Shetland

Shetland kazı, İskoçya'nın kuzeyinde yer alan Shetland Adaları'ndan gelen küçük bir evcil kaz ırkıdır. En hafif kaz ırklarından biri olup yetişkin kuşlar, orta büyüklükteki bir çiftlik ördeğini nadiren aşar. Açık ve düşük girdili çiftliklerde geçirilen yüzyıllar, büyük bölümünü otlaklarda otlanarak bulan tutumlu bir kuş oluşturmuştur.

Irk otomatik olarak cinsiyeti ayırt eden bir yapıya sahiptir; yani yavruların tüyleri geliştiğinde dişi ve erkekler tüy rengiyle birbirinden ayırt edilebilir. Yetişkin kazanlar beyazdır; kazlar ise baş, boyun, sırt ve yanlarda gri-beyaz nişane taşır. Bu özellik, Shetland kazını diğer kazlar arasında ayrıcalıklı kılar ve küçük ölçekli yetiştiricilerin onu değer vermesinin nedenlerinden biridir.

Shetland kazları uyanık ve tetikte duran hayvanlardır. Arazideki hareketleri fark edip ses çıkarırlar; bu nedenle uzun süredir otlatma ve üreme işlevlerine ek olarak düşük maliyetli bekçi kuşu olarak da kullanılırlar. Bağımsız ve öz-yeterlikleriyle bilinirler, soğuğa, rüzgara ve ıslak koşullara birçok büyük ırktan daha iyi dayanırlar.

Kime uygundur

Shetland kazı, yedek çimeni olan ve büyük ölçüde kendini besleyebilen bir kaz isteyen yetiştiricilere uygundur. Küçük boyutu, ağır ırklardan daha az yemesi ve daha kolay yönetilmesi anlamına gelir; bu nedenle küçük çiftlik sahiplerine, koruma otlatma projelerine ve kaz yetiştiriciliğine yeni başlayanlara hitap eder. Gündüz otlatma imkânı sunamayanlar için uygun bir seçim değildir; zira ırk, torba yemi yerine otlatma üzerine kurulu bir yapıya sahiptir.

Irk adını, İskoçya'nın en kuzey kesimini oluşturan Shetland Adaları'ndan alır; burada çiftliklerde çok uzun süredir yetiştirilmektedir. Koşullar zorludur: ince topraklar, güçlü rüzgarlar, uzun kışlar ve sınırlı tahıl rezervleri. Minimum ek yemle çimen ve yabani otlaklarda yaşayabilen bir kazın ada hane halkları için açık değeri vardı.

Pek çok modern kanatlı ırkının aksine Shetland kazı, ıslahçılar tarafından yazılı bir standarda göre oluşturulmamıştır. Kullanım ve yerel çevre tarafından şekillendirilmiştir. Kışı iyi geçiren, yoğun biçimde otlayan ve yavruları fazla yardım almadan büyüten kuşlar korunmuş; kuşaklar boyunca bu süreç, büyük bir et kazı yerine küçük, dayanıklı ve tutumlu bir tip ortaya çıkarmıştır.

Otomatik cinsiyeti ayırt eden renk düzeni, beyaz kazanlar ve gri-beyaz kazlar, ırkın köklü bir özelliğidir. Çiftçiler için bu uyguluydu; çünkü her kuşu elde tutmadan cinsiyetleri gözle ayırt etmeye olanak tanıyordu; üstelik bir sonraki sezon için üreme gruplarını yönetirken bu durum önem taşıyordu.

Ada tarımının değişmesi ve daha büyük ticari ırkların yayılmasıyla sayılar azaldı ve Shetland kazı nadir bir geleneksel ırk olarak tanınır hale geldi. İskoçya'da ve ötesinde doğa korumacı yetiştiriciler, hem tarihini hem de engebeli arazileri otlatmadaki faydasını değerlendirerek o zamandan beri ırkı korumak için çalışmaktadır.

Shetland kazı, kompakt gövdesi ve dik, uyanık duruşuyla küçük, düzgün bir kuştur. Boyut değil dayanıklılık için tasarlanmış olup yuvarlak göğüs, bir kaz için oldukça kısa boyun ve rüzgar ile yağmuru savuşturan sıkı tüylenmeye sahiptir. Genel izlenim, ağır bir et kazı değil, bakımlı ve hareketli bir kuştur.

