Alpin

Alpin keçisi, Fransız ve İsviçre Alpleri'nde ortaya çıkmış iri yapılı bir süt keçisi ırkıdır. En verimli süt keçisi ırklarından biridir ve farklı iklimlere kolay uyum sağlar, bu yüzden hem küçük çiftliklerde hem de ticari süt işletmelerinde yetiştirilir.

Alpin keçileri dik ve tetikte duran bir yapıya, dik kulaklara ve düz ya da hafif çukur profilli bir yüze sahiptir. Yetişkin hayvanlar uzun boylu olup vücutlarında fazla yağ taşımaz, aldıkları besinin büyük kısmını et yerine süte dönüştürürler. Tam laktasyondaki sağlıklı bir dişi günde birkaç litre süt verebilir ve bu sütün yağ oranı peynir yapımına oldukça uygundur.

Irk, her biri soy kütüğünde ayrı bir adla anılan pek çok renk deseninde bulunur. Alpin keçilerinin mizacı genellikle dost canlısı ve meraklıdır, bakıcılarının çevresinde hareketli ve araştırmacı bir tavır sergilerler.

Alpin keçisi kimlere uygun

Alpin keçisi, düzenli ve yüksek miktarda süt isteyen, buna karşılık keçisine yeterli alan, arkadaşlık ve günlük ilgi sağlayabilecek bakıcılara uygundur. Hareketli ve meraklı bir ırk olduğundan güvenli çitler ve otlanabileceği geniş bir alan gerekir. Alpin keçileri sürü halinde yaşayan hayvanlardır ve yanlarında en az bir keçi daha bulunmalıdır. Bu ırk, küçük çiftlik sahipleri, küçük ölçekli süt işletmeleri ve laktasyon döneminde günde iki kez sağım yapmayı üstlenebilecek aileler için uygundur.

Alpin keçisinin kökeni, İsviçre ile komşusu Fransa arasında uzanan Alp dağlarının dayanıklı keçilerine dayanır. Bu hayvanlar yüzyıllar boyunca soğuk kışlara, dik arazilere ve değişken yem koşullarına dayanacak, buna rağmen dağ topluluklarına süt sağlayacak şekilde yetiştirilmiştir.

Zamanla yetiştiriciler en verimli ve en düzgün yapılı hayvanları seçmiş, bu da farklı hatların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Özellikle Fransız Alpin hattı, tek bir sabit tüy rengi yerine süt verimi ve geniş bir renk deseni yelpazesi gözetilerek geliştirilmiştir.

Alpin keçileri 20. yüzyılın başında Amerika Birleşik Devletleri'ne getirilmiş, bunlar arasında 1922 yılında ülkeye ulaşan önemli bir Fransız Alpin grubu da yer almıştır. Amerikalı yetiştiriciler bu temel hayvanlardan yola çıkarak ırkı Kuzey Amerika'da kalıcı hale getirmiş, Alpin keçisi keçi ırk kayıt kuruluşlarınca tanınan standart süt keçisi ırklarından biri olmuştur.

Günümüzde Alpin keçisi, hem ticari hem de aile işletmeciliğinde süt üretimi amacıyla pek çok ülkede yetiştirilmektedir. Irkın itibarı, istikrarlı süt verimine, uzun bir üretken laktasyon dönemine ve kendi doğal dağ ikliminden çok farklı iklimlerde de iyi performans gösterebilme yeteneğine dayanır.

Alpin keçisi, süt keçilerine özgü köşeli ve zarif bir görünüme sahiptir. Gövde uzun ve ince yapılı olup derin ve geniş bir göğüs kafesi, düz bir sırt hattı ve dişilerde vücuda iyi bağlanmış bir meme yapısı görülür. Boyun oldukça uzundur, kulaklar dik durur ve öne doğru bakar, yüz düz ya da hafif çukur profillidir. Dışbükey (Roma tipi) burun bu ırk için kusur sayılır.

Alpin keçisi doğası gereği boynuzlu bir ırktır, ancak düzenli yönetilen çiftliklerde oğlakların boynuz tomurcukları küçük yaşta köreltilir. Sürülerde hem doğuştan boynuzsuz hem de boynuzlu bireylere rastlanır.

