Kedi

Kedi, dünyanın en yaygın evcil hayvanlarından biridir. Binlerce yıldır insanların yanında yaşayan küçük ve çevik bir etçildir; bağımsız doğasını bu süre içinde büyük ölçüde korumuştur. Kediler her türlü mekâna uyum sağlar; daire, müstakil ev ya da kırsal bir mülke yerleşebilirler. Bu esneklik, onların pek çok farklı iklim ve kültürde bu denli yaygınlaşmasını açıklar.

Evcil hayvan olarak kediler, benzer büyüklükteki birçok hayvana kıyasla günlük bakım gereksinimleri daha düşük olduğu için tercih edilir. Kendilerini temizler, iç mekânda kedi tuvaleti kullanırlar ve gezdirilmeleri gerekmez. Pek çok kedi, birlikte yaşadığı insanlara güçlü bir bağ geliştirir; ancak ne kadar sevecen ve sosyal olduklarını bireysel karakterleri belirler.

Kediler doğal avcılardır. İyi beslenen evcil hayvanlar bile sinip fırlar ve oyun oynarlar; bu içgüdü davranışlarını ve çevreden ne istediklerini doğrudan biçimlendirir. Avlanma tarzında oynamak için alan bulan, tırmanacak yeri ve saklanacak köşesi olan bir kedi genellikle daha sakin olur ve yaşanması daha kolay bir ev arkadaşına dönüşür.

Kedi kime uygundur

Kedi, köpeğin gerektirdiği sürekli gözetim olmadan yoldaşlık isteyen kişilere uygundur. Yoğun hanelere, küçük evlere ve günün bir bölümünde dışarıda olan sahiplere uyum sağlarlar; yeter ki kedinin yiyeceği, suyu, temiz bir tuvaleti ve biraz uyarımı olsun. Temel bakımı öğrenmeye istekli, ilk kez evcil hayvan edinen kişiler için de makul bir seçenektir. Bir kedi genellikle 15 yıl veya daha uzun yaşar; bu yüzden o dönemi planlamaya hazır kişilere uygundur.

Farklı kayıt kuruluşlarına göre kedi ırkı sayısına ilişkin tahminler değişir; yaygın kabul gören rakam 102 civarındadır. Bu sayıya karşın, dünya genelindeki evcil kedilerin büyük çoğunluğu soy belgeli değildir. Bunlar genellikle melez kedi olarak tanımlanır ve kısa tüylü ev kedisi ya da uzun tüylü ev kedisi adıyla anılır.

Irklar arasındaki başlıca farklılıklar tüy uzunluğu ve dokusu, vücut yapısı (ince ve uzun bacaklıdan tıknaz ve yuvarlak yapılıya kadar), baş şekli, renk ile desen ve genel mizaç eğilimleridir. Kimi ırklar kıvrık kulak veya kısa kuyruk gibi belirli bir görünüm için geliştirilmiştir; kimileri ise belirli bir coğrafi kökenle özdeşleşmiştir.

Irklar nasıl gruplandırılır

Kedi kayıt kuruluşları ırkları tüy uzunluğuna (kısa tüylü - uzun tüylü), vücut tipine ve her ırk içinde kabul gören renk ile desen sınıflarına göre gruplandırır. Bir ırk, ideal görünümünü tanımlayan yazılı bir standartla belirlenir; soy belgeli kedi ise bu standartla uyumlu, belgelenmiş bir soykütüğüne sahip olan hayvandır. Melez kediler herhangi bir ırka dahil edilmez; yalnızca genel bir tipe yerleştirilir.

Evcil kedi, Yakın Doğu ve Kuzey Afrika'ya özgü küçük bir yaban kedisi olan Afrika yaban kedisinin soyundan gelir. Bu ilişki, yaklaşık 10.000 yıl önce Bereketli Hilal'de, tahıl depolayan ilk tarım topluluklarında başladı. Bu depolar kemirgenleri çekiyordu; insanları tolere eden ve o kemirgenleri avlayan yaban kedileri güvenilir bir besin kaynağı buldu. Böylece gevşek bir ortaklık şekillendi.

En erken fiziksel kanıtlardan biri, yaklaşık 9.500 yıl öncesine tarihlenen Kıbrıs'taki bir gömüttür. Bu gömütte bir kedi, bir insanın yanına defnedilmiştir. Kediler Kıbrıs'a özgü olmadığından, hayvanın tekneyle oraya getirilmiş olması gerekir; bu durum insanların o dönemde kedileri yanlarında bulundurduğuna işaret eder.

