Toggenburg

Toggenburg, adını İsviçre'nin St. Gallen kantonundaki Toggenburg vadisinden alan bir süt keçisi ırkıdır. Bilinen en eski süt keçisi ırklarından biri olarak kabul edilir. Orta boylu bir ırktır: dişiler genellikle 55-65 kilogram ağırlığında olup cidagoda yaklaşık 70-80 santimetre boyundadır. Tekeler daha iri ve daha ağırdır.

Tüy kısa ile orta uzunluk arasındadır ve sabit bir renk deseni izler. Gövde rengi açık kumral tondan koyu çikolata kahverengisine kadar uzanan tek düze bir renktir, buna yüzde beyaz çizgiler, alt bacaklarda beyazlık ve kuyruk çevresinde beyazlık eşlik eder. Bu düzenli desen ırkın tanınmasını kolaylaştırır. Hem dişilerde hem tekelerde boyunda küçük deri parçaları şeklinde sarkıklar bulunabilir. Hayvanlar boynuzlu ya da doğuştan boynuzsuz olabilir.

Toggenburg, rekor düzeyde bir tepe verim değil, uzun bir laktasyon boyunca istikrarlı bir süt hacmiyle değer görür. Sütün yağ oranı orta düzeydedir, bu da hem içme sütü hem de peynir yapımı için uygundur. Mizaç dost canlı, sakin, hareketli ve tetiktedir; bu özellikler ırkı küçük ölçekli yetiştiriciler ve elle sağım yapanlar için yönetilebilir kılar.

Kimlere uygun

Bu ırk, uzun bir laktasyon boyunca düzenli süt akışı isteyen ve günlük ilgi, sağlam çit ile rutin sağım sağlayabilecek yetiştiricilere uygundur. Sakin ve insana düşkün huyu sayesinde ilk kez keçi yetiştirecek kişiler ve küçük bir süt sürüsü tutan haneler için makul bir seçimdir. Laktasyon döneminde günde iki kez sağıma vakit ayıramayan ya da güvenli bir dış mekana sahip olmayan kişiler için daha az uygundur.

Irk, adını kuzeydoğu İsviçre'de, St. Gallen kantonu sınırları içindeki Toggenburg bölgesinden almıştır. Bu bölgenin vadilerinde ve dağ meralarında yetiştirilmiş, hane ve çiftlik ihtiyacı için süt sağlamada kullanılmıştır. Irk, bilinen en eski süt keçisi ırklarından biri olarak anılır. Resmi soy kütükleri yaygınlaşmadan çok önce İsviçre'de süt verimine göre seçilim yapıldığı kayıtlıdır.

İsviçreli yetiştiriciler nesiller boyunca renk desenini ve süt yapısını sabit tutmuş, böylece kolay tanınan ve tip olarak tekdüze bir hayvan ortaya çıkmıştır. On dokuzuncu ve yirminci yüzyılın başında Avrupa'da düzenli hayvan kaydı yaygınlaştıkça, Toggenburg da erken dönem soy kütüklerine giren keçi ırkları arasında yer almıştır.

Irk, on dokuzuncu yüzyılın sonu ile yirminci yüzyılın başından itibaren İsviçre'den diğer ülkelere ihraç edilmiştir. Toggenburglar Birleşik Krallık'a ulaşmış, İngiliz yetiştiriciler buradan akraba British Toggenburg ırkını geliştirmiştir. Ayrıca süt üretimi ve melezleme amacıyla Kuzey Amerika'ya ve başka bölgelere de gönderilmiştir.

Günümüzde Toggenburg, dünya genelinde hem bir süt keçisi hem de ıslah programlarının temeli olarak yetiştirilmektedir. Süt verimine dayalı uzun seçilim geçmişi ve sabit tipi, ırkın küçük ölçekli işletmelerde ve süt çiftliklerinde hâlâ kullanılmasının başlıca nedenidir.