Tüy ve renkler

Alpin keçisini tanımlayan özelliklerden biri de renk çeşitliliğidir. Soy kütüğü her deseni ayrı bir adla kaydeder. En sık görülenler arasında ön kısmı beyaz, arka kısmı siyah olan Cou Blanc, ön kısmı siyah arka kısmı beyaz olan Cou Noir, siyah lekeli kahverengi ya da doru tonundaki Chamoisee, yüzünde beyaz çizgiler ve karın altında beyaz bulunan siyah Sundgau ile benekli veya alacalı Pied deseni sayılabilir. Düz beyaz renk ile Toggenburg ırkına özgü sabit desen bu ırkta kabul edilmez. Tüyler kısadır ve vücuda yakın durur, sırt boyunca ve arka bacaklarda ise daha uzun bir püskül oluşturur.

Alpin keçileri insana düşkün ve dost canlısıdır. Meraklı yapıları nedeniyle yeni nesneleri, kapı mandallarını ve yem kaplarını incelemeyi severler; bu hem eğlenceli bir özelliktir hem de zayıf çitlerden kaçmalarına yol açabilir. Aileleriyle, bakıcılarını tanıdıktan sonra genellikle uysal ve hoşgörülü davranırlar ve çoğu zaman ağılda insanların peşinden dolaşırlar.

Yabancılara karşı Alpin keçisi genellikle korkak değil tetiktedir ve sakin bir yaklaşımla, birkaç ödülle kısa sürede ısınır. Sürü hayvanı olduklarından aralarında belirgin bir hiyerarşi kurarlar ve yemlikte baskın davranabilirler, bu yüzden tek başına tutulan bir keçi genellikle huzursuzlaşır ve sık sık bağırır.

Kademeli olarak tanıştırıldıklarında diğer keçilerle, koyunlarla ve çiftlik hayvanlarıyla genellikle iyi geçinirler. Kızgınlık döneminde olan tekeler daha keskin kokar ve daha girgin davranır, bu nedenle kendilerine ait güvenli bir barınağa ihtiyaç duyarlar. Alpin keçileri orta düzeyde sesli bir ırktır, yemleme saatlerinde ya da sürüden ayrıldıklarında seslenirler, ancak sürekli bağıran bir ırk değildir.

Alpin keçileri dayanıklıdır ve bakımı zor değildir, ancak iri cüsseleri, hareketlilikleri ve süt verimleri düzenli bir günlük bakımı zorunlu kılar. Sağmal keçiler genellikle günde iki kez olmak üzere düzenli bir program dahilinde sağılmalı, meme ve sağım ekipmanları temiz tutulmalıdır.

Tımar

• Dökülen tüyleri temizlemek ve deride parazit kontrolü yapmak için ara sıra fırçalayın
• Aşırı uzamayı ve topallamayı önlemek için tırnakları 6-8 haftada bir kesin
• Rutin bakım sırasında kulakları, gözleri ve tüyleri kontrol edin
• Meme ve kuyruk çevresini temiz tutun, özellikle sağmal keçilerde

Egzersiz

• Otlanma ve hareket için her gün bir ağıl ya da meraya erişim sağlayın
• Tırmanma ve oyun için kaya, kütük ya da sağlam platformlar ekleyin
• Mümkün olan yerlerde çalı ve fundalıkta serbest otlanmaya izin verin
• Aktif ve dengeli kalmaları için yanlarında en az bir keçi daha bulundurun

Ortam

Alpin keçileri dağ kökenleri sayesinde soğuğa iyi dayanır, ancak uzun süreli nemli koşullardan hoşlanmaz. Kuru, hava akımından uzak, iyi havalandırılan ve temiz altlıklı bir barınak ile sıcak iklimlerde gölgelik alan sağlayın. Çitler sağlam ve yüksek olmalıdır, çünkü Alpin keçileri sınırları zorlar, zayıf engellerin üzerinden tırmanabilir ya da aralarından geçebilir. Çiftleştirme planlanmıyorsa teke ve dişi bölümlerini ayrı tutun.