Kediler, çeşitli tanrılarla ilişkilendirildikleri ve zaman zaman mumyalandıkları antik Mısır'da öne çıktı. Doğu Akdeniz'den ticaret ve deniz yollarıyla antik dünya genelinde yayıldılar; ambarlar, evler ve gemilerdeki kemirgenleri denetim altında tutmaları sayesinde değer gördüler. Bu denizcilik rolü onları Avrupa'ya, çok sonra ise Amerika kıtasına ve diğer bölgelere taşıdı.

Tarihlerinin büyük bölümünde kediler haşere kontrolü amacıyla tutuldu ve büyük ölçüde serbest çiftleşmelerine izin verildi; bu nedenle bilinçli yetiştiricilik görece yakın bir dönem uygulamasıdır. Örgütlü kedi merakı ve resmi ırkların gelişimi esas olarak 19. yüzyılın sonlarından itibaren kedi gösterileri ve ırk standartlarıyla başladı. Bugün kedi, yeryüzündeki en yaygın evcil hayvanlardan biridir.

Kediler tutarlı bir vücut planını paylaşır. Esnek omurgalı, hafif kemikli ve yere değmeyerek keskin kalan içe çekebilir pençeli, küçük ve kaslı hayvanlardır. Gözleri başa oranla büyük olup loş ışığa uyarlanmıştır; bu durum onlara güçlü bir gece görüşü sağlar. İşitme duyuları insan duyma aralığının çok üstüne çıkar. Hassas bıyıkları aralıkları ölçmelerine ve karanlıkta yön bulmalarına yardımcı olur.

Tüy, çok kısadan uzun ve akıcıya kadar değişir; düz, alacalı, renk geçişli, benekli ve iki renkli dahil pek çok renk ve desende olabilir. Birkaç ırk neredeyse tüysüzdür. Çoğu kedinin genel silueti birbirine benzer; ırk farklılıkları genellikle tüy, renk, kulak ve kuyruk biçimi ile vücudun ne kadar ince ya da tıknaz olduğunda kendini gösterir.

Irklar arasındaki farklılıklar

Görünümdeki farklılık en çok tüy ve siluette belirginleşir. Habeş Kedisi gibi ince yapılı ırkların uzun bacakları ve dar bir iskelet yapısı varken, bazıları daha yuvarlak ve ağırdır. Tüy uzunluğu, Amerikan Kısa Tüylüsü'nün kısa tüyünden Balinese'nin uzun tüyüne kadar uzanır. Amerikan Kıvrık Kulaklı'nın kıvrık kulakları ya da Amerikan Bobtail'in kısa kuyruğu gibi belirli özellikler bazı ırkları birbirinden ayırır. Renk ve desen, tek bir ırk içinde bile geniş bir çeşitlilik sunar.

Kediler avlanma üzerine kurulu etçillerdir. Hiç avlanmayan evcil hayvanlar bile oyun sırasında sinip kovalayıp fırlarlar. Bu yoğun etkinlik dönemleri genellikle uzun dinlenme ve uyku süreleriyle izlenir. Pek çok kedi en çok şafak sökerken ve alacakaranlıkta hareketlidir.

Sosyal açıdan kediler esnektir. Yaban kedisi atası büyük ölçüde yalnızdır; ancak evcil kediler kaynaklar bol olduğunda grup içinde rahatça yaşayabilir, birlikte büyüdükleri insanlara ve diğer hayvanlara bağlanırlar. Bölgeseldir ve yüzlerini, vücutlarını nesnelere sürerek tanıdık alanları işaretledikleri için kokuya büyük önem verirler. Çok kedili evlerde alan, yiyecek veya kedi tuvaleti üzerindeki rekabet yaygın bir stres kaynağıdır.

İletişimlerinde vücut dili, koku ve sesi bir arada kullanırlar. Kuyruk pozisyonu, kulak açısı ve duruş ruh halini yansıtırken, mırlamak, miyavlamak, cıvıldamak ve tıslamak farklı mesajlar taşır. Yetişkin kediler, evcilleşme sürecinde kazanılan bir davranış olarak birbirlerine değil, büyük ölçüde insanlara miyavlar.

