Huacaya

Huacaya, iki taninmis alpaka turundan biridir; digeri Suri'dir. Peru'nun And daglik kesimlerinde ortaya cikmis olup baslica lif uretimi amaciyla yetistirilmektedir. Suri uzun ve sarkan tuy demetleri olustururken Huacaya, vucuttan disariya dogru uzanan yogun ve sungerimsi bir tuy ortusu tasir; bu da hayvana yuvarlak ve yunlu bir gorunum kazandirir.

Eriskin bir Huacaya omuz hizasinda yaklasik 80 ile 100 cm boyuna ulasir ve 55 ile 85 kg arasinda agirlik tasir; bu olculer, lif hayvanlari arasinda buyuk kategorisine yerlestirir. Suru halinde yasayan bir turdu; yalniz kaldiginda olumsuz etkilenir, bu nedenle sahipleri genellikle en az iki ya da uc hayvani bir arada tutar. Nazik ve sessiz bir yapiya sahiptir, alcak bir viziltiyla iletisim kurar ve insanlara karsi nadiren saldirgan davranir.

Huacaya'nin lifi, koyun yununde bulunan lanolinden arindirilmis, yumusak ve hafif yapisiyla deger tasir. Tuydeki kivirim yapisi havay hapsederek islenmis iplige kabariklik ve isi tutma ozelligi kazandirir. Hayvanlar genellikle yilda bir kez kirpilir ve her kirpimda birkaç kilogram lif elde edilir.

Kime uyar

Huacaya; mera, guvenli cit ve diger deve kusagi hayvanlarinin toplulugunu saglayabilecek kucuk ciftlik sahipleri ile lif ureticileri icin uygun bir secimdir. Tek basina evcil hayvan olarak tutmak isteyenler icin dogru bir tercih degildir; hayvanin suru arkadaslarina ihtiyaci vardir. Dayanikli, saldirgan olmayan bir otlatma hayvani ile yilda bir kullanilabilir lif elde etmek isteyenler bu tur icin en uygun profili olusturur.

Alpaka, Guney Amerika'nin yuksek And bolgelerinde, gunumuz Peru'sunun daglik kesimlerinin tarihsel merkez konumunda oldugu cografyada evcillestirilmistir. Arkeolojik ve genetik bulgular, hayvanin yaban vicuna'dan birkac bin yil once evcillestirildigine isaret etmektedir. Yetistiriciler nesiller boyu ince ve yogun tuylu hayvanlari secerek yetistirmis; Huacaya turu de bu surecte And surulerde baskin konuma gelmistir.

Inka doneminde alpaka lifi yuksek sosyal ve ekonomik deger tasiyordu. Deve kusagi lifinden dokunan ince kumaklar ticaret, vergi ve torensel amaclarla kullaniliyor; surular devlet ve topluluk kaynagi olarak idare ediliyordu. Kaliteli damizlik hayvanlar toplumsal konumun gostergesi sayiliyordu.

On altinci yuzyilda Avrupali yerlesimcilerin gelisi bu surleri alt ust etti. Ithal edilen koyunlar mera konusunda alpakalarla rekabete girdi ve buyuk sayilarda alpaka yitirildi. Geriye kalan surular en yuksek meralara cekildi; Quechua ve Aymara yetistiriciler somurge donemi boyunca ve sonrasinda yetistirme hatlarini yasatti.

Yirminci yuzyilin sonlarindan itibaren alpakalar Guney Amerika'dan Amerika Birlesik Devletleri, Avustralya, Yeni Zelanda ve Avrupa'nin cesitli ulkelerine ihrac edildi; buralardaki yetistiriciler lif ve damizlik amