Süs Sıçanı

Süs faresi, kahverengi farenin (Rattus norvegicus) evcilleştirilmiş biçimidir ve laboratuvar ya da zararlı kökeni için değil, evcil hayvan olarak yaşamak üzere üretilmiştir. Küçük bir memelidir ve yetişkinler genellikle 250 ile 500 gram arasında bir ağırlığa ulaşır. Ömrü 2 ile 3 yıl gibi kısa olmasına rağmen süs faresi mevcut küçük evcil hayvanların en etkileşimlilerinden biridir ve birçok sahibi onu kişilik olarak diğer cep hayvanlarından çok küçük bir köpeğe daha yakın tanımlar.

Süs fareleri sosyal hayvanlardır, kendi cinsinden gruplar içinde iyi yaşar ve onlarla ilgilenen insanlara gerçek bağlar kurar. Sahiplerini tanır, tutarlı eğitimle isimlerine yanıt verir ve temas ile oyun arar. Zekaları sayesinde basit numaraları ve rutinleri çabuk öğrenir, meraklarıysa keşfedecek bir şey verildiğinde onları hareketli ve ilgili tutar.

Yaradılışları gereği sosyal olduklarından süs fareleri yalnız tutulmamalıdır. Kendi türünden arkadaşları olmadan tek başına tutulan bir fare çoğu zaman içine kapanır ya da strese girer, bu yüzden bakıcılar genellikle iki ya da daha fazlasını birlikte sahiplenir.

Kime uygun

Süs faresi, günlük etkileşim sağlayabilen ve tutmaya yanıt veren bir evcil hayvan isteyen kişilere uygundur. Nazik davranabilen ve gözetim altında olan büyük çocukların bulunduğu evlere uyar. Az temaslı bir hayvan ya da uzun ömürlü bir evcil hayvan arayan kişiler için kötü bir seçimdir, çünkü kısa ömür ve günlük ilgi ihtiyacı fare bakımının merkezindedir. Küçük hayvanları av olarak gören kedi ya da köpekleri olan hanelerin fareleri güvenli biçimde ayrı tutması gerekir.

Süs faresi, 18. yüzyıl boyunca Avrupa'ya yayılan kahverengi fare olan Rattus norvegicus'tan gelir. Bu farelerin evcil hayvan olarak seçilerek beslenmesi 19. yüzyılda Birleşik Krallık'ta başladı.

Erken dönem soyunun büyük kısmı fare avcılığı işinden geldi. Zararlı denetimi için hayvan tedarik eden avcılar, albino ve kukuletalı fareler gibi sıra dışı renkli bireyleri yok etmek yerine bazen alıkoydu. Bu daha uysal ve belirgin işaretli fareler evcil soyların temeli oldu.

Farelerin renk ve mizaç için beslenmesi 1800'lerin sonunda Britanya'da örgütlü bir hobiye dönüştü. Beatrix Potter ile şovmen ve yetiştirici Jack Black, erken dönem fare beslemeciliğinin popüler anlatılarında sıkça anılır ve süs farelerinin sergilenmesi dönemin diğer küçük hayvan meraklarının modelini izledi.

Bu Britanya kökeninden hobi uluslararası düzeyde yayıldı. Modern süs fareleri çok çeşitli tüy tipleri, renkleri ve işaretleriyle üretilir ve herhangi bir çalışma amacından çok arkadaş hayvan olarak ve sergileme için beslenir.

Süs faresinin uzun bir gövdesi, sivri bir burnu, yuvarlak koyu ya da yakut renkli gözleri ve baş ile gövdenin uzunluğuna kabaca eşit uzun bir kuyruğu vardır. Kuyruk büyük ölçüde tüysüzdür ve denge ile ısı düzenlemesi için kullanılır. Yetişkinler farelerden belirgin biçimde daha büyüktür ve erkekler genellikle dişilerden daha ağır ve iri olur; dişiler ise daha ince ve daha hareketli olma eğilimindedir.