Günlük bakım

• Her gün taze su ve uygun öğünler verin
• Kedi tuvaletini günde en az bir kez temizleyin ve temiz tutun
• Avlanma içgüdüsünü gidermek için etkileşimli oyun sunun
• İştah, tuvalet alışkanlıkları veya davranıştaki değişikliklere kısa bir göz atın

Ortam

• Tırmanma ve konaklamak için raf veya kedi ağacı gibi dikey alan sağlayın
• Mobilyaları korumak ve pençelerin bakımı için tırmalama direkleri koyun
• Kedinin çekilebileceği sessiz saklanma köşeleri oluşturun
• Kedi iç mekânda yaşıyorsa pencereleri ve balkonları güvence altına alın

Tüy bakımı ve muamele

Bakım ihtiyacı tüy uzunluğuna göre değişir. Kısa tüylü kediler genellikle haftada bir fırçalamayla idare ederken, uzun tüylü kediler topaklanmayı önlemek için haftada birkaç kez, hatta her gün fırçalanmayı gerektirebilir. Kedilerin büyük çoğunluğu kendilerini iyice temizlediğinden banyo nadiren gerekir. Kedi tolere ediyorsa her birkaç haftada bir pençelerini kesin; muamele sırasında kulaklara, dişlere ve gözlere bakın. Kedileri nazikçe tutun, vücudu destekleyin ve gergin kedilerin kendi hızlarında yaklaşmasına izin verin.

Kediler zorunlu etçildir; yani hayvansal dokuda bulunan besinlere bağımlıdır ve bitkisel bir diyetle sağlıklı kalamaz. Yüksek düzeyde hayvansal proteine ve kendi başlarına yeterli miktarda üretemeyecekleri bazı besinlere, özellikle taurine, ihtiyaç duyarlar. Taurin eksikliği ciddi kalp ve göz sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle pek çok sahip, doğru dengeyi sağlayacak biçimde formüle edilmiş eksiksiz bir ticari kedi maması tercih eder.

Islak mama, kuru mama ya da ikisinin birlikte kullanımı da işe yarar. Islak mama nem ekler; bu önemlidir, çünkü kedilerin doğal susuzluk duygusu görece düşüktür. Şişmanlığı önlemek için porsiyon boyutu kedinin yaşına, ağırlığına ve aktivite düzeyine göre ayarlanmalıdır. Şişmanlık, evcil kedilerde beslenmeyle ilgili en yaygın sorunlardan biridir.

İkramlar, takviyeler ve su

İkramlar günlük kalorilerin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturmalıdır; kabaca bir kılavuz olarak yaklaşık onda birini geçmemesi önerilir. Eksiksiz bir diyetle beslenen bir kedi, veteriner tavsiye etmedikçe genellikle ek takviyeye ihtiyaç duymaz. Her zaman temiz ve taze su sunun. Bazı kediler az su içtiğinden, bir su çeşmesi ya da birden fazla su kasesi bulundurmak ve bir miktar ıslak mama vermek onların yeterince hidrate kalmasına yardımcı olabilir.

Kediler genel olarak dayanıklı hayvanlardır; iyi bakımla pek çoğu 12 ila 18 yıl yaşar, bir kısmı 20'li yaşlara ulaşır. Hastalığı gizleme konusunda başarılıdırlar; bu nedenle sahipleri iştah, ağırlık, tuvalet alışkanlıkları, tüy bakımı ve aktivitedeki ince değişikliklere dikkat etmelidir. Bunlar çoğunlukla bir sorunun ilk belirtileridir.

Bazı hastalıklar belirli bir ırkla bağlantılı olmaksızın tür genelinde yaygındır. Diş hastalığı çok sık görülür; şişmanlık iç mekân kedilerinde sık karşılaşılan bir sorundur; kronik böbrek hastalığı ise yaşlı kedilerde önde gelen kaygılar arasındadır. Kediler ayrıca iç ve dış parazitlere ile önlenebilir bulaşıcı hastalıklara karşı duyarlıdır.

Önleyici bakım

• Veteriner önerisine göre temel aşıları güncel tutun
• Düzenli pire, kene ve kurt kontrolü uygulayın
• Yıllık kontrol muayenesi planlayın; yaşlı kediler için daha sık
• Diş bakımı yapın ve kiloyu izleyin
• Kısırlaştırmayı değerlendirin; sağlık ve davranış açısından faydaları vardır

Kediler çoğunlukla eğitilemez diye nitelendirilir; ancak bu bir yanlış anlamadır. Yiyecek veya oyun gibi değer verdikleri ödüller kullanıldığında kolayca öğrenirler. Ceza ise korkuya yol açar ve bağı zayıflatır; davranışı değiştirmez. Önemli olan istenen davranışı ödüllendirmek ve istenmeyen davranışı yönlendirmektir.

Pek çok kedi kedi tuvaletini kısa sürede benimser; atıklarını gömmek onlara doğal gelir. Bunun ötesinde kediler çağrıldığında gelmeyi, taşıyıcıyı kabul etmeyi, tırnak kesimini ve tüy bakımını tolere etmeyi ve basit komutlar öğrenmeyi başarabilir. Eğitim seansları kısa tutulmalıdır, çünkü kediler çabuk ilgilerini yitirirler; tutarlılık ise ev halkı genelinde önemlidir.