Alpin keçisinin beslenmesinin temelini kaba yem oluşturur: mera, çalı yaprakları ve kaliteli kuru ot. Keçiler geviş getiren hayvanlar olduğundan işkembenin düzgün çalışması için uzun lifli yeme ihtiyaç duyarlar, bu yüzden ortalıkta her zaman kuru ot ya da otlanacak dal bulunmalıdır. Laktasyondaki dişilerin enerji ve protein ihtiyacı yüksektir ve genellikle kaba yemin yanında tahıl ya da süt keçisi konsantresi gerekir. Kuru dönemdeki dişiler ve tekeler çok daha az tahıla ihtiyaç duyar ve fazla beslenirlerse kilo alabilirler.

İkramlıklar ve takviyeler

Toprakta eksiklik olan bölgelerde bakır ve selenyum eklenmiş, serbest erişimli, keçiye özel toz mineral karışımı sunun. Temiz ve taze su her zaman erişilebilir olmalıdır, çünkü su olmadan süt verimi hızla düşer. Az miktarda meyve, sebze ya da bir avuç tahıl gibi ikramlıklar ölçülü verildiğinde sorun oluşturmaz, ancak kaba yemin yerini tutmamalıdır. İşkembeyi tamponlamaya yardımcı olması için serbest erişimli karbonat (sodyum bikarbonat) bulundurun.

Alpin keçisi sağlam yapılı ve uzun ömürlü bir ırktır. İyi beslenme, parazit kontrolü ve düzenli tırnak bakımıyla pek çoğu 12-18 yıl yaşar, verimli dişiler ise sıklıkla birçok sezon boyunca süt verebilir. Sağlık sorunlarının çoğu kalıtsal hastalıklardan çok bakım eksikliğinden kaynaklanır. Keçilerde en sık görülen tek sorun ise iç parazitlerdir.

Koruyucu bakım

• Parazit tedavisine yön vermek için düzenli dışkı kontrolü ve FAMACHA puanlaması
• Her 6-8 haftada bir tırnak kesimi
• Veteriner önerisiyle CDT (klostridyal hastalıklar ve tetanoz) gibi yıllık aşılama
• Yerel toprak yapısına uygun, bakır ve selenyum içeren keçi minerali
• Sürüye yeni hayvan katmadan önce CAE ve diğer sürü hastalıkları için test yaptırma
• Temiz, kuru barınak ve işkembe dostu bir besleme düzeni

Alpin dişileri yaklaşık 7-10 aylıkken cinsel olgunluğa ulaşır, ancak birçok yetiştirici ilk çiftleştirme için dişinin iyice gelişmesini ve en az 36 kg civarına ulaşmasını bekler. Irk, çoğu bölgede mevsimsel çok döngülü (poliöstrus) bir üreme düzenine sahiptir ve serin çiftleşme mevsiminde yaklaşık her 18-21 günde bir kızgınlık gösterir. Tekeler birkaç aylıkken bile döl verebilir hale gelebildiğinden, istenmeyen çiftleşmeleri önlemek için genç erkekler erken yaşta ayrılmalıdır.

Gebelik süresi yaklaşık 145-155 gün, yani beş aya yakındır. Doğumlar genellikle ikiz olur, tekiz ve üçüz doğumlar da sık görülür; iyi yönetilen dişiler oldukça bereketli olabilir. Dişiler çoğunlukla fazla yardım almadan doğurur, ancak zor bir doğum ihtimaline karşı bakıcının yakında bulunması gerekir.

Oğlaklar doğumdan kısa süre sonra ayağa kalkıp emmeye başlar ve ilk saatlerde aldıkları ağız sütünden (kolostrum) büyük fayda görür. Süt çiftliklerinde oğlaklar anneleriyle birlikte büyütülebileceği gibi, süt ya da süt ikame ürünüyle biberonla da beslenebilir. Oğlaklar kuru ot ve tahıl yemeyi güvenilir şekilde öğrendiğinde, genellikle 8-12 haftalıkken sütten kesilir. Doğumun ardından dişi laktasyona girer, bir sonraki çiftleşmeden önce kurutulana kadar uzun ve verimli bir dönem boyunca sağılır.