Tepeli

Tepeli ördek, ağırlıklı olarak süs ve bahçe hayvanı olarak yetiştirilen orta büyüklükte evcil bir ördektir. Belirleyici özelliği, kafatasının üzerinde yer alan yuvarlak, kabarık tüy kümesi olan tepedir. Tepe, tek bir atadan gelme yerine genetik bir mutasyondan kaynaklanmaktadır; bu nedenle farklı kökenlerden gelen ördekler bu özelliği taşıyabilir. Tür dostane ve insan odaklıdır; pek çok sahibi üretim amacı gütmeksizin bahçe için küçük bir sürü besler.

Tepeli ördekler aktif yem arayıcılarıdır; günün büyük bölümünü yürüyerek, suya daldırarak ve çevrelerini inceleyerek geçirirler. İnsanlara ve diğer kümes hayvanlarına karşı iyi huyludurlar; alıştıklarında elle tutulmayı tolere ederler. Tür orta miktarda yumurta verir ve et için de yetiştirilebilir, ancak çoğu yetiştirici onu görünüşü ve sakin, meraklı yapısı nedeniyle tercih eder.

Tepe geni, prospektif her sahibinin satın almadan önce anlaması gereken hayvan refahı açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Tepeli oluşturan gen, kafatasını etkileyebilir ve bazı kuşlarda koordinasyonu da bozabilir. Bu konu Sağlık bölümünde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Kimler için uygundur

Tepeli ördek, dostane bir süs ördeği isteyen ve temiz suya erişimi olan güvenli bir açık alan sağlayabilen yetiştiriciler için uygundur. Tepe genini anlayan ve refah açısından seçim yapan bir yetiştiriciden kuş temin etmeleri koşuluyla aileler ve ördek yetiştiriciliğine yeni başlayanlar için makul bir seçimdir. Yüksek yumurta veya et verimi arayanlar için daha az uygundur; bu durumda özel üretim amaçlı bir tür daha iyi bir tercih olacaktır.

Tepeli ördekler tek bir kurucu sürünün ürünü değildir. Tepe, uzun süredir pek çok bölgede evcil ördeklerde ortaya çıkan kalıtsal bir özelliktir. Tepeli kuşlar 1600'lerden kalma Avrupa resimlerinde görülmektedir; bu, söz konusu özelliğin resmi bir tür varlığından çok önce bilindiğini ve süs amacıyla korunduğunu göstermektedir.

Tepe geni farklı atadan gelen ördeklerde oluşabileceğinden, tarihsel olarak tepeli ördek sabit bir vücut tipi veya soyağacıyla değil, baş tüyleriyle tanımlanmıştır. Yetiştiriciler, topuzu nadir ve çekici bulduklarından tepeli kuşları seçip çoğaltmıştır.

Bugün Tepeli olarak bilinen tür Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilip standartlaştırılmıştır. 1874 yılında Amerikan Kümes Hayvanları Derneği Mükemmellik Standardı'na kabul edilerek tanınan tip ve ağırlık aralığı belirlenmiştir. İlk standartlaştırılan beyaz çeşit olmuş, ardından siyah çeşit eklenmiştir.

Tepe belirli bir genetik mutasyona bağlı olduğundan, günümüzde Tepeli yetiştiriciliği genin getirdiği sağlık risklerini yönetirken temiz ve iyi yerleştirilmiş bir tepe elde etmeye odaklanmaktadır. Tür, ticari değil, süs ve hobi ördeği olma niteliğini korumaktadır.

Tepeli ördeğin orta büyüklükte, oldukça dolgun bir gövdesi hafifçe dik bir açıyla taşınmaktadır. Başında türün ayırt edici özelliği olan tepe yer alır: tepede ortalanmış ve dengeli biçimde oturması gereken küre şeklinde bir tüy topuzu. Düzgün biçimlenmiş bir tepe yuvarlak ve simetriktir; düzensiz veya yarık tepeler tür standardına göre kusur sayılır. Gaga, bacaklar ve ayak tüyleri çeşide göre farklılık gösterir.

Tüy örtüsü ve renkler

Tüy örtüsü gövde üzerinde pürüzsüz ve beden hattına yakın durmakta; altındaki tüy tabakası kuşu sıcak tutar ve yüzmesini sağlar. Amerikan standardında tanınan iki çeşit Beyaz ve Siyah'tır. Beyaz çeşidin gagası sarımsı turuncu, bacakları turuncudur; Siyah çeşidin ise gagası ve bacakları daha koyudur. Tepe geni herhangi bir tüy deseniyle birlikte bulunabildiğinden tepeli ördekler standart dışı pek çok renkte de görülür. Tepenin rengi vücut rengiyle uyum içindedir.

