Peru

Peru kobayı, evcil kobayın (Cavia porcellus) uzun tüylü bir ırkıdır. En çok, sürekli uzayan ve sergi hayvanlarında vücudu aşıp zemine değebilen ince, ipeksi tüyleriyle tanınır. Tüyler başın üzerinde öne, sağrının üzerinde ise geriye doğru büyür; bu yüzden tam tüylü bir Peru kobayının önünü arkasından ayırt etmek profilden bakıldığında güç olabilir.

Mizaç açısından ırk dost canlısı, sakin ve uysaldır. Peru kobayları genellikle elde tutulmaya iyi tepki verir; hem evcil hayvan hem de sergi hayvanı olarak tercih edilmelerinin bir nedeni de budur. Yetişkin bireyler orta boylu kemirgenlerdir ve genellikle 700-1.200 gram ağırlığındadır; dişiler erkeklerden genelde daha hafiftir.

Uzun tüy, ırkın en belirgin özelliği ve sahibinden en çok emek isteyen yanıdır. Evcil hayvan sahipleri konfor ve hijyen için tüyü genellikle kısa keser, sergi sahipleri ise günlük bakım ve sarma işlemiyle tüyü tam uzunlukta tutar. Her iki durumda da bu ırk, Amerikan kobayı gibi kısa tüylü türlere kıyasla daha fazla tüy bakımı gerektirir.

Kime uygun

Peru kobayı, düzenli ve çoğunlukla günlük tüy bakımına vakit ayırabilecek sahiplere uygundur. Sakin bir dost hayvan isteyen ve tüyü temiz tutmaya veya kısa kestirmeye istekli kişiler bu ırkla iyi anlaşır. Bakımı az bir evcil hayvan arayan haneler veya en az bir kobay arkadaşı barındıramayacak evler için daha az uygundur, çünkü tür oldukça sosyaldir ve tek başına tutulmamalıdır.

Evcil kobay (Cavia porcellus), Güney Amerika'nın And bölgesinde, günümüzde Peru, Bolivya, Ekvador ve Kolombiya topraklarında evcilleştirildi. Arkeolojik bulgular, evcilleştirmenin birkaç bin yıl öncesine uzandığını ve And halklarının bu hayvanları gıda amacıyla yetiştirdiğini, ayrıca ritüellerde ve halk hekimliğinde kullandığını gösterir. Kobaylar, And bölgesinin bazı kesimlerinde bugün de cuy adıyla bilinen geleneksel bir besin hayvanı olma özelliğini sürdürür.

Kobaylar, 16. yüzyılda İspanyol ve Hollandalı tüccarlar aracılığıyla Avrupa'ya ulaştı. Bu tarihten sonra et için değil, egzotik bir evcil hayvan olarak yetiştirildi ve görünüm özelliklerine göre seçilerek üretildi. Zamanla yetiştiriciler, uzun tüylü türler de dahil olmak üzere birbirinden farklı tüy tiplerini sabitledi.

Peru kobayı, kobay yetiştiriciliğinde tanınan en eski uzun tüylü türlerden biridir. Irk, adını türün kökeniyle bağlantılı ülkeden alır; ancak uzun tüy özelliğinin kendisi yabani veya çalışma hayvanlarında ortaya çıkmadı, Avrupa'da ve daha sonra uluslararası yetiştiricilik çalışmalarıyla sabitlendi. Silkie (ya da Sheltie) ve kıvırcık tüylü Texel, daha sonra geliştirilen akraba uzun tüylü ırklar oldu.

Günümüzde Peru kobayı, dünya genelindeki kobay kulüpleri tarafından resmi bir ırk olarak tanınır ve sergilerin uzun tüylü sınıflarında düzenli biçimde boy gösterir.

Peru kobayının gövdesi, türe özgü tıknaz ve yuvarlak yapıdadır; ancak genel görünüme hakim olan tüydür. Tüy uzun, düz ve incedir; sırt boyunca ortadan ayrılıp iki yana dökülür. Sağrıdaki iki rozet tüyü öne doğru iter, bu yüzden en uzun tüyler yüzü ve başı kaplayarak gözleri gizleyen bir ön perde oluşturur. Tam sergi tüyünde tüy zemine değebilir ve gövde uzunluğunu geride bırakabilir.

Tüy ve renkler

Tüy, kobay yetiştiriciliğinde görülen aynı geniş renk ve desen yelpazesinde bulunur; düz kendinden renkler, aguti benekleri, bağa kabuğu deseni ile beyaz veya üç renkli örnekler bunlar arasındadır. Asıl önemli olan dokudur: tüy kıvırcık veya sert değil, düz ve ipeksi olmalıdır. Tüydeki kıvırcıklık veya sertlik, Texel gibi başka bir ırka işaret eder. Tüy kesintisiz uzadığı için, bir hayvandaki tüy uzunluğu onun yaşını ve nasıl bakım gördüğünü yansıtır.

Peru kobayları, kobay ırkları arasında en sakin olanlardan biri olarak bilinir; tüy bakımının gerektirdiği yoğun elle temas göz önüne alındığında bu şanslı bir özelliktir. Dost canlı ve naziktirler, çoğu birey elde tutulma, fırçalanma ve bakım rutinine hızla alışır. Bu sakin mizaç, hayvanların jüriler tarafından ele alınmasını gerektiren sergicilikte ırkı yaygın bir tercih haline getirir.

İnsanlarla ilişkilerinde sosyaldir ve genellikle sahiplerini tanımayı öğrenir, çoğu zaman yemek saatinde seslenir. Nazik ve büyük çocuklarla, gözetim altında iyi bir arkadaş olabilir; ancak küçük çocuklara herhangi bir kobayı dikkatli tutmaları öğretilmelidir. Uzun tüy, ırkın sert tutuşa daha az uygun olduğu anlamına gelir.

Kobaylar son derece sosyal, sürü halinde yaşayan hayvanlardır. Tek başına tutulan bir Peru kobayı strese ve sıkılmaya eğilimlidir, bu yüzden tür çiftler veya küçük gruplar halinde barındırılmalıdır. Aynı cinsiyetten çiftler veya kısırlaştırılmış bir erkekle birlikte dişiler yaygın düzenlemelerdir. Tanıştırmalar kademeli olmalıdır, ancak ırkın sakin doğası genelde diğer kobaylarla huzurlu bir yaşamı kolaylaştırır.

Tüy bakımı, Peru kobayını kısa tüylü bir kobaydan ayıran en büyük farktır. Tüy sürekli uzar ve kolayca dolaşır, bu yüzden sık fırçalanmalı ve arka bölge temiz tutulmalıdır. Evcil hayvan sahipleri genellikle hijyen ve konfor için tüyü kısa keser, sergi sahipleri ise tüyü korumak için sargı kullanarak tam uzunlukta tutar.

Tüy bakımı

• Keçeleşmeyi önlemek için tüyü her gün yumuşak bir fırça veya seyrek dişli bir tarakla fırçalayın.
• Arka bölge ve ayakların çevresindeki tüyü temiz ve dışkısız tutmak için kısa kesin.
• Kirlenen tüy bölgelerini lokal olarak temizleyin; hayvanı yalnızca gerektiğinde küçük hayvanlara özel şampuanla yıkayın ve iyice kurutun.
• Sergi hayvanlarında tüyü bölümlere ayırıp sarma yaparak uzunluğu düzenli tutun ve kırılmayı önleyin.
• Tırnakları birkaç haftada bir kontrol edip kesin.

Egzersiz

• Hareket ve yiyecek arama için güvenli, kapalı bir zeminde veya gezinti alanında her gün vakit tanıyın.
• Uzun tüyün barınaklara veya oyuncaklara takılmaması için kafesi sade tutun.
• Kobaylar için güvensiz olan tekerlek veya top yerine tünel ve yiyecek arama fırsatları sunun.

Ortam

Kobayları kapalı alanda veya korunaklı, yırtıcılardan uzak bir mekanda, yaklaşık 18-24 C arasında sabit bir sıcaklıkta, hava akımından ve doğrudan güneşten uzak tutun. Uzun tüy, Peru kobaylarını neme ve sıcağa karşı hassas hale getirir, bu yüzden altlık her zaman temiz ve kuru kalmalıdır. Yumuşak altlıklı, düz zeminli barınak hem ayakları hem de tüyü korur.

Tüm kobaylar gibi Peru kobayı da katı bir otoburdur; art bağırsağa dayalı sindirim sistemi yüksek lifli bir beslenme gerektirir. Timothy veya çayır kuru otu gibi sınırsız kuru ot, beslenmenin büyük bölümünü oluşturmalıdır; bu hem sindirim hem de sürekli uzayan dişlerin aşınması için gereklidir. Taze su her zaman erişilebilir olmalıdır.

Kobaylar C vitaminini kendileri sentezleyemez ve bunu beslenmeden almak zorundadır. Stabilize C vitamini ile güçlendirilmiş kobaya özel bir pelet, C vitamini bakımından zengin taze sebzelerle birlikte, eksiklik oluşmasını önlemeye yardımcı olur.

