Wyandotte

Wyandotte, 1870'li ve 1880'li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilen çift amaçlı bir tavuk ırkıdır. Soğuk havada düzenli yumurtlaması ve et verimi açısından kesime elverişli olması hedeflenerek yetiştirilmiştir; bu özellikler onu küçük çiftlikler ve ev kümesleri için kullanışlı bir seçenek yapar. Irk orta boyludur, tavuklar yaklaşık 2,7 kg, horozlar ise 3,6-4,1 kg ağırlığındadır.

Wyandotte'lar yuvarlak, dolgun bir gövde yapısı ve başa yakın oturan bir gül tarak ile tanınır. Gül tarağın donmaya karşı dayanıklı olması, düz taraklara kıyasla daha az açık yüzeye sahip olmasından kaynaklanır ve bu, ırkın dondurucu sıcaklıklara iyi uyum sağlamasının nedenlerinden biridir. Tüy desenleri çeşitlidir; en eski ve en tanınan varyete Gümüş Payetli (Silver Laced) desenidir.

Huy bakımından ırk sakin, uysal ve dost canlısıdır. Tavuklar orta düzeyde bir hızla kahverengi yumurta verir ve diğer birçok ırk kışın yavaşlarken Wyandotte üretimi büyük ölçüde sürer. Dayanıklılık, istikrarlı verim ve uysal mizacın bir arada olması Wyandotte'u bahçe kümeslerinde yaygın bir tercih haline getirir.

Kimlere uygun

Wyandotte, kışın yumurtlamaya devam eden ve elle tutulmaya hoşgörü gösteren sakin bir kuş isteyen yetiştiriciler için uygundur. Dengeli mizacı nedeniyle çocuklu haneler için, gül tarağı ve sık tüylenmesi nedeniyle de soğuk bölgeler için elverişlidir. Yüksek hacimli yumurta üretimi ya da hareketli bir arayıcı kuş isteyenler başka bir ırkı tercih edebilir, çünkü Wyandotte orta düzeyde yumurtlar ve genellikle kümesin yakınında kalmayı sever.

Wyandotte, 1870'li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeydoğusunda ortaya çıktı. New York ve çevresindeki eyaletlerde bir grup yetiştirici, soğuk havada yumurtlayabilen ve aynı zamanda et verebilen dayanıklı bir çiftlik tavuğu üretmek için çalıştı. Irkın adı, Büyük Göller bölgesinde yaşayan yerli Amerikan halkı Wyandot'tan gelir.

Gümüş Payetli Wyandotte ilk varyete ve ırkın temelini oluşturan tiptir. Tam soy kütüğü net biçimde kayıtlı değildir, ancak genel kanı Koyu Brahma, Gümüş Beneçli Hamburg ve gül tarak ile payetli tüylenme taşıyan diğer kuşların melezlenmesiyle elde edildiği yönündedir. Gümüş Payetli varyete, 1883 yılında American Poultry Association'ın Standard of Perfection listesine kabul edildi.

İlk varyetenin ardından yetiştiriciler Altın Payetli, Beyaz, Siyah, Sarımsı (Buff), Keklik Rengi (Partridge), Gümüş Kalemli (Silver Penciled), Kolombiyan ve Mavi dahil olmak üzere yeni renk varyeteleri geliştirdi. Bu varyetelerin her biri sonraki on yıllar içinde Standard'a eklendi. Beyaz varyete, düz beyaz tüylü kuşların temiz bir kesim görünümü vermesi nedeniyle yirminci yüzyılın başında ticari açıdan önem kazandı.

Yirminci yüzyılın ilk yarısında Wyandotte, Kuzey Amerika'da yaygın olarak yetiştirilen bir çiftlik ırkıydı ve Avrupa'ya da ihraç edildi; burada bantam versiyonları ve ek renk desenleri geliştirildi. Ticari kümes hayvancılığı yüksek verimli özel melez ırklara yöneldikten sonra Wyandotte üretim kuşu olarak geriledi, ancak sergi yetiştiricileri ve bahçe kümesi sahipleri arasında popülerliğini korudu; bugün de aynı konumu sürdürüyor.

Wyandotte'un geniş, derin ve yuvarlak bir gövdesi vardır; bu da kuşa dolgun, kavisli bir hat kazandırır. Göğüs iyi yuvarlanmış, sırt ise kısa ve geniştir. Baş, kafatası hattını izleyip küçük bir uçla sona eren alçak bir gül tarak taşır; kırmızı sarkıklar ve kulak memeleri de eşlik eder. Bacaklar ve deri sarıdır, kuyruk ise orta derecede dik bir açıyla taşınır.

