Saanen

Saanen, dünyada en yaygın yetiştirilen süt keçisi ırklarından biridir ve İsviçre kökenlidir. İri yapılı bu hayvanın tüyü kısa olup rengi beyaz ya da krem tonundadır. Huyu dengeli, süt verimi ise bol ve süreklidir. Irk, adını geliştirildiği yer olan Bern kantonundaki Saanen vadisinden alır.

Süt çiftliklerinde tercih edilmelerinin nedeni, uzun bir laktasyon döneminde bol miktarda süt vermeleri ve sürü hâlinde yönetilen koşullara kolay uyum sağlamalarıdır. Dişi keçiler sağım sırasında genellikle uysal ve yönetimi kolay hayvanlardır. Bu özellik, ırkı hem büyük süt çiftlikleri hem de küçük ölçekli yetiştiriciler için sık tercih edilen bir seçim haline getirir. Sütün yağ oranı orta düzeydedir ve bu oran hem içme sütü hem de birçok peynir çeşidi için uygundur.

Irk genel olarak dost canlısı, uysal ve sakin bir yapıya sahiptir. Saanenler düzenli insan teması ile iyi uyum sağlar ve rutine hızla alışır. Sosyal hayvanlar oldukları için tek başına değil, en az bir keçi arkadaşıyla birlikte tutulmalıdır.

Kimlere uygun

Saanen, yüksek süt verimi isteyen ve yönetimi kolay, sakin bir hayvan arayan yetiştiricilere uygundur. Büyük süt çiftlikleri, peynir üreticileri ve iri bir keçiye yer ayırabilen deneyimli küçük ölçekli yetiştiriciler için iyi bir seçimdir. Küçük bir evcil keçi isteyenler veya alanı ile gölgeliği çok kısıtlı olanlar için ırk daha az uygun olabilir, çünkü Saanenler iri yapılıdır ve açık renkli derileri güçlü güneşe karşı hassastır.

Saanen, batı İsviçre'de Bern kantonuna bağlı Saanen vadisi ve çevresindeki bölgelerde ortaya çıkmıştır. Bölgedeki karma alp tipi tarım içinde çalışan yerel çiftçiler, nesiller boyunca beyaz keçileri süt verimi ve huy özelliklerine göre seçerek geliştirmiştir.

1. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başına gelindiğinde ırk, süt üretimindeki başarısıyla güçlü bir üne kavuşmuş ve İsviçre kökenli keçiler Avrupa'nın diğer bölgelerine ihraç edilmeye başlanmıştı. Almanya, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi ülkelerdeki yetiştiriciler, kendi beyaz süt keçisi hatlarını geliştirmek ya da oluşturmak için Saanen ırkından yararlandı.

1900'lerin başında ihracat Kuzey Amerika, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya kadar uzandı. Bu ülkelerde Saanen, temel bir süt keçisi ırkı haline geldi ve büyük sayılarda yetiştirildi. Bazı ülkelerde ithal edilen hayvanlar yerel keçilerle melezlenmiş, bu da yer yer akraba beyaz ırkların ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Günümüzde Saanen ve ona yakın akraba ırklar dünyanın birçok bölgesinde yetiştirilmektedir. Yüksek süt veriminin öncelik olduğu her yerde bu ırk, standart süt keçileri arasında yerini korumaktadır ve seleksiyon çalışmaları hâlâ verim, meme kalitesi ve yönetilebilir huy üzerine odaklanmaktadır.

Saanen, gövdesi derin ve iri yapılı bir süt keçisidir. Tüyü temiz beyaz ya da soluk krem rengindedir. Gövde uzun, sırt düz, dişilerde meme ise iyi bağlı ve geniş hacimlidir. Baş orta uzunlukta olup profili düz veya hafif çukurdur, kulaklar dik durarak öne ve dışa bakar. Hayvanlar boynuzlu ya da doğal boynuzsuz olabilir ve çiftlik keçilerinin çoğuna oğlakken boynuz köreltme uygulanır.