Ödüller ve takviyeler

C vitamini bakımından zengin taze sebzeleri ödül olarak değil günlük besin olarak kullanın: dolmalık biber, yapraklı yeşillikler ve az miktarda brokoli iyi seçeneklerdir. Elma dilimi veya birkaç tane meyve gibi meyveler, şeker içeriği nedeniyle yalnızca ara sıra verilmelidir. Çeşitli sebze seçimi ile güçlendirilmiş pelet genellikle yeterli C vitamini sağlar; suya eklenen C vitamini damlaları önerilmez, çünkü hızla bozulur ve hayvanı su içmekten soğutabilir. Herhangi bir takviye eklemeden önce veterinere danışın.

İyi bakımla bir Peru kobayı genellikle 5-7 yıl yaşar. Irk genel olarak dayanıklıdır, ancak uzun tüyü temizliğin önemini artırır: arka bölgede kirlenen tüy dışkı ve idrarı hapsedebilir, bu da sıcak havalarda sineklerin tüye yumurta bıraktığı ciddi bir durum olan sinek kurduna yol açabilir. Günlük kontrol ve kesim bu riski azaltır.

Peru kobaylarında görülen sağlık sorunlarının çoğu, tüm kobaylarda görülen sorunlarla aynıdır.

Önleyici bakım

• Diş ve skorbüt sorunlarını önlemek için sınırsız kuru ot ve bir C vitamini kaynağı verin.
• Tüyü ve cildi, özellikle arka bölgeyi, her gün tımarlayıp inceleyin.
• Altlığı temiz ve kuru, barınağı iyi havalandırılmış tutun.
• Haftalık olarak tartın; sürekli kilo kaybı erken bir uyarı işaretidir.
• Sorunlar ortaya çıkmadan önce küçük memelilerle deneyimli bir veteriner bulun.

Kobaylar, tipik pet shop kafeslerinin sağladığından çok daha fazla zemin alanına ihtiyaç duyar ve Peru kobayı bu kuralın dışında değildir. Yumuşak altlıklı düz bir zemin hem ayakları hem de tel zeminli veya kirli barınaklarda sürüklenebilen uzun tüyü korur. En az iki kobayı birlikte barındırın ve her ek hayvan için alanı büyütün. Tüy neme ve sıcağa karşı hassas olduğundan, barınak kapalı alanda veya iyi korunaklı, havalandırılan bir yerde olmalıdır.

Kurulum kontrol listesi

• Geniş düz zeminli kafes, C&C ızgara sistemi veya korunaklı gezinti alanı.
• Tozsuz, emici altlıktan oluşan derin bir katman.
• Temiz ve kuru tutulan bir kuru ot rafı veya yığını.
• Su şişesi ve ağır bir yem kabı.
• Her kobay için bir barınak, tüyün takılmayacağı kadar geniş girişli.
• Günlük lekesel temizlik ve haftada bir tam temizlik.

Kobay üretmek gerçek riskler taşır ve yalnızca deneyimli yetiştiriciler tarafından denenmelidir. Dişiler yaklaşık 4-6 haftada, erkekler ise yaklaşık 8-9 haftada cinsel olgunluğa erişir, bu yüzden istenmeyen yavrulamaları önlemek için cinsiyetler erken ayrılmalıdır. Dişilerle ilgili kritik nokta zamanlamadır: bir dişi ilk kez yaklaşık 6-8 aylıktan sonra çiftleştirilirse, pelvis eklemi kaynaşmış olabilir ve bu doğal doğumu tehlikeli veya imkansız hale getirir. Sorumlu yetiştiriciler ilk yavrulamaları buna göre planlar.

Gebelik, küçük bir kemirgen için uzun sayılır; yaklaşık 59-72 gün sürer. Kobaylar gelişkin doğan (prekoksiyal) hayvanlardır, bu yüzden yavrular tüylü, gözleri açık ve dişleri çıkmış halde doğar; birkaç gün içinde hareket edip katı besinleri kemirmeye başlayabilirler. Yavru sayısı genellikle azdır, tipik olarak 2-4 yavru görülür.

Dişi yavruları emzirir, ancak yavrular neredeyse hemen kuru ot ve sebze denemeye başlar ve genellikle yaklaşık 3 haftalıkken sütten kesilir. Peru kobayında yavrular doğduğunda kısa tüylüdür ve uzun yetişkin tüyü büyüdükçe gelişir. Sergi için düşünülen yavrular tüy geliştikçe değerlendirilir ve erkekler, üreme yaşına gelmeden önce anneden ve kız kardeşlerinden ayrılmalıdır.