Habeş

Abisen kobay, evcil hayvan olarak beslenen en eski kobay ırklarından biridir. Belirgin özelliği tüyüdür: kıllar rozet adı verilen bir düzende, yani bir merkez noktadan dışa doğru yayılan girdaplar halinde uzar ve hayvana dağınık, kabarık bir görünüm kazandırır. İyi işaretlenmiş bir Abisen'in vücudunda dengeli biçimde dağılmış birden çok rozet bulunur; rozetlerin birleştiği yerlerde kılların kabardığı sırtlar oluşur.

Tüyünün ötesinde bu, sosyal ve hareketli bir hayvandır. Abisenler cana yakın, oyuncu, meraklı ve dışa dönüktür; kendilerine bakan kişilerle kolayca etkileşime girerler. Seslidirler: cıyaklamalar, mırıltılar ve birçok sahibinin yemek vaktiyle özdeşleştirdiği tiz "wiik" sesiyle iletişim kurarlar. Tüm kobaylar gibi sürü hayvanıdırlar ve ya kendileriyle düzenli vakit geçiren bir insanın ya da başka bir kobayın refakatiyle en iyi şekilde gelişirler.

Yetişkin bir Abisen genellikle 700-1.200 gram arasında ağırlığa ve yaklaşık 20-25 santimetre uzunluğa sahiptir. İyi bakımla ırk genellikle 5-7 yıl yaşar.

Kimlere uygun

Abisen, etkileşimli ve karakterli bir küçük evcil hayvan isteyen, günlük ellemeye ve düzenli kafes temizliğine vakit ayırabilecek sahiplere uygundur. Rozetli tüy, düz kısa tüyden daha fazla bakım gerektirir, bu yüzden haftada birkaç kez fırçalamaya gönüllü kişiler için makul bir seçimdir. Küçük bir hayvanı gözetim altında nazikçe tutabilen büyük çocuklu haneler için iyi bir tercihtir. Sessiz, az etkileşimli bir evcil hayvan arayanlar, Abisenler hareketli ve sesli olduğundan daha sakin bir ırkı tercih edebilir.

Kobaylar (Cavia porcellus), günümüzde Peru, Bolivya ve Ekvador'u kapsayan And yaylalarında binlerce yıl önce evcilleştirildi. And halkları bu hayvanları hem besin kaynağı olarak yetiştirdi hem de kültürel ve törensel yaşamlarında kullandı. Bu hayvanlar, kıta dışında tanınmadan çok önce evcil ortamlarda üretiliyordu.

Kobaylar, Avrupa ile Güney Amerika arasındaki temasın ardından tüccarlar tarafından on altıncı yüzyılda Avrupa'ya getirildi. Orada varlıklı hanelerin beslediği hayvanlar haline geldiler ve zamanla günümüzde tanınan farklı tüy ve renk çeşitlerine doğru geliştirildiler.

Abisen, uzun süredir bilinen tüy tiplerinden biridir. Adı yanıltıcıdır: ırkın Abisinya (Etiyopya bölgesinin tarihi adı) ile belgelenmiş bir bağlantısı yoktur ve adın kökeni belirsizdir. Rozetli tüy, tek bir coğrafi kaynağa bağlı bir özellik değil, girdap desenine yönelik seçici üretimin sonucudur.

Abisen, kobay yetiştirici kuruluşları tarafından standart bir ırk olarak tanınır; bu kuruluşlar sergi hayvanları için ideal rozet sayısını ve düzenini tanımlar. Bugün beslenen Abisenlerin çoğu sergi hayvanı değil, yoldaş evcil hayvandır; yine de ırk standardı, yetiştiricilerin tüy kalitesine göre seçim yapma biçimini şekillendirmeye devam eder.

Abisen, kobaylara özgü kompakt ve sağlam bir gövdeye, geniş bir başa, kısa bacaklara sahiptir ve görünür bir kuyruğu yoktur. Onu farklı kılan tüyüdür. Kıllar düz yatmak yerine rozetler halinde, yani bir merkez noktadan dışa doğru sarmal biçimde uzar. Komşu rozetlerin birleştiği yerlerde kıllar yukarı doğru kabararak sırtlar oluşturur ve hayvana sert, dikenli bir dış hat kazandırır. Sergi kalitesindeki bir Abisen'de, sırt boyunca ve gövde çevresinde uzanan sırtlarla birlikte iyi tanımlanmış rozetlerin simetrik bir düzeni görülür.

