beslenir.

Çoğu evcil ördek, Kuzey Yarımküre boyunca yayılmış bir tür olan yaban yeşilbaştan gelir. İnsanlar yumurtası ve eti için yeşilbaşları esarette tutmaya başladı ve nesiller boyunca bu sürüler yabani kaynaklarından daha iri ve verimli hale geldi. Ördek yetiştiriciliğinin en uzun ve en iyi belgelenmiş geleneği Çin'e aittir; burada ördekler bin yılı aşkın süredir çok sayıda yetiştirilmektedir.

Misk ördeğinin tarihi ayrıdır. Avrupalılar gelmeden önce Orta ve Güney Amerika'da yerli halklar tarafından bağımsız olarak evcilleştirilmiştir; bu yüzden boyut, ses ve davranış bakımından yeşilbaş kökenli ırklardan ayrılır.

Ördek yetiştiriciliği Asya ve Amerika'dan geniş bir alana yayıldı. Avrupalı üreticiler on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllar boyunca kendine özgü yerel ırklar geliştirdi; İngiltere'de Aylesbury ve Fransa'da Rouen gibi ağır sofra kuşları, üretildikleri bölgelerin adını taşır.

On dokuzuncu yüzyıl sonu ile yirminci yüzyıl başında üreticiler bugün beslenen ırkların çoğunu standartlaştırdı, renk, boyut ve yumurtlama özelliklerini sabitleyerek Khaki Campbell gibi yüksek yumurtacı soylar oluşturdu. Çin'den getirilen Pekin, dünyanın büyük bölümünde başlıca ticari et ördeği haline geldi.

Tüm evcil ördekler ortak bir vücut planını paylaşır. Yiyecek ve suyu süzmek için yassı bir gagaları, gövdenin oldukça arkasına yerleşmiş kısa bacakları, yüzmek için tam perdeli ayakları ve su geçirmez dış tüylerin altında yoğun bir hav tabakası vardır. Kuyruk yakınındaki bir yağ bezi, ördeğin tüylerini tararken yaydığı bir kaplama üretir; bu kaplama tüylerin suyu içine çekmesini engeller.

Erkekler (yağız) ile dişiler (ördek) çoğu zaman farklı görünür. Yeşilbaş kökenli birçok ırkta erkek daha parlak renkli, dişi ise daha sade kahverengidir ve bazı ırklarda erkeğin kuyruğunda kıvrık bir tüy bulunur. Ses de farklıdır: dişiler genellikle yüksek sesle vaklarken erkeklerin sesi daha kısık ve boğuktur.

Görünüm ırktan ırka nasıl değişir

Irk farkları büyüktür. Pekin ve Aylesbury ağır ve beyazdır, Cayuga ve East Indie yeşil yanardönerli siyahtır, Saxony ve Buff ise yumuşak açık kahve tonları taşır. Tepeli ırkın başında bir tüy tepeliği vardır, Kızılderili Koşucu neredeyse dik durur ve uzun şişe biçimli bir gövdeye sahiptir; Call ördekleri ise iki avuca sığacak kadar küçüktür.

Ördekler sürü kuşlarıdır ve grup içinde kendilerini güvende hisseder. Birlikte hareket eder, beslenir ve dinlenirler; yalnız kalan bir ördek huzursuzlanır ve gürültü yapar. Sürü içinde gevşek bir hiyerarşi vardır ve erkekler üreme mevsiminde birbiriyle rekabet edebilir.

Bir ördeğin gününün büyük bölümü yem aramakla geçer. Sığ suda gagalarını çalkalar, gagalarıyla ıslak toprağı yoklar; böcek, sümüklüböcek, solucan, tohum ve yumuşak bitki avlarlar. Suya erişim, tüyleri iyi durumda tutan doğal yıkanma ve tüy tarama davranışını tetikler.