Tüy ve renkler

Tüy kısa ve ince yapıdadır, vücuda yakın durur. Bazı hayvanlarda omurga ve arka bacaklar boyunca daha uzun tüyler görülebilir. Standart renk beyazdan soluk krem tonuna kadar uzanır, deri ise pembedir. Deride, burunda ve memede küçük koyu lekelere izin verilir. Açık renkli deri nedeniyle Saanenler koyu tüylü ırklara göre güneş yanığına daha yatkındır, bu yüzden güneşli iklimlerde gölge büyük önem taşır. Bu ırka yakın, sarı kahverengi tonlarındaki bir çeşit ise bazı ülkelerde Sable adıyla ayrı bir ırk olarak tescillenmektedir.

Saanen'in süt çiftliklerinde bu kadar tercih edilmesinin başlıca nedenlerinden biri, istikrarlı ve uyumlu mizacıdır. Dişi keçiler sağım sehpasında genellikle sakin ve iş birlikçidir, ırk düzenli ele alınmaya iyi tepki verir. Saanenler tanıdıkları insanlara karşı dost canlıdır ve bir rutin oturduktan sonra yeni bakıcıların yanında da sakin kalma eğilimindedir.

Tüm keçi ırklarında olduğu gibi Saanenler de sosyal hayvanlardır ve diğer keçilerle birlikte yaşamalıdır. Sürü içinde bağ kurarlar ve tek başlarına tutulduklarında strese girebilirler. Diğer hayvanlarla genellikle barışçıl bir ilişki kurarlar, yine de sürü içinde bir hiyerarşi oluşur. Tekeler daha iri ve güçlü olduğundan, özellikle üreme döneminde dikkatli bir şekilde ele alınmalıdır.

Irk gürültücü değildir, orta düzeyde sesli sayılır. Ses çıkarmaları çoğunlukla besleme, sağım veya sürüden ayrılma anlarıyla ilişkilidir. Saanenler zeki ve meraklı hayvanlardır, bu nedenle güvenli çitler önemlidir, çünkü sıkılan ya da acıkan bir keçi kapıları ve engelleri zorlayacaktır.

Temel ihtiyaçları karşılandığında Saanenler dayanıklı hayvanlardır, ancak büyük boyutları ve yüksek süt verimleri düzenli bir yönetim gerektirir. Sağım, istikrarlı bir günlük rutin ve temiz sağım koşulları ister.

Tımar

• Tırnakları 6-8 haftada bir kesin, tırnak büyümesi hızlıysa veya zemin yumuşaksa bu süreyi kısaltın
• Deri durumunu kontrol etmek ve dökülen tüyleri temizlemek için tüyleri ara sıra fırçalayın
• Sağımdan önce ve sonra memede kesik, aşırı ısınma veya şişlik olup olmadığını kontrol edin
• Rutin bakım sırasında gözleri, kulakları ve deriyi kontrol edin. Açık renkli deride güneş yanığı belirtilerini gözlemleyin

Egzersiz

• Otlama ve hareket için her gün mera veya geniş bir gezinti alanına erişim sağlayın
• Mümkünse çeşitli arazi yapıları ve çalı-çırpı sunun, çünkü keçiler otlamanın yanı sıra yaprak ve dal uçlarını kemirmeyi de sever
• Hareketli hayvanları oyalamak için tırmanma platformları veya sabit nesneler ekleyin
• Keçileri uzun süre küçük bir padokta kapalı tutmaktan kaçının

Barınma

Saanenlerin kuru, rüzgâr almayan, iyi havalandırılan, temiz ve kalın bir altlığa sahip bir barınağa ihtiyacı vardır. Keçiler tırmandığı ve ittiği için çitler yüksek ve sağlam olmalıdır. Irkın açık renkli derisi ve beyaz tüyü güçlü güneşe karşı çok az koruma sağladığından gölge şarttır. Ayrıca yüksek sıcaklık süt verimini ve hayvanın konforunu düşürür. Keçilere uygun temiz suya ve mineral kaynağına sürekli erişim sağlayın.