Tepeli ördeğin sakin ve iyi huylu bir kişiliği vardır. Kuşlar meraklı ve aktiftir; yem arayarak, daldırarak ve çevrelerini inceleyerek gün geçirirler. İnsanlara karşı sosyaldir ve özellikle küçük yaştan itibaren alıştırılırlarsa düzenli nazik temasla genellikle evcilleşirler.

Ailelerle birlikte tür sabırlı ve erişilebilirdir; çocuklarla gözetim altındaki etkileşimleri tolere eder. Tepeli ördekler genellikle diğer ördekler ve karışık kümes hayvanlarıyla barışçıldır; ancak erkekler üreme sezonunda daha iddialı bir tutum sergileyebilir. Sürü kuşu olarak Tepeli en az bir ya da iki yoldaşla bulunduğunda iyi gelişir; yalnız tutulan ördekler stres yaşama eğilimindedir.

Tür orta derecede seslidir. Dişiler erkeklerden daha gürültülüdür; heyecanlandıklarında, acıktıklarında ya da ürktüklerinde seslenir; erkeklerin ise daha sessiz ve kısık bir sesi vardır. Genel ses düzeyi çoğu bahçe için tolere edilebilir olmakla birlikte yoğun yerleşim bölgelerinde değerlendirmeye alınmalıdır.

Tepeli ördekler dayanıklıdır ve diğer evcil ördeklerle aynı temel bakımı gerektirir; ancak tepeye ekstra özen gösterilmelidir. Tepe kir, yiyecek ve nemi tutabilir; yaralanmaları veya parazitleri gizleyebilir; bu nedenle düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Tımar

• Tepede katılaşmış kir, akar ya da altındaki deri yaraları için her hafta kontrol yapın
• Kuşun kendi başını ve tüylerini yıkayabilmesi için temiz banyo suyu sağlayın
• Tırnak ve gagayı yalnızca aşırı büyüme durumunda kesin; bu durum doğal zeminde nadiren görülür
• Soğuk havada ıslak veya matlaşmış tepe tüylerine dikkat edin; başın soğumasına yol açabilir

Egzersiz

• Yürüme ve yem arama için her gün bir çayır ya da bahçeye erişim sağlayın
• Ördeğin başını daldırıp tımar yapabilmesi için yeterince derin bir gölet, havuz veya büyük kap sunun
• Sürünün serbestçe hareket edebileceği alan bırakın; çok sıkışık tutulan ördekler sıkılır ve strese girer

Ortam

Ördeklere geceleri temiz altlıklı, kuru ve yırtıcılara karşı güvenli bir barınak; gündüzleri ise su ve gölgeye erişim gereklidir. Tepeli ördekler soğuğa makul ölçüde dayanıklıdır; ancak ıslak ve kirli bir tepe kuşu üşütebilir. Bu nedenle altlık kuru tutulmalı ve şiddetli yağmurdan korunak sağlanmalıdır. Gezinti alanındaki iyi drenaj, ayak hastalıklarına yol açan çamur ve durgun suyu önler.

Tam formüllü ticari bir su kuşu veya kümes hayvanı yemi diyetin temelini oluşturmalıdır. Ördek yavruları daha yüksek proteinli başlangıç yemi, büyüyen bireyler bakım yemi, yumurtlayan dişiler ise takviyeli kalsiyumlu yumurtacı yemi gerektirir. Tepeli ördekler yem aramada iyidir ve ot, böcek, salyangoz ile gölet bitkilerini tüketir; bu besinler formüle yemi tamamlar ancak yerini alamaz. Taze su her zaman erişilebilir olmalıdır; ördekler yerken gagalarını ve burun deliklerini temizleyecek derinlikte suya ihtiyaç duyar.

Ödüller ve takviyeler

Yapraklı yeşillikler, bezelye, doğranmış sebzeler ve un kurdu iyi ödüllerdir; diyetin yaklaşık yüzde onunu geçmemelidir. Ördeklerin besinleri öğütebilmesi için çözünmez kum sunun; yumurtlayan dişiler için ayrı bir kalsiyum kaynağı olarak ezilmiş istiridye kabuğu verin. Niasin büyüyen yavruların bacak ve gaga gelişimini desteklediğinden ördek formüllü yem kullanın ya da civciv başlangıç yemi tercih ediliyorsa niasin takviyesi ekleyin.