Tüy ve renkler

Irkın özgün ve simgesel görünümü payetlemedir; her tüy, taban rengini çerçeveleyen daha koyu bir kenarla sınırlanır. Gümüş Payetli kuşlarda beyaz tüyler siyahla, Altın Payetli kuşlarda ise altın kahverengi tüyler yine siyahla çevrilidir. Diğer tanınan desenler arasında Beyaz, Siyah, Sarımsı ve Mavi gibi düz renkler, Gümüş Kalemli ile Keklik Rengi varyetelerinin kalemli deseni ve beyaz gövdeye siyah gerdan ile kuyruk işaretleri eklenen Kolombiyan deseni bulunur. Tüylenme sık ve yumuşaktır, bu da ırkın soğuğa dayanıklılığına katkı sağlar. Bantam Wyandotte'lar aynı renk yelpazesinde, standart ağırlığın yaklaşık dörtte biri kadar bir boyutta bulunur.

Wyandotte genel olarak sakin ve uysal bir kuştur. Tavuklar elle tutulmaya hoşgörü gösterir ve insanların yanında istikrarlı davranır; bu da ırkı çocuklu haneler ve kuşlarını düzenli olarak elleyen yetiştiriciler için yaygın bir tercih haline getirir. Yabancılara karşı çoğu kuş başlangıçta temkinlidir, ancak düzenli temasla kısa sürede alışır.

Karma bir sürüde Wyandotte genellikle hiyerarşide orta ile üst sıralar arasında yer alır. Saldırgan olmadan kendinden emin davranır ve diğer uysal ırklarla sorunsuz bir arada yaşar. Bazı bireyler, özellikle atılgan tavuklar ya da hareketli horozlar, daha ürkek kuşlara karşı baskın olabilir; bu yüzden tanıştırma sürecinde grup dinamiklerini izlemek faydalıdır.

Irk orta düzeyde hareketlidir. Wyandotte'lar bir gezinti alanında dolaşıp yem arar, ancak güçlü uçucular değildir ve uzağa gitmezler; bu da kapalı ya da banliyö tipi kurulumlara uygun düşer. Tavuklar sessiz ile orta düzeyde sesli arasında değişir ve genellikle sürekli gürültü yerine alışılagelmiş yumurtlama duyurusunu yapar. Kuluçkaya yatma eğilimi hatlar arasında farklılık gösterir; bazı tavuklar civcivleri güvenilir biçimde kuluçkaya yatırıp büyütür.

Tımar

• Sık tüylenmeyi birkaç haftada bir akar ve bit açısından kontrol edin; kloak çevresi ve kanat altlarındaki tüyleri ayırarak bakın.
• Kuşların kendi tüylerini temizlemesine ve parazitleri kontrol altında tutmasına yardımcı olacak kuru bir toz banyosu alanı sağlayın.
• Özellikle ağır kuşlarda ayakları ve parmak altlarını bumblefoot (ayak tabanı apsesi) açısından inceleyin.
• Yumurtlayan tavuklarda kloak bölgesini kirlenmeye karşı izleyin, gerekirse yapışmış tüyleri kırpın.

Hareket

• Her kuşa bir gezinti alanında veya bahçede yürüme, eşeleme ve yem arama alanı tanıyın.
• Yırtıcılardan güvenli olduğu sürece kümesin dışında günlük zaman geçirmesine izin verin.
• Serpiştirilmiş tahıl veya bir gagalama bloğu gibi birkaç zenginleştirme unsuruyla birlikte tünekler sunarak hareketli kuşları meşgul tutun.

Ortam

Wyandotte, gül tarağı ve kalın tüylenmesi sayesinde soğuğa iyi dayanır, bu yüzden kuzey iklimlerindeki yetiştiricilere uygundur. Kümes kuru ve hava akımından uzak olmalı, kuşların baş hizasının üzerinde iyi bir havalandırma bulunmalıdır; çünkü nemli hava, düşük sıcaklığın tek başına verdiğinden daha fazla zarara yol açar. Sıcak iklimlerde gölge, temiz su ve hava akışı sağlanmalıdır; çünkü bu ırkın iri yapısı ve sık tüylenmesi, sıcağı asıl zorluk haline getirir.

Beslenmenin büyük bölümünü, kuşun yaşam evresine uygun formülasyonda eksiksiz bir ticari kümes hayvanı yemi oluşturmalıdır. Civcivler başlangıç yemine, gelişme dönemindeki kuşlar büyütme yemine, yumurtlayan tavuklar ise kabuk için gereken kalsiyumu sağlayan bir yumurtacı yemine ihtiyaç duyar. Kuşlar ticari ezme veya pelet dışında bir şey yediğinde, yemi taşlıkta öğütebilmeleri için çözünmeyen çakıl taşı sağlanmalıdır. Temiz su her zaman erişilebilir olmalıdır.