Tüy ve renkler

Standart tüy kısa, düz ve parlaktır. Reks çeşidinin kıvırcık tüyü ve kıvrık bıyıkları vardır; saten tüyler ise fazladan bir parlaklık taşır. Tüysüz ve dumbo (alçak, yuvarlak kulaklı) çeşitler de bulunur. İşaretler arasında self (tek düz renk), kukuletalı (baş üzerinde renk ve omurga boyunca bir şerit), berkshire ve şapkalı desenler yer alır. Göz rengi tüyü izler: koyu tüyler genellikle siyah gözlerle eşleşir, seyreltilmiş ve beyaz tüylerde ise yakut ya da pembe gözler olabilir.

Süs fareleri, insana en yakın küçük evcil hayvanlar arasındadır. Küçük yaştan itibaren düzenli ve nazik biçimde tutulduklarında kendinden emin olur; tanıdık bir insana tırmanır, omuzda gezer ve kucağa alınmayı kabul eder. Açık bir merak gösterir, yeni nesneleri ve alanları araştırır ve çevrelerinin düzenini çabuk öğrenir.

Aile üyeleriyle süs faresi sevecendir ve temas arar. Yabancılarla iyi sosyalleşmiş bir fare genellikle sakin ama temkinlidir; az tutulmuş bir fare ise ürkek olabilir ya da irkildiğinde ısırabilir. Diğer farelerle güçlü biçimde sosyaldirler ve aynı cinsten gruplarda gelişir; burada birbirlerini tımar eder, birlikte uyur ve oynarlar. Tanımayan yetişkinler arasındaki tanıştırmalar, özellikle kısırlaştırılmamış erkeklerde daha sık görülen bölge kavgalarından kaçınmak için kademeli yapılmalıdır.

Günlük bakım temizlik, etkileşim ve zenginleştirme üzerine kuruludur. Her gün elle tutulan ve egzersiz yaptırılan bir süs faresi, kafesinde bırakılan bir fareden daha uysal ve daha hoşnut kalır.

Tımar

• Fareler kendilerini tımar eder ve nadiren yıkanmaya ihtiyaç duyar; yalnızca kirlendiğinde, ılık su ve az miktarda hafif hayvan şampuanı kullanarak yıkayın.
• Tırnaklar uzarsa kontrol edip kesin, ancak tırmanma yüzeyleri onların doğal biçimde aşınmasına yardımcı olur.
• Yaşlı erkeklerde turuncu yağlı deri salgıları (erkek yağı) gelişebilir; gerekirse nemli bir bezle nazikçe silin.
• Kulakları, dişleri ve deriyi akar, yara ya da uzamış kesici diş belirtileri için haftalık inceleyin.

Egzersiz

• Her gün fare korumalı bir alanda en az bir saat gözetimli kafes dışı zaman verin.
• Kafes içinde tırmanma ipleri, merdivenler, hamaklar ve tüneller sunun.
• Zekalarını çalıştırmak için yiyecek arama oyuncakları ve bulmacalı yemlikler kullanın.
• Kuyruk ve ayakları yaralayabilecek basamaklı ya da açık merkezli koşu tekerleklerinden kaçının; yalnızca düz yüzeyli tekerlekleri, fare kendi seçerse kullanın.

Ortam

Kafesi doğrudan güneşten ve hava akımlarından uzak, yaklaşık 18 ile 24 C aralığında sabit bir sıcaklıkta tutun. Fareler ısıya duyarlıdır ve 20'lerin üst basamaklarındaki sıcaklıklarda zarar görebilir. Kirlenen bölgeleri her gün nokta temizliğiyle temizleyin ve hassas solunum yollarına zarar verebilen amonyağı denetlemek için yaklaşık haftada bir tam altlık değişimi yapın.

Süs fareleri hepçildir ve çeşitli ama denetimli bir beslenmeye ihtiyaç duyar. Tam bir ticari fare bloğu ya da iyi formüle edilmiş bir tahıl karışımı, yetişkinler için yaklaşık yüzde 12 ile 16 protein ve düşük yağ sağlayarak yemlerinin büyük bölümünü oluşturmalıdır. Her zaman taze su bulunmalı, temiz kalması için genellikle bir emzikli şişeden verilmelidir. Fareler obeziteye yatkındır, bu yüzden porsiyonlar ve ödüller sınırsız bırakılmak yerine ölçülü olmalıdır.