Tüy ve renkler

Abisen'in tüyü orta uzunlukta, dokunulduğunda sert ve yoğundur. Kıllar düz tüylü bir kobayınkinden daha uzun, ama uzun tüylü ırkların akıcı tüyünden daha kısadır, bu yüzden yerden yukarıda kalır. Renkler ve desenler çeşitlidir. Düz (self) renkler arasında siyah, beyaz, krem ve kızıl bulunur. Desenli çeşitler arasında aguti (kıllara ince çizgili, benekli bir görünüm veren bantlı desen), alaca (koyu ve açık kılların karışımı), bağa deseni (iki renkli lekeler) ve roan yer alır. Göz rengi genellikle tüy rengini izler; bazı açık renkli çeşitlerde koyu kahverengiden pembeye veya kırmızıya kadar değişir.

Abisen, kobay ırkları arasında en enerjik ve karakterli olanlardan biri olarak bilinir. Cana yakın, oyuncu, meraklı ve dışa dönüktür; kafesin dışında güvenli alan ve zaman bulduğunda etrafını etkin biçimde keşfeder. Birçok sahip bu ırkı yaramaz olarak tanımlar, çünkü bu hayvanlar çevrelerini araştırır ve özellikle yemek konusunda rutine güçlü tepki verir.

İnsanlarla iyi sosyalleşmiş bir Abisen uyumludur ve nazik ellemeye tahammül eder, ancak çoğu kobay gibi başlangıçta çekingen olabilir ve güven kurmak zaman alır. Yabancılara karşı yeni bir sese veya kokuya alışana kadar temkinli davranabilir. Diğer kobaylarla genellikle uyumludur; aynı cinsiyetten çiftler veya uyumlu gruplar çoğunlukla birlikte iyi yaşar, tanıştırmalar dikkatle ve tarafsız bir zeminde yapılmalıdır. Kobaylar av hayvanlarıdır ve yırtıcılarla birlikte barındırılmamalı, köpek, kedi veya küçük çocukların yanında gözetimsiz bırakılmamalıdır.

Irk seslidir. Sık cıyaklamalar, memnun olduğunda mırıltılar ve yemek istediğinde çıkarılan yüksek sesli "wiik" beklenmelidir. Bu iletişim normaldir ve Abisen'i etkileşimli bir evcil hayvan yapan özelliklerin bir parçasıdır.

Abisen, düz tüylü ırklardan daha fazla bakım gerektirir çünkü döküntü ve altlık tüyün sırtlarında birikir. Ortamına gösterilen günlük dikkat ve düzenli elleme, hayvanı sağlıklı ve evcil tutar.

Tımar

• Tüyü haftada iki-üç kez yumuşak bir fırçayla fırçalayarak dökülen kılları ve döküntüyü temizleyin.
• Özellikle arka bölgede sıkışmış altlık, yem veya keçeleşme olup olmadığını rozetlerde kontrol edin.
• Tırnakları yaklaşık dört-altı haftada bir, gerektikçe kesin.
• Yalnızca gerektiğinde küçük hayvan şampuanıyla banyo yaptırın ve sonrasında tüyü tamamen kurutun.
• Tımar sırasında kulakları ve gözleri akıntı veya kir açısından inceleyin.

Egzersiz

• Kafes dışında güvenli, kapalı bir zeminde günlük vakit sağlayın.
• Doğal kurcalama ve keşif davranışını desteklemek için tüneller, saklanma yerleri ve güvenli nesneler sunun.
• Kafes dışı zamanı gözetim altında tutun ve kablolardan, boşluklardan ve diğer hayvanlardan uzak tutun.
• Kafesin kendisinin yalnızca uyumaya değil günlük harekete de yetecek büyüklükte olduğundan emin olun.

Ortam

Abisen'i doğrudan güneş ışığından, cereyandan ve aşırı sıcaklıklardan uzak, ferah bir kafeste iç mekânda barındırın. Rahat bir sıcaklık aralığı yaklaşık 18-24 santigrat derecedir. Ayakları korumak için tel yerine sağlam bir zemin kullanın ve kâğıt bazlı kedi kumu veya polar kumaş gibi tozsuz bir altlıkla döşeyin. Günlük nokta temizliği yapın ve haftada bir kez tam temizlik uygulayın. Kobaylar sosyaldir, bu yüzden mümkünse uyumlu bir yoldaş bulundurmak şiddetle önerilir.

Kobaylar, yüksek lifli bir beslenme düzenine uygun sindirim sistemine sahip otoburlardır. Abisen'in beslenmesinin temeli, timothy veya çayır otu gibi her zaman erişilebilir sınırsız kuru ottur; bu, hem sindirimi hem diş aşınmasını destekler. Kobaylar kendi C vitaminlerini üretemez, bu yüzden beslenme düzeni taze sebzeler ve güçlendirilmiş yemler aracılığıyla C vitamini sağlamalıdır. Genellikle bir emzikli şişeden, her zaman taze ve temiz su bulundurulmalıdır.