İkramlar ve takviyeler

Yumurtlayan tavuklar, ana yemden ayrı sunulan serbest erişimli istiridye kabuğu veya başka bir kalsiyum kaynağından yararlanır; böylece her tavuk sağlam kabuk için ihtiyacı kadarını alabilir. Yeşil yapraklı sebzeler, sebze artıkları ve az miktarda tahıl veya un kurdu gibi ikramlar ölçülü verildiğinde sorun yaratmaz. Genel kural olarak, ikramları günlük toplam yemin yaklaşık yüzde onuyla sınırlı tutun; böylece kuşlar eksiksiz rasyonlarını almaya devam eder.

Wyandotte, kalıtsal sorunları az olan ve bir tavuk için oldukça uzun sayılan 6 ila 12 yıllık bir ömre sahip sağlam bir ırktır. Kuşu soğuktan koruyan aynı sık tüylenme, onu sıcak stresine karşı da hassas kılar ve parazitlere daha fazla saklanma alanı sunar; bu yüzden rutin sağlık sorunlarının çoğu genetik hastalıktan çok çevre koşulları ve parazit kontrolüyle ilgilidir. Verimli yumurtlayan tavuklar da tüm yüksek verimli ırklarda görülen üreme sorunlarına açıktır.

Koruyucu bakım

• Solunum ve parazit sorunlarını sınırlamak için barınağı kuru, temiz ve iyi havalandırılmış tutun.
• Kuşları birkaç haftada bir akar ve bit açısından kontrol edin, bulunması halinde tüm sürüyü tedavi edin.
• Doğal parazit kontrolü için bir toz banyosu alanı sağlayın.
• Kabuk sağlamlığını desteklemek ve üreme yükünü azaltmak için yumurtlayan tavuklara serbest erişimli kalsiyum sunun.
• Yeni kuşları sürüye katmadan önce karantinaya alın.

Wyandotte'lar, tünemek ve yumurtlamak için kapalı bir kümes ile gündüz erişimi için buna bağlı bir gezinti alanı veya bahçeden oluşan standart bir tavuk düzeninde yaşar. Daha ağır ve yere yakın bir ırk olarak güçlü uçucu değildirler, bu yüzden orta yükseklikte çitler ile alçak ve geniş tünekler bu kuşlara uygun düşer. Barınma tasarımında öncelik iç mekânı kuru ve havalandırılmış tutmaktır; çünkü soğuk havada nem donma ve solunum sorunlarına yol açar, gül tarak ise soğuğun kendisine karşı zaten iyi bir koruma sağlar.

Kurulum kontrol listesi

• Hava akışı için yüksekte menfezleri olan kuru, rüzgarsız bir kümes
• Ağır bir ırka uygun boyutlarda alçak ve geniş tünek çıtaları
• Temiz, kuru altlıklı yuva kutuları
• Yırtıcılara karşı korumalı çitli, mümkünse üzeri kapalı bir gezinti alanı
• Kuru toprak veya kumdan oluşan bir toz banyosu alanı
• Sıcak hava için gölge ve ek su noktaları

Wyandotte yumurtaları, ister kuluçkaya yatan bir tavuğun altında ister bir kuluçka makinesinde olsun, yaklaşık 21 günlük standart tavuk kuluçka süresini izler. Bazı Wyandotte tavukları kuluçkaya yatar ve özenli birer anne olur, bu yüzden istekli bir tavuğu olan yetiştiriciler için doğal kuluçka bir seçenektir. Kuluçka makinesiyle çıkarma için temiz ve düzgün biçimli döllü yumurtalar seçin, sıcaklığı ve nemi süreç boyunca sabit tutun.

Kuluçka adımları

1. Normal şekilli, temiz ve döllü yumurtaları seçin ve kuluçkaya koymadan önce en fazla yaklaşık bir hafta boyunca sivri uçları aşağı bakacak şekilde saklayın.
2. Sabit sıcaklık ve nemi doğrulamak için kuluçka makinesini önce boş çalıştırın.
3. Yumurtaları yerleştirin ve 18. güne kadar her gün tek sayıda çevirin.
4. 18. günde çevirmeyi durdurun ve çıkış için nemi yaklaşık yüzde 65-70'e yükseltin.
5. Yumurtadan çıkan civcivleri kuruyup tüyleri kabarana kadar kuluçka makinesinde bırakın, ardından başlangıç yemi ve suyla donatılmış sıcak bir civciv büyütücüsüne taşıyın.