Çin

Çin kazı, yaban kuğu kazından (Anser cygnoides) türeyen evcil bir ırktır. Orta büyüklüktedir ve çoğu çiftlik kazına kıyasla daha dik durur; kuğuya benzer bir siluet veren uzun ve ince bir boynu vardır. Yetişkin bireyler üst gagalarının tabanında yuvarlak bir çıkıntı taşır; bu çıkıntı dişilerde daha büyük ve belirgindir.

İki yaygın renk formu mevcuttur: turuncu çıkıntı ve gagalı beyaz form ile koyu çıkıntılı ve boyun arkasında kahverengi şerit bulunan kahverengi (çoğunlukla gri olarak adlandırılan) form. Olgun erkekler genellikle 4,5–5,5 kg, dişiler ise 3,5–4,5 kg ağırlığındadır; bu durum ırkı evcil kaz ağırlıklarının daha hafif ucuna yerleştirir.

Irk çeşitli pratik nedenlerle değerlidir. Diğer çoğu kaz ırkından daha fazla yumurta verir, çimlerde iyi otlar ve tanımadığı her şeye yüksek sesle tepki verir. Pek çok yetiştiricisi Çin kazlarını canlı alarm olarak kullanmaktadır; çünkü bu kazlar yabancıların veya diğer hayvanların yaklaşımında ses çıkarmaktadır.

Kime uygundur

Çin kazı, otlayan su kuşlarına alan sağlayabilen ve gürültüye aldırmayan yetiştiricilere uygundur. Uyanıklığı küçük bir çiftlikte faydalıdır; ancak komşuların yakın olduğu yoğun yerleşim bölgelerinde sorun yaratabilir. Irk, günlük çim ve temiz su erişimine ihtiyaç duyar ve tek başına değil çiftler veya küçük gruplar hâlinde tutulduğunda daha iyi gelişir.

Çin kazı, Moğolistan, kuzey Çin ve güneydoğu Rusya'da üreyen ve güney Çin'de kışlayan yabani bir tür olan kuğu kazından (Anser cygnoides) türemektedir. Evcilleştirme Çin'de uzun bir süre içinde gerçekleşmiş olup ırk, bu yabani atayı aynı türün ayrı ve daha ağır bir evcil torunları olan Afrika kazıyla paylaşmaktadır.

Alın çıkıntısı, kuğu kazı soyunun en belirgin işaretidir. Avrupalı çiftlik kazlarının çoğu boz kazdan (Anser anser) türemiştir ve çıkıntısı yoktur; bu özellik, Çin ve Afrika kazlarını ilk bakışta boz kazdan türeyen ırklardan ayırt eder.

Çin kazları ticaret yolları boyunca batıya taşınmış ve 18. yüzyılda Avrupa'da var olmuştur. Sömürgeci ve erken ulusal dönemlerde Kuzey Amerika'ya ulaşmış ve 19. yüzyılda oradaki çiftliklerde yerleşik hâle gelmiştir. Amerikan Kümes Hayvanları Derneği, Çin kazını 1874'te standardına almış; hem beyaz hem de kahverengi çeşitleri listelenmiştir.

Irk kısmen yumurta ve et üretimi, kısmen de yabani ot temizleme kabiliyeti nedeniyle yetiştirilmiştir. Sürüler bir dönem bahçelerde ve tarla arazilerinde ana ekine zarar vermeksizin yabani otları otlamak için kullanılmış; bu uygulama eski adı olan "yabani ot temizleyici kaz" ismine yol açmıştır.

Çin kazı, daha ağır çiftlik ırklarıyla karşılaştırıldığında zarif ve neredeyse narin bir yapıya sahiptir. Gövde yükseltilmiş bir açıda tutulur, boyun uzun ve incedir, baş ise gaganın üzerinde yuvarlak bir çıkıntı taşır. Çıkıntı her iki cinsiyette de mevcuttur; ancak erkeklerde daha büyük ve yuvarlak bir hâl alır, bu da olgun bireylerde cins belirlenmesine yardımcı olur. Irk, bazı kazlarda görülen omurga kılıfına (vücut altında sarkan deri kıvrımı) sahip değildir.