Toggenburg, düz bir sırt hattına, derin bir gövdeye ve süt keçilerine özgü köşeli, ince yapıya sahiptir. Baş narindir, kulaklar dik durur ve yüz profili düz ya da hafif çukurdur. Hayvanlar boynuzlu ya da doğuştan boynuzsuz olabilir, çoğunda boyunda sarkıklar bulunur. Verimli bir dişide meme vücuda iyi bağlıdır ve geniş hacimlidir.

Tüy ve renkler

Irkı tanımlayan temel özellik renk desenidir. Gövde, açık kumral ile koyu çikolata kahverengisi arasında değişen tek düze bir renktedir. Bu zemin rengin üzerinde sabit beyaz işaretler bulunur: her gözün üzerinden başlayıp burna kadar inen iki beyaz çizgi, diz ve topuk eklemlerinin altında beyazlık, kuyruğun iki yanında beyazlık ve kulak içlerinde beyazlık. Desen sabittir, bu nedenle çizgileri ve beyaz noktaları taşımayan bir hayvan ırk için doğru kabul edilmez. Soğuk iklimlerde tüy uzayabilir, bazı hatlarda ise arka bacaklar ve omurga boyunca daha uzun tüyler görülür.

Toggenburg, istikrarlı ve insana düşkün mizacıyla tanınır. Hayvanlar tanıdıkları bakıcılara karşı genellikle dost canlıdır ve sağımın gerektirdiği günlük temasa iyi uyum sağlar. Irk hareketli ve meraklıdır, bu yüzden keçiler bulundukları alanı keşfeder, çitleri yoklar ve çevrelerindeki değişikliklere karşı tetikte kalır.

Aile üyeleri ve düzenli bakıcılarıyla Toggenburglar genellikle kolayca yönlendirilir, ele alınır ve sağılır. Yabancılara karşı ilk başta korkmak veya saldırganlaşmak yerine temkinli davranma eğilimindedirler ve sakin bir yaklaşımla kısa sürede alışırlar. Sürü hayvanı olduklarından diğer keçilerin arkadaşlığına ihtiyaç duyarlar. Tek başına tutulan bir keçi genellikle strese girer ve sürekli seslenir.

Diğer çiftlik hayvanlarıyla ırk genellikle barışçıldır, yine de keçiler sürü içinde bir hiyerarşi kurar ve sırayı belirlemek için kafa vurur. Boynuzlu hayvanlar ağıl arkadaşlarını ve bakıcıları yaralayabilir, bu yüzden yer düzeni, boynuz köreltme kararı ve yemlik tasarımı önem taşır. Irk orta düzeyde seslidir ve besleme saatlerinde ya da sürüden ayrıldığında seslenir.

Tımar

• Aşırı uzamayı ve topallamayı önlemek için tırnakları 6-8 haftada bir kesin.
• Kiri ve dökülen tüyleri temizlemek, deriyi kontrol etmek için tüyleri belirli aralıklarla fırçalayın.
• Özellikle kışın tüylerin altında olmak üzere bit ve akar gibi dış parazitlere karşı kontrol edin.
• Memeyi temiz tutun ve laktasyon döneminde her gün aşırı ısınma, şişlik veya yaralanma belirtisi olup olmadığını kontrol edin.

Egzersiz

• Otlama ve hareket için hayvanlara her gün meraya veya bir gezinti alanına erişim sağlayın.
• Kütük, kaya veya platform gibi tırmanma yapıları sunun, ırk bunları severek kullanır.
• Mümkün olan yerlerde çalılık ve sert bitki örtüsünde otlanmaya izin verin, çünkü keçiler ot kadar çalı yapraklarını da kemirmeyi tercih eder.