Ödüller ve takviyeler

Beslenmeyi desteklemenin ana yolu olarak C vitamini açısından zengin sebzeler kullanın; örneğin dolmalık biber, yapraklı yeşillikler ve az miktarda maydanoz. Şeker içeriği nedeniyle bir dilim elma veya birkaç tane meyve gibi meyveler ara sıra küçük miktarlarda verilebilir. Ticari tohum veya yoğurt ödüllerinden kaçının. Beslenmeden şüphe duyulursa bir veteriner C vitamini takviyesi önerebilir, ancak dengeli ve taze bir beslenme düzeni genellikle bu ihtiyacı karşılar.

İyi barınma ve beslenmeyle Abisen, genellikle 5-7 yıl yaşayan dayanıklı bir ırktır. Kobaylardaki çoğu sağlık sorunu beslenmeden, diş problemlerinden veya kötü hijyenden kaynaklanır ve birçoğu önlenebilir. Kobaylar hastalığını gizlediğinden, iştah, kilo, dışkı veya hareketlilikteki değişimleri yakından izleyin; yemeyi bırakan bir kobay hızla kötüleşebilir.

Önleyici bakım

• Sınırsız çayır otunun yanında taze sebzelerden günlük C vitamini sağlayın.
• Kafesi temiz, kuru ve iyi havalandırılmış tutun.
• Erken kilo kaybını yakalamak için hayvanı haftalık tartın.
• Ayakları korumak için sağlam bir zemin ve yumuşak altlık sağlayın.
• Sorunlar ortaya çıkmadan önce küçük egzotik evcil hayvanlar konusunda deneyimli bir veteriner bulun.

Kobaylar, birçok küçük evcil hayvan kafesinin sağladığından daha fazla zemin alanına ihtiyaç duyar. Abisen hareketlidir ve koşacak alanı olan geniş, tek katlı bir kafesten, ayrıca çekilebileceği saklanma yerlerinden fayda görür. Bu ırk soğuğa, neme, cereyana ve sıcağa duyarlı olduğundan iç mekânda barındırın. Sağlam bir zemin ayakları korur, kalın bir tozsuz altlık katmanı ise alanı kuru ve rahat tutar.

Kurulum kontrol listesi

• Hayvan sayısına uygun büyüklükte, sağlam zeminli geniş bir kafes.
• Kalın ve kuru bir katman halinde yayılmış tozsuz altlık.
• Her kobay için bir saklanma yeri veya sığınak.
• Sınırsız kuru ot kaynağı, ağır bir yem kabı ve bir emzikli su şişesi.
• Zenginleştirme için güvenli kemirme nesneleri ve tüneller.
• İç mekânda sessiz, cereyansız, gölgeli bir konum.

Kobaylar erken cinsel olgunluğa erişir; dişiler yaklaşık dört-altı haftalıkken döllenebilir, erkekler ise biraz daha geç bu yeteneği kazanır. Buna rağmen üreme gelişigüzel yapılmamalıdır. Asıl endişe dişi leğen kemiğidir: bir dişi ilk kez yaklaşık yedi-sekiz aylıktan sonra çiftleştirilirse, leğen kemikleri artık kolayca ayrılamayabilir, bu da doğumu tehlikeli hale getirir. Gebelik ve doğum ayrıca toksemi gibi riskler taşır. Bu nedenlerle üreme, veteriner desteği sağlayabilecek deneyimli yetiştiricilere bırakılmalıdır.

Gebelik yaklaşık 59-72 gün sürer; bu, küçük bir kemirgen için uzun sayılır. Yavru sayısı genellikle iki-dört arasındadır, ancak daha kalabalık yavru grupları da görülür. Kobay yavruları erken gelişmiş (prekoksiyal) doğar: tüylü, gözleri açık ve dişli doğarlar, birkaç saat içinde hareket edip katı yiyecek kemirebilirler. Yine de sütten kesilmeden önce ilk iki-üç hafta emzirilirler.

Abisenler yetiştirilirken, yetiştiriciler ırk standardında tanımlanan simetrik rozet deseni hedefiyle tüy kalitesine göre seçim yapar. Tüy özelliği basit bir biçimde kalıtılmaz, bu yüzden rozetli ebeveynlerden gelen her yavru sergi gereksinimlerini karşılamaz. İstenmeyen yavru gruplarını önlemek için cinsiyetler, yavrular üreme yaşına ulaşmadan ayrılmalıdır.