Tüy örtüsü ve renkler

Beyaz çeşit, turuncu gaga, turuncu çıkıntı ve turuncu bacak ile pençelerle tamamen beyaz tüylere sahiptir. Kahverengi çeşidin sırtı ve kanatları gri-kahverengi, göğsü daha açık renktedir ve boyun arkasında belirgin koyu kahverengi bir şerit bulunur; gagası ve çıkıntısı siyah, bacakları ise koyu turuncudan mat renge kadar değişir. Beyaz çeşidin yavrular sarı renkte çıkar; kahverengi yavrular ise zeytuni gri renkte doğar. Tüy örtüsü yıl boyunca düzgün ve pürüzsüz kalır, ırk bazı büyük kazlarda görülen ağır karın kıvrımları geliştirmez.

Çin kazı, en konuşkan evcil kazlardan biridir. Özellikle alanına yeni bir şey girdiğinde sık sık ve yüksek sesle ses çıkarır; bu uyanıklık, ırkın en iyi bilinen özelliğidir. Aynı uyanıklık, yumurtlama döneminde erkekleri bölgeci yapabilir: bu dönemde yuva veya eşlerine çok yaklaşan insan ve hayvanlara karşı tıslar, başlarını eğer ve onları kovalayabilirler.

Sürü içinde kuşlar sosyal olup otlarken bir arada kalır. Yabancılara karşı ise dostça değil, temkinli ve gürültülüdür. Yavruluğundan beri elle büyütülen kazlar, tanıdık insanlarla daha sakin bir davranış sergiler; ancak ırk, bazı daha evcil su kuşlarının yaptığı gibi ilgi aramaz ve bağımsızlığını korur.

Diğer evcil hayvanlarla birliktelik sonuçlara göre değişir. Çin kazları, yeterli alan olduğu sürece genellikle diğer su kuşlarını ve kümes hayvanlarını tolere eder; ancak erkekler beslenme zamanında daha küçük kuşları rahatsız edebilir. Köpek ve kediler dikkatli bir şekilde tanıtılmalıdır, zira savunma hâlindeki bir erkek küçük bir hayvanı yaralayabilir ve büyük bir köpek de bir kazı yaralayabilir.

Günlük bakım, tüy bakımından ziyade çim, su ve barınak üzerine yoğunlaşır. Sağlıklı kazlar kendi tüylerini tarar ve suya karşı yalıtır; bu nedenle müdahale çoğunlukla sağlık kontrolleri ve mevsimsel görevlerle sınırlı kalır.

Tımar

• Kuşun tüm başını daldırabilmesi için yeterince derin açık su sağlayın; bu göz ve burun deliklerinin temiz kalmasını sağlar
• Ayak ve bacakları kesik, şişlik veya ayak tabanı hastalığı belirtileri açısından düzenli olarak kontrol edin
• Rutin muamele sırasında tüyleri bit veya akar açısından inceleyin
• Açık alana erişimi olan kuşlarda nadir olan aşırı uzama durumunda tırnakları yalnızca gerektiğinde kesin

Egzersiz

• Günlük olarak otlak alanına erişim izni verin; kazlar günün büyük bölümünü yürüyerek ve yem arayarak geçirir
• Koşmak ve kanat çırpmak için alan sağlayın; bu kanat ve bacakların kondisyonunu korur
• Banyo suyu sağlayın; yüzmek doğal bir egzersizdir ve tüy bakımına yardımcı olur

Çevre

Çin kazları çoğu iklimde yıl boyunca açık havada yaşar; ancak geceler ve kötü hava koşulları için kuru ve hava akımından korunaklı bir barınağa ihtiyaç duyar. Barınak yırtıcı hayvanlara karşı güvenli olmalı, saman gibi temiz bir altlık ve iyi havalandırma içermelidir. Yaklaşık 1 metre yüksekliğindeki bir çit çoğu kazı içeride tutar, zira ırk pek uçmaz. Kazlar memeliler gibi kolayca serinleyemediğinden sıcak havalarda gölge ve sürekli taze su zorunludur.

Çim, Çin kazının beslenmesinin temelini oluşturur. İyi bir mera üzerinde yetişkin bir kaz, otlayarak ihtiyaçlarının büyük bölümünü karşılayabilir; takviye yem, özellikle kış aylarında veya çimin kısa olduğu dönemlerde eksiklikleri gidermek için verilir. Tavuklara eklenen bazı ilaçlar kazlar için uygun olmadığından, ilaçlı civciv yemi yerine su kuşu veya kümes hayvanı peletleri kullanılmalıdır. Suda ıslatılmış buğday geleneksel bir takviye olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır. Yumurtlayan dişiler, yumurta üretimini desteklemek için üreme sezonu boyunca daha yüksek kalsiyumlu bir rasyona ihtiyaç duyar.