Renk en belirgin özelliktir. Kazanlar beyazdır. Kazlar gri ve beyazdır; baş, boyun, sırt ve yanlarda beyazla kesilen gri tonlar yer alır; bu sayede iki cins görsel olarak kolayca birbirinden ayrılabilir.

Tüylenme ve renk

Belirleyici nokta, cinsiyete bağlı renk ayrımıdır. Yetişkin kazanlar açık beyazken kazlar baş, boyun, sırt ve yanlarda beyaz zemin üzerine gri nişaneler taşır. Yavrular tüy rengi ve erken gelişen tüylerle sınıflandırılabilir; bu durum, ırkın otomatik cinsiyet ayırt etme konusundaki pratik temelini oluşturur. Mavi gözler ile turuncu-pembe gaga ve bacaklar her iki cins için tipiktir ve ırkın özgün görünümünü tamamlar.

Shetland kazı, bağımsız ve öz-yeterli bir kuştur. Günü otlayarak ve kendi başına dolaşarak geçirir; yakın insan ilgisine bağımlı değildir. Yetiştiricileriyle genellikle sakin ve rutine alışmış bir ilişki kurar; ancak kucaklanmayı seven bir kuş değildir ve belirli bir mesafe tutmayı tercih eder.

Irk uyanık ve tetikte olur. Shetland kazları yabancıları, araçları ve yırtıcıları fark ederek yüksek sesle bağırır; bu nedenle uzun süredir düşük maliyetli bekçi kuşları olarak tutulmaktadır. Tanımadık kişilere karşı saldırgan olmak yerine temkinli ve gürültülü davranabilirler; yerleşik bir sürü, tehlike olmadığını görünce genellikle sakinleşir.

Diğer kanatlılarla birlikte küçük Shetland kazı nadiren zorbalık eder ve ördekler ile tavuklarla otlatma alanını paylaşabilir; ancak kazanlar üreme sezonunda yuvadaki kazları savunur ve o dönemde alana ihtiyaç duyar. Sürü içinde kuşlar sosyaldir ve güçlü çift bağları kurar. Çalışkan otlayıcılardır; çimen bulduklarında mutlu, otlatma imkânı olmaksızın kapalı kaldıklarında ise gürültülü ve huzursuz olurlar.

Shetland kazı, küçük, sağlam ve kendine yetecek şekilde yapılanmış olduğundan bakımı en kolay kazlardan biridir. Bakımın büyük bölümü, yoğun günlük müdahale yerine otlatma koşullarının sağlanması ve yırtıcılardan korunmasıyla ilgilidir.

Tımar

• Kazlar kendilerini tımarlar; normal koşullarda kesim ya da budama gerekmez.
• Kuşun gözlerini ve burun deliklerini temizleyebilmesi için baş ve gagayı daldırmaya yetecek kadar derin su sağlayın.
• Özellikle sert ya da ıslak zeminde ayak ve bacaklarda kesi ve bumblefoot belirtisi olup olmadığını kontrol edin.
• Yoğun yıllık tüy dökümüne hazırlıklı olun; alanı temiz tutun ve yeni tüylerin rahatça çıkmasına izin verin.

Egzersiz

• Otlatma ve yürüme amacıyla günlük çimen erişimi; bu ırkın temel aktivite biçimidir.
• Dolaşılacak açık alan; Shetland kazları mesafe kat eder ve sıkı kapalı alanlarda duramaz.
• Tüylenmesini iyi durumda tutan banyo için suya erişim.

Ortam

Shetland kazları sıkı tüylenmeleri sayesinde soğuğa, rüzgara ve yağmura iyi dayanır; bu nedenle basit, kuru, hava akımından uzak ve yırtıcılara karşı güvenli bir barınak yeterlidir. Öncelik, tilkiler ve diğer yırtıcıların küçük bir kaz için en büyük tehdit oluşturduğu geceleri güvenli barınak sağlamaktır. Sıcak havalarda gölge ve taze su sunun; çitlerin sürüyü içeride ve yer yırtıcılarını dışarıda tuttuğundan emin olun.

Çimen, Shetland'ın beslenmesinin temelidir. Bu ırk, kazlar arasındaki en iyi otlayıcılardan biridir; büyüme sezonunda kaliteli merada ihtiyaçlarının büyük bölümünü yalnızca otlanarak karşılayabilir. Tamamlayıcı yemleme kışın, yumurtlama ve üreme döneminde, çimenin kısa ya da zayıf olduğu her yerde önem kazanır. Kümes hayvanı veya su kanatlısı yemi kullanın; ilaçlı civciv yemi kazlar için uygun değildir, belirli koksidiyostatlar içeren yem ise onlara zararlı olabilir. Kuşların çimen ve tahılı parçalayabilmesi için çakıl daima erişilebilir olmalıdır.