Ortam

Toggenburglar alp iklimine özgü hayvanlardır ve kuru tutulduklarında soğuğa iyi dayanır, ancak sürekli nemli ve hava akımlı koşullarda zorlanırlar. Temiz, kuru, iyi havalandırılan, kalın altlıklı ve yağmur ile rüzgârdan korunan bir barınak sağlayın. Çitler sağlam ve hareketli tırmanıcıları içeride tutacak kadar yüksek olmalı, kapılar ve yemlikler keçiye dayanıklı olmalıdır. Orta boy bir süt keçisinin sıkışmadan hareket edebileceği, uzanabileceği ve beslenebileceği kadar alan ayırın. Irk sosyal olduğundan sürüyü bir arada tutun.

Toggenburg beslenmesinin temeli kaba yemdir: kaliteli kuru ot, mera ve çalı yaprağı. Sağmal bir dişi, süt döneminin enerji ve protein ihtiyacını karşılamak için buna ek olarak kesif yeme de gerek duyar, bu miktar verime ve vücut kondisyonuna göre ayarlanır. Keçiye özel, serbest erişimli toz mineral karışımı ve sürekli temiz, taze su sağlayın, çünkü süt verimi büyük ölçüde su tüketimine bağlıdır. İşkembe işlevini korumak için her yem değişikliğini birkaç gün içinde kademeli olarak yapın.

İkramlıklar ve takviyeler

İkram olarak az miktarda sebze ve keçiler için güvenli çalı yaprağı verilebilir, ancak bunlar kaba yem ve kesif yem temelinin çok altında kalmalıdır. Yerel topraklarda eksiklik olan bölgelerde bakır ve selenyum takviyesi gerekebilir. Bu, tahmine değil veteriner hekim veya bölgesel tavsiyeye dayanmalıdır, çünkü her ikisi de fazla alındığında zehirli olabilir.

Toggenburg, serin iklimlere iyi uyum sağlayan dayanıklı bir ırktır. İyi bakım koşullarında bireyler genellikle 12-18 yıl yaşar, ancak verimli sağım dönemi toplam ömürden daha kısadır. Irktaki sağlık sorunlarının çoğu, ırka özgü kusurlardan çok süt keçilerinde genel olarak görülen risklerdir, bu yüzden düzenli sürü yönetimi en önemli korumadır.

Koruyucu bakım

• Bölgeye uygun bir aşı ve iç parazit ilaçlama takvimi uygulayın.
• Parazit tedavisine yön vermek ve direnç gelişimini yavaşlatmak için dışkı yumurta sayımı yaptırın.
• Tırnak çürüğünü önlemek için tırnakları düzenli kesin ve altlığı kuru tutun.
• Dengeli keçi minerali sağlayın ve bakır ile selenyum düzeyini kontrol edin.
• Laktasyon döneminde memeyi ve sütü her gün gözlemleyin.

Toggenburglar ilk yıl içinde üreme olgunluğuna ulaşır, ancak dişiler genellikle ilk kızgınlıklarında değil, yeterli boy ve vücut kondisyonuna eriştiklerinde çiftleştirilir. Ilıman bölgelerde ırk mevsimsel üreme gösterir, dişiler sonbahar ve kışın serin aylarında kızgınlığa girer. Sezon boyunca kızgınlık döngüsü yaklaşık 21 günde bir tekrarlanır.

Çiftleşmenin ardından gebelik yaklaşık 145-155 gün, yani beş aya yakın sürer. Yavru sayısı genellikle bir ila üç oğlaktır, iyi yönetilen dişilerde ikiz doğum sık görülür. Oğlaklama genellikle müdahalesiz gerçekleşir, ancak dişi gözlemlenmeli ve bakıcılar zor bir doğuma yardım etmeye hazır olmalıdır.

Yeni doğan oğlakların bağışıklık kazanması için yaşamlarının ilk saatlerinde ağız sütü (kolostrum) alması gerekir. Oğlaklar anasını doğrudan emebileceği gibi, dişinin sütünün sağılabilmesi için biberonla da beslenebilir. Bu, süt sürülerinde yaygın bir tercihtir. Oğlaklar katı kaba yem ve kesif yemi güvenilir şekilde tükettiklerinde, genellikle 8-12 haftalıkken sütten kesilir.