Saanen'in beslenmesi kaba yem esasına dayanır. Keçinin yediğinin büyük bölümünü kaliteli mera, çalı-çırpı ve kuru ot oluşturmalı, buna laktasyonun enerji ihtiyacını karşılayacak kesif yem eklenmelidir. Yüksek verimli bir sağmal keçi, kuru bir keçiye veya büyümekte olan bir oğlağa göre daha fazla yeme ihtiyaç duyar, bu yüzden rasyonlar yaşam evresine ve süt verimine göre ayarlanır. Ani rasyon değişiklikleri işkembeyi olumsuz etkileyebileceğinden, her değişiklik birkaç gün içinde kademeli olarak yapılmalıdır.

Atıştırmalıklar ve takviyeler

Keçilere temiz suya ve gerekli durumlarda yerel toprakların eksik olduğu bakır ile selenyumu da içeren, keçiler için hazırlanmış serbest mineral karışımına sürekli erişim sağlanmalıdır. Ödül olarak az miktarda sebze veya çalı yaprağı verilebilir, ancak bunlar işkembe dengesini bozmaması için beslenmenin küçük bir parçası olarak kalmalıdır. Sağmal keçiler ek kalsiyum ve enerjiye ihtiyaç duyabilir. Sürü için doğru takviye programını bir veteriner veya beslenme danışmanı onaylayabilir.

Saanen dayanıklı bir ırktır ve iyi bakılan hayvanlar 12-18 yıl yaşayabilir. Yüksek süt verimi nedeniyle dişi keçinin vücudu ek bir yük taşır, bu yüzden meme sağlığı, vücut kondisyonu ve parazit kontrolü onu sağlıklı tutmanın temel unsurlarıdır. Irkta görülen sağlık sorunlarının çoğu, ırka özgü kusurlardan çok süt keçilerinde genel olarak görülen sorunlardır.

Koruyucu bakım

• Sabit takvime dayalı ilaçlama yerine dışkı testine dayanan bir parazit kontrol programı uygulayın
• Veteriner hekim tavsiyesine göre, bölgede sık görülen hastalıklara karşı aşıları güncel tutun
• Tırnakları düzenli olarak kesin, barınak ve gezinti alanlarını kuru tutun
• Bakır veya selenyum eksikliğini önlemek için keçilere uygun mineral takviyesi sağlayın
• Sağım hijyenine dikkat edin ve her sağımda memeyi kontrol edin

Saanen dişileri yaklaşık 7-10 aylıkken üreme çağına ulaşır, ancak birçok yetiştirici ilk çiftleşme için dişinin yeterli boyuta ve vücut kondisyonuna ulaşmasını, genellikle bir yaşına yakın bir döneme kadar bekler. Ilıman bölgelerde ırk mevsimsel üreme gösterir, serin aylarda kızgınlığa girer ve kızgınlık döngüsü yaklaşık 21 gün sürer. Çiftleşme, dişinin kızgınlık döneminde bir teke tarafından gerçekleştirilir.

Gebelik süresi yaklaşık 150 gün, yani beş aya yakın sürer. Yavru sayısı genellikle bir ila üç oğlak arasındadır ve olgun dişilerde ikiz doğum yaygındır. Çoğu dişi doğumu yardımsız yapar, ancak yetiştirici gebeliğin son dönemini ve doğumu izlemeli, doğum sürecinin tıkanması durumunda müdahale etmeye veya veteriner çağırmaya hazır olmalıdır.

Oğlaklar anasını doğrudan emebileceği gibi anne sütüyle veya süt ikame ürünüyle biberonla da beslenebilir. İkinci yöntem, anne sütünü satışa ayırmak isteyen ve KAE riskini yönetmeye çalışan çiftliklerde yaygındır. Oğlaklar ilk haftalar içinde kaba yemi denemeye başlar ve yeterli katı gıda tükettiklerinde genellikle 8-12 haftalıkken sütten kesilir. Tekeler, iri boyutları ve keskin kokuları nedeniyle üreme sezonu dışında ayrı tutulur.