Ödüller ve takviyeler

Az miktarda taze sebze, meyve, pişmiş yumurta ve sade pişmiş tahıllar iyi ödüller olur ve çeşitlilik katar. Ödüller toplam alımın yaklaşık yüzde 10'unun altında kalmalıdır. Dengeli ve tam bir diyet genellikle gerekli tüm vitamin ve mineralleri sağlar, bu yüzden bir veteriner belirli bir durum için önermedikçe rutin takviyelere gerek yoktur.

Süs fareleri genellikle dayanıklıdır ama 2 ile 3 yıl gibi kısa bir ömre sahiptir ve birkaç önemli duruma yatkındır. Solunum hastalığı en sık görülen sağlık sorunudur ve çoğu zaman farelerin çoğunun ömür boyu taşıdığı ve stres ya da kötü hava kalitesinde alevlenebilen Mycoplasma pulmonis bakterisiyle ilişkilidir. Tümörler, özellikle dişilerde meme tümörleri de yaşlı farelerde sıktır. Küçük memelilerle deneyimli bir veterinerin (egzotik hayvan veterineri) bakımı her ikisinde de sonuçları iyileştirir.

Koruyucu bakım

• Solunum sistemini korumak için barınağı temiz ve iyi havalandırılmış tutun.
• Tozsuz, kokusuz altlık kullanın; çam ve sedir talaşından kaçının.
• Kilo kaybını ya da gizli yumruları erken yakalamak için fareleri düzenli tartın.
• Gövdeyi yumru, yara ve deri değişiklikleri için haftalık kontrol edin.
• Sabit bir sıcaklık koruyun ve aşırı kalabalıktan kaçının.

Süs fareleri hareketli tırmanıcılardır ve düz bir akvaryumdan çok dikey alana ihtiyaç duyar. Sağlam tabanlı ve dar çubuk aralıklı çok katlı bir tel kafes; havalandırma, tırmanma olanağı ve bir grup için yer sağlar. Cam ya da plastik akvaryumlar yetersiz havalandırılır ve amonyağın birikmesine yol açar, bu yüzden yetişkin fareler için ana ev olarak uygun değildir. Kullanışlı en az alan fare sayısıyla birlikte büyür, bu yüzden tek bir hayvan yerine grubu göz önünde bulundurarak planlayın.

Kurulum kontrol listesi

• Ayak yaralanmalarını önlemek için sağlam zeminli raflar ve rampalar.
• Uyumak için hamaklar, sığınaklar ve en az bir kapalı yuva kutusu.
• Zenginleştirme için tırmanma ipleri, merdivenler ve tüneller.
• Bir emzikli su şişesi ve ağır bir seramik yemek kabı.
• Temizliği kolaylaştırmak için bir altlık ya da tuvalet alanı.
• Kemirme ve parçalama için çiğneme malzemeleri ve mukavva.

Süs fareleri cinsel olgunluğa çabuk ulaşır, çoğu zaman 5 ile 6 haftalıkken; bu da plansız doğumları önlemek için erkekler ile dişilerin erkenden ayrılması gerektiği anlamına gelir. Sorumlu üreme genellikle sağlıklı ve dengeli mizaçlı yetişkinleri eşleştiren, soy ile sağlık geçmişine dikkat eden deneyimli bakıcılarca yapılır, çünkü mizaç ve tümör riski soylarda görülebilir.

Dişiler kabaca her 4 ile 5 günde bir kızışır. Gebelik yaklaşık 21 ile 23 gün sürer, ardından dişi (ana) tüysüz, kör ve tümüyle bağımlı doğan bir yavru topluluğu doğurur. Ana yavruları emzirir ve onlara bakar; erkek doğumdan önce çıkarılmalıdır, çünkü dişi doğumdan hemen sonra yeniden gebe kalabilir.

Yavrular yaklaşık iki haftalıkken gözlerini açar ve hala emzirilirken katı yiyecekleri denemeye başlar. Genellikle yaklaşık 4 ile 5 haftalıkken sütten kesilir ve ardından cinsiyete göre ayrılmalıdır. Yavruları erken yaştan itibaren nazikçe elle tutmak, onların kendinden emin ve dost yetişkinler olarak büyümesine yardımcı olur. Üreme yapacaklar, büyük yavru sayıları nedeniyle önceden ev planlaması yapmalıdır.