Başlarken

1. Favori bir ikram veya birkaç saniyelik oyun gibi küçük, değerli bir ödül seçin
2. Kedinin dingin ve biraz aç olduğu zamanlarda birkaç dakikalık kısa seanslarla çalışın
3. İstenen davranışı hemen ödüllendirin; kedi eylem ile ödülü ilişkilendirsin
4. Davranış tutarlılaşınca bir sözcük ya da sinyal ekleyin
5. Kedinin davranışı genellemesine yardımcı olmak için farklı odalarda tekrarlayın

Kediler genç yaşta cinsel olgunluğa ulaşır; bu süreç genellikle yaklaşık dört ila altı ayda gerçekleşir, ancak ırka ve mevsime bağlı olarak değişir. Dişiler mevsimsel çok kızgınlık döngüsüne sahiptir; gün uzunluğunun arttığı dönemlerde çiftleşene kadar tekrar tekrar kızgınlığa girerler. Kediler uyarılmış ovulatörlerdir; yani yumurtlama çiftleşmeyle tetiklenir. Bu durum, dişi kızgınlıktayken başarılı üreyi büyük olasılıklı kılar.

Gebelik yaklaşık 63 ila 65 gün sürer. Tipik bir batında üç ila beş yavru bulunur; daha küçük ya da daha büyük batınlar da görülür. Yavrular kör ve savunmasız doğar; başlangıçta tamamen anneye bağımlıdır. Gözleri yaklaşık bir ila iki haftada açılır, dört haftada sütten kesmeye başlarlar ve genellikle sekiz haftada tamamen sütten kesilir. İlk haftalardaki insan teması ve normal ev yaşamına erken alışma, kedinin ileride ne kadar güvenli ve sosyal olacağını büyük ölçüde belirler.

Kedi size uygun mu?

Kedi, pek çok evcil hayvandan daha bağımsız olsa da günlük beslenme, temiz bir tuvalet, oyun ve ilgi gerektirir. Sahip olduğunuz alanı, kedinin iç mekânda mı yoksa dışarıya erişimli bir ortamda mı yaşayacağını ve kedinin diğer evcil hayvanlar ile aile üyeleriyle nasıl geçineceğini düşünün. Masraflar arasında mama, kum, rutin veteriner bakımı, aşılar, parazit kontrolü ve beklenmedik tıbbi faturalar yer alır; bu son kalem ciddi boyutlara ulaşabilir. Bir kedi genellikle 15 yıl veya daha fazla yaşar; bu yüzden ev, iş ve yaşam tarzındaki değişikliklerin ötesinde uzanan uzun soluklu bir taahhüttür.

Nereden edinilir

Kediler farklı kaynaklardan edinilebilir. Barınaklar ve kurtarma kuruluşlarında her yaştan pek çok kedi ve yavru kedi ev arar; bunlar çoğunlukla kısırlaştırılmış ve aşılanmış olarak gelir. Belirli bir soy belgeli ırk isteyenler için sorumlu yetiştiriciler bir seçenektir; iyi bir yetiştirici ortamı göstermenize izin verir, sağlık bilgilerini paylaşır ve yuva hakkında sorular sorar. Kedinin nerede yetiştirildiğini gösteremeyen ya da sağlık ve sosyalleşmeye önem vermeksizin üreten kaynaklardan uzak durun.

Kedinizi ve mikroçipini Türkiye'de kaydedin

Kayıtlı bir kedi eve daha hızlı döner, bu ev kedileri için de geçerlidir, çünkü bir taşınma gününde aralık bırakılmış bir kapı ya da yırtık bir sinek teli dışarı sızmaları için yeterlidir. Ücretsiz bir United Pet Club profili iletişim bilgilerinizi kedinizle eşleştirir, böylece bir barınak ya da veteriner taraması çıkmaz sokağa değil size ulaşır. Kedinizi kaydetmek ömür boyu ücretsizdir ve birkaç dakika sürer.

Kediniz çip taşıyorsa, numarayı ayrıca kaydedin, çip takmak ve kaydetmek iki farklı adımdır. Türkiye'de TÜRKVET tabanlı zorunlu çiplenme ve kayıt yükümlülüğü yalnızca köpekleri değil kedileri de kapsar, bu yüzden bu adım burada da isteğe bağlı değildir. Mikroçipi kaydedin: United Pet Club ile ömür boyu plan üzerinden ücretsiz, herhangi bir marka çip kabul edilir, ve kayıt AAHA evrensel sorgulaması dahil dünya genelinde sorgulanabilir kalır. Ücretsiz hesap oluşturun ve profili ile çipi birlikte halledin.