İkram ve takviyeler

Yapraklı yeşillikler, marul ve doğranmış sebzeler ölçülü tüketildiğinde güvenli ikramlardır. Kuşların lifli çimeni öğütebilmesi için daima çözünmeyen çakıl bulundurun; yumurtlayan kazlara yumurta kabuğu kalitesini desteklemek amacıyla istiridye kabuğu ya da çözünür kalsiyum kaynağı sunun. İkramlar, kuşların temel besin kaynağı olarak otlamaya devam etmesi için diyetin küçük bir bölümünü oluşturmalıdır.

Shetland kazı, kümes hayvanları arasında uzun ömürlü, sağlıklı bir ırktır; iyi bakımla genellikle 12 ila 20 yıl, zaman zaman daha fazla yaşar. Kendini besleyen, hava koşullarına dayanıklı yapısı, aşırı besleme ve kapalı tutmayla bağlantılı durumlardan daha az etkilenmesi anlamına gelir. Sağlık sorunlarının büyük bölümü, ırka özgü kusurlar değil, otlayan su kanatlılarını etkileyen genel sorunlardır.

Koruyucu bakım

• Hastalık riskini azaltmak için temiz içme ve banyo suyu sağlayın ve düzenli olarak yenileyin.
• Mera döngüsü uygulayın ve solucan ile parazit kontrolü rutinini sürdürün.
• Yavruların düzenli büyümesi ve yumurtlayan kazların yeterli kalsiyum alması için dengeli rasyon verin.
• Ayakları ve eklemleri korumak amacıyla barınağı kuru ve iyi altlıklı tutun.
• Sorunların erken fark edilmesi için sürüyü her gün gözlemleyin.

Shetland kazı, çim üzerinde açık ve serbest gezinen bir yaşam için tasarlanmıştır. Temel ihtiyaçlar gündüz otlanacak mera, gece yırtıcılara karşı güvenli ev ve temiz suya erişimdir. Irk soğuk ve ıslaklıkla bu denli iyi başa çıktığından barınak, kuru, havalandırmalı ve güvenli olduğu sürece basit olabilir. Gerçek tasarım önceliği, küçük bir kazın karanlıktan sonra kolay hedef haline geldiği durumlarda tilki ve diğer yırtıcıları dışarıda tutmaktır.

Kurulum kontrol listesi

• Sürü için yeterince büyük, kilitlenen, yırtıcılara karşı güvenli ev.
• Mümkün olan her yerde alanlar arasında döngü uygulanan çitli mera.
• Temiz içme suyu ile banyo için havuz, tekne veya kap.
• Sıcak günler için gölge ve kuvvetli rüzgar ve yağmurdan korunma.
• Üreme sezonunda kazların yuva yapabileceği kuru, korumalı köşe.

Shetland kazları iyi doğal annelerdir; pek çok yetiştirici kuluçkacı kazın yumurtalar üzerinde oturmasına ve yavrularını büyütmesine izin verir; bu durum ırkın öz-yeterli yapısına uygundur. Yumurtalar yapay yollarla da kuluçkaya yatırılabilir. Kaz yumurtaları büyüktür ve ekstra nemden yararlanır; bazı düzeneklerde, sudan dönen kuluçkacı kazı taklit etmek amacıyla hafif püskürtme ve soğutma da yapılır. Kuluçka yaklaşık 28 ila 30 gün sürer; bu, tavuk yumurtalarından biraz daha uzundur.

Kuluçka adımları

1. Temiz, döllü yumurtaları yerleştirin ve üzerlerini tarihle işaretleyin.
2. Sıcaklık ve nemi sabit tutun; yumurtaları günde birkaç kez çevirin.
3. Gelişimi kontrol etmek ve boş ya da ölü yumurtaları çıkarmak için birinci ve ikinci haftada muayene lambası kullanın.
4. Tahmini tarihten birkaç gün önce çevirmeyi durdurun ve çıkış için nemi artırın.
5. Yavrular kuru ve tüylü hale gelene kadar makinede bırakın; ardından su ve ilaçsız başlangıç yemiyle donanımlı sıcak ve kuru bir brüdere aktarın.