Atıştırmalıklar ve takviyeler

Yapraklı sebzeler, marul ve doğranmış sebzeler ılımlı miktarda güvenli atıştırmalıklardır. Taşlığın yemi öğütebilmesi için çözünmez kum sağlayın; yumurtlayan kuşlar için ezilmiş istiridye kabuğu veya benzer bir kalsiyum kaynağı sunun. Kazların kuru yemi yutabilmek için yerken içmesi gerektiğinden temiz içme suyu her zaman hazır bulunmalıdır.

Çin kazı, evcil kümes hayvanları içinde genellikle sağlam ve uzun ömürlüdür; tipik yaşam süresi 10–15 yıldır. Sağlık sorunlarının büyük çoğunluğu kalıtsal hastalıklardan değil, yönetimden kaynaklanır: ıslak veya kirli barınak, sert zemin, yetersiz beslenme veya parazitler. Ağır erkekler ve çıkıntılı kafa, bazı diğer ırklarda görülen solunum problemleriyle ilişkilendirilmez; ancak çıkıntı kavgalarda yaralanabilir ya da şiddetli soğuklarda donabilir.

Önleyici bakım

• Ayak enfeksiyonlarını önlemek için barınağı kuru ve altlığı temiz tutun
• Her gün temiz banyo ve içme suyu sağlayın
• Yerel bölgeye uygun bir parazit kontrol planı uygulayın
• Melek kanadı gibi büyüme bozukluklarını önlemek için yaşa uygun rasyon verin
• Yumurtayla ilgili sorunları azaltmak için yumurtlayan dişilere yeterli kalsiyum sağlayın

Çin kazı, günün büyük bölümünü otlayarak geçiren ve barınağı yalnızca sığınak, yuvalama ve geceleri tünek olarak kullanan bir dış mekân kuşudur. İdeal kurulum, bir mera veya çimlik alanı su kaynağı ve güvenli bir ev ile birleştirir. Irk pek uçmaz, bu nedenle mütevazı bir çit onu içeride tutar; ancak çitin asıl amacı yırtıcı hayvanları dışarıda tutmak olmalıdır.

Kurulum kontrol listesi

• Kuşların yürüyerek içeri girebileceği alçak girişli, kuru, havalandırmalı ve yırtıcı hayvanlara karşı güvenli ev
• Temiz altlık ve su için ayrı, drenajlı alan
• Kazı bölgesi etrafında, kazar yırtıcı hayvanlara karşı altına gömülü veya dipten tutturulmuş güvenli çevre çiti
• Sıcak hava için gölge ve ek su noktaları
• İlkbaharda yuvalama için sakin, korunaklı bir köşe

Çin kazları çoğu kaz ırkından daha fazla yumurta bırakır; bu durum onları kuluçka için pratik kılar. Yumurtalar kuluçka yapan bir kazın altına veya kuluçka makinesine yerleştirilebilir. Kaz yumurtalarının kalın kabuğu ve yüksek nem gereksinimi vardır; bu nedenle başarılı yapay kuluçka, tavuk yumurtalarına kıyasla daha yüksek nem gerektirir ve kuluçka sürecinde soğutma ile hafif püskürtmeden yararlanır; bu, sudan ıslak dönen ebeveyn kuşu taklit eder.

Yumurtadan çıkma adımları

1. Temiz yumurtaları toplayın ve en iyi sonuçlar için bırakılmalarından yaklaşık bir hafta içinde yerleştirin
2. Yumurtaları oda sıcaklığına getirin, ardından hedef sıcaklıktaki kuluçka makinesine yerleştirin
3. Yumurtaları günde birkaç kez çevirin ve nemi aralıkta tutun
4. Gelişimi kontrol etmek ve şeffaf veya ölü yumurtaları ayıklamak için yaklaşık 10. günde ve sonrasında şamandırayla aydınlatın
5. Kuluçka makinesinin rehberliğini izleyerek ikinci haftadan itibaren yumurtaları her gün soğutun ve hafifçe püskürtün
6. Son tarihe yaklaşık 3 gün kala çevirmeyi durdurun ve nem oranını kuluçka için artırın
7. Yavru kazları kuruyuncaya kadar kuluçka makinesinde bırakın, ardından sıcak ve kuru bir brooder'a taşıyın