Ördekler sesle ve duruşla iletişim kurar. Dişiler sürüyü çağırmak veya alarm vermek için yüksek sesle vaklar, erkekler ise daha sessizdir. Yumuşak ve tekrar eden seslenme genellikle memnuniyet anlamına gelir; baş sallamak ise kur yapmanın ve selamlaşmanın bir parçasıdır. Küçük yaştan itibaren sakin ellerle büyütülen ördekler evcilleşir ve tanıdık bir bakıcının peşinden gider; yine de çoğu kucağa alınmaktan hoşlanmaz.

Günlük bakım

• Ördeğin gagasının tamamını daldırabileceği, gözlerini ve burun deliklerini durulayabileceği kadar derin taze içme suyu sağlayın
• Sabah dengeli bir yem verin ve gün boyu kontrol edin
• Sürüyü yem araması ve yıkanması için gece barınağından çıkarın
• Çabuk kirlenen yıkanma suyunu tazeleyin veya değiştirin
• Ördekler genellikle sabah erken yumurtladığından yumurtaları toplayın
• Yırtıcılara karşı korumak için sürüyü akşam karanlığında güvenle içeri alın

Ortam

• Tilki, rakun, köpek ve yırtıcı kuşlara karşı kilitlenen, güvenli ve iyi havalandırılan bir kümes
• Ördekler içeriye su taşıdığı için sık tazelenen saman veya talaş gibi kuru altlık
• Gölgeli ve rüzgardan korunaklı bir dış gezinti alanı ya da avlu
• Küvetten göletе kadar yıkanma suyu erişimi ve ördeklerin oluşturduğu çamurlu zemin için iyi drenaj

Tüy bakımı ve tutma

Ördekler yıkanarak ve tüylerini tarayarak kendi bakımlarını yapar; bu yüzden temiz su bulunduğu sürece bakıcı tarafından fırçalanmaya veya yıkanmaya ihtiyaç duymazlar. Bir ördeği tutarken gövdesini destekleyin ve kanatlarını nazikçe gövdeye katlayın; bacaklarından veya kanatlarından kaldırmayın. Ördekler ömürlerini yer üzerinde geçirdiği için ayaklarını ve bacaklarını ara sıra kesik veya şişlik açısından kontrol edin.

Ördekler, su kuşları veya kümes hayvanları için hazırlanmış tam peletli bir yemle ve yem arayarak buldukları ile iyi beslenir. Ördek yavruları daha yüksek proteinli bir başlangıç yemine, büyüyen kuşlar bir büyütme yemine, yumurtlayan dişiler ise güçlü yumurta kabuğu için ilave kalsiyumlu bir yumurta yemine ihtiyaç duyar. Niasin özellikle yavrular için önemlidir ve civciv için yapılan yemlere bacak sorunlarını önlemek amacıyla niasin takviyesi gerekebilir.

Ördeklerin yemin yanında her zaman suya ihtiyacı vardır. Bir ağız dolusu yem alıp yutmak için bir yudum su içerler, bu yüzden yemliğin yanında her zaman bir su kaynağı bulunmalıdır.

İkramlar küçük tutulmalı, diyetin onda birini geçmemeli ve bezelye, doğranmış yeşillik, un kurdu ve doğranmış sebze içerebilir. Yerde yem aramayan ördeklerin yemlerini öğütmek için çözünmeyen grite erişmesi gerekir. Hem içmek hem de gagayı ve burun deliklerini temiz tutmak için her zaman temiz su bulunmalıdır.

Ördekler evcil kuşların en dayanıklıları arasındadır. Burun deliklerini ve gözlerini suyla durulayarak tuttukları için tavukları etkileyen birçok hastalığa direnç gösterirler. Sağlık sorunlarının çoğu kötü koşullara dayanır: ıslak altlık, kirli su, kalabalık ya da dengesiz beslenme. Temiz bir ortam ve doğru yemle bir ördek çoğu zaman ilerlemiş yaşlara, tipik olarak 8 ila 12 yıl aralığına, sağlıkla ulaşır.