Tepeli ördekler, iyi bakım gördüklerinde yaklaşık 8 ila 12 yıl yaşayan sağlam kuşlardır. Sağlık kaygılarının büyük bölümü diğer evcil ördeklerle ortaktır: ayak ve bacak sorunları, parazitler, nemli barınaklardan kaynaklanan solunum sorunları. Türe özgü risk tepe geninin kendisinden kaynaklanmaktadır.

Tepe, kafatasında bir boşluk oluşturan bir gen tarafından üretilir; bu boşluktaki yağ dokusu kümesi tepe tüylerini yukarı kaldırır. Aynı gen iskelet gelişimini etkiler ve bir yavru iki kopya miras aldığında embriyo aşamasında ölümcüldür; bu nedenle tepeli çiftlerin yumurtaların bir bölümü çıkmaz. Çıkan kuşların bir kısmında nörolojik belirtiler görülebilir; kafatasındaki yumuşak nokta beynin travmaya karşı daha savunmasız kalmasına yol açar.

Koruyucu bakım

• Yavruları, temiz tek kopya tepe için seçim yapan ve kafatası ya da denge kusuru olan kuşları ayıklayan bir yetiştiriciden temin edin
• Solunum ve ayak hastalıklarını önlemek için barınağı kuru ve iyi havalandırılmış tutun
• Büyüme döneminde niasin açısından yeterli yem sağlayın
• Parazitler ve yaralar için tepe ve deriyi her hafta kontrol edin
• Veteriner tavsiyesi doğrultusunda parazit tedavisi uygulayın

Tepeli ördekler, gece barınması için güvenli bir kulübe ve gündüz için çitli gezinti alanı ya da bahçeyle birlikte açık havada tutulur. Kulübe sürüyü yırtıcılardan korur ve rüzgar ile yağmura karşı güvence sağlar; ördekler yerde dinlendiğinden tünek gerekmez. Altlık kuru ve temiz kalmalıdır. Gezinti alanında gölge, taze içme suyu ve banyo ile tımar için bir havuz ya da gölet bulunmalıdır. İyi drenaj önem taşır; sürekli çamur ayak hastalığına, sürekli ıslak tepe ise kuşun üşümesine neden olabilir.

Kurulum kontrol listesi

• Alacakaranlıkta kapanan güvenli kapılı, yırtıcılara karşı korumalı kulübe
• Kulübe zemininde kuru ve temiz altlık
• İyi drene edilmiş gölgeli gündüz gezinti alanı
• Düzenli yenilenen banyo havuzu, göleti veya büyük kap
• Gaga temizliğine yetecek derinlikte sürekli temiz içme suyu
• Kazan yırtıcılarını durdurmak için gömülü veya önlüklü çit

Tepeli ördek yumurtaları kuluçkacı bir ördek altında ya da inkübatörde çıkarılabilir. Kuluçka süresi, çoğu evcil ördek için standart dönem olan yaklaşık 28 gündür. Bu türde genetik açıdan önemli bir nokta vardır: iki tepeli kuş çiftleştiğinde, tepe geninin iki kopyasını miras alan yavrular yumurta içinde ölür; bu nedenle çıkış oranları düşer ve tepeli çiftlerden yalnızca yaklaşık üçte bir oranında tek kopya tepeli yavru elde edilir. Tepeli bir kuşu tepesiz bir eşle çiftleştirmek öldürücü çift dozu önler ve yine de tepeli yavrular elde edilmesini sağlar.

Kuluçka adımları

1. Temiz ve döllü yumurtaları yumurtlamadan en geç bir hafta içinde doğru sıcaklık ve nemde inkübatöre yerleştirin
2. Embriyonun kabukla yapışmasını önlemek için yumurtaları günde birkaç kez çevirin
3. Gelişimi kontrol etmek ve gelişmemiş ya da ölü yumurtaları çıkarmak için yaklaşık 7 ila 10. günde mumlayın
4. Yaklaşık 25. gün çevirmeyi durdurun ve kilit dönem için nemi artırın
5. Çıkan yavruları rahatsız etmeyin; tam çıkış için 48 saate kadar süre tanıyın
6. Kuru ve tüylü yavruları niasin takviyeli başlangıç yemi olan sıcak bir brooder'a taşıyın