Önleyici bakım

• Altlığı kuru tutun ve kirlenen altlığı hemen değiştirin
• Her gün temiz içme ve yıkanma suyu sağlayın
• Dengeli ve yaşam evresine uygun bir yem verin
• Ayakları, bacakları ve tüyleri düzenli olarak inceleyin
• Yeni kuşları sürüye katmadan önce karantinaya alın
• Sürüyü yırtıcılardan ve stresten koruyun

Ördekler çoğunlukla açık havada yaşar ve yalnızca uyumak, hava ile yırtıcılardan korunmak için güvenli bir kümese ihtiyaç duyar. Tavuklardan farklı olarak çoğu ördek yerden yüksekte tünemez, bu yüzden yüksek çubuklar yerine yumuşak ve kuru altlığı olan zemin alanına ihtiyaç duyarlar. Misk ördeği bir istisnadır ve fırsat bulduğunda tüner.

Dış alan yem aramaya yer, sıcak günler için gölge ve yıkanmak için bir su kaynağı sağlamalıdır. Ördekler suyun çevresindeki zemini çamurlu hale getirdiği için iyi drenaj ve suyu taşıma ya da temizleme yolu büyük önem taşır.

Kurulum kontrol listesi

• Güvenli mandallı ve kapalı havalandırmalı, yırtıcıya dayanıklı kümes
• Tünek yerine zemin altlığı
• Yem aramaya yer olan gölgeli dış gezinti alanı
• Drenajlı bir zemin üzerinde yıkanma suyu
• Yan yana yerleştirilmiş ayrı yemlik ve suluk
• Yer ve hava yırtıcılarına karşı güvenli çit

Çoğu ördek ırkı cinsel olgunluğa ulaşır ve yaklaşık beş ila yedi aylıkken yumurtlamaya başlar. Bir erkek sürünün dişileriyle çiftleşir ve tek bir erkek birkaç dişiye yetebilir. Döllü yumurtaların çıkması için ya kuluçkaya yatan bir ördeğe ya da bir kuluçka makinesine ihtiyaç vardır.

Kuluçka, yeşilbaş kökenli ırklarda yaklaşık 28 gün, Misk ördeğinde ise yaklaşık 35 gün sürer. Khaki Campbell gibi bazı ırklar yüksek yumurtlama için yapılan seçim yoluyla kuluçkaya yatma içgüdüsünü büyük ölçüde yitirmiştir; Misk ördeği dişileri ise güvenilir doğal annelerdir.

Yavrular erken gelişir; yani tüylerle kaplı ve gözleri açık çıkar, saatler içinde yürüyebilir, yüzebilir ve beslenebilirler. İlk haftalarda bir kuluçka ısıtıcısından ya da anneden gelen sıcaklığa, yüksek niasinli bir başlangıç yemine ve su geçirmezlikleri gelişene dek boğulamayacakları sığ suya ihtiyaç duyarlar. Küçük yavrular, havlarını yağlayacak bir ebeveyn olmadan fazla ıslanırsa kolayca üşür.

Ördek size uygun mu?

Ördeklerin iç mekan değil bir avlu ya da padoğa ihtiyacı vardır ve en az iki üç kuşluk gruplar halinde tutulmaları gerekir. Günlük bakım yalnızca kısa sürer, ancak her gün yapılır: suyu tazelemek, barınağı açıp kapatmak, ördeklerin ürettiği çamuru ve ıslak dışkıyı temizlemek. Barınak kurulduktan sonra masraflar mütevazıdır, yine de yem ve yırtıcıdan korunma yıllar içinde birikir. Bir ördek 8 ila 12 yıl ya da daha uzun yaşayabilir, dolayısıyla ördek beslemek bir mevsimin değil bir on yılın taahhüdüdür.

Nereden edinilir

Ördekler sorumlu üreticilerden, güvenilir kuluçkahanelerden, yerel kümes hayvanı yetiştiricilerinden ve istenmeyen su kuşlarını sahiplenen kurtarma ya da yuvalandırma gruplarından edinilebilir. Arkadaşları olması için birkaç kuşu bir arada alın, temiz ve sağlıklı stok besleyen bir kaynak seçin, karar vermeden önce ırkın yumurtlama ve mizacını sorun. Yavru yetiştirmek istemeyen bakıcılar için bir kurtarma yerinden yetişkin ördek sahiplenmek iyi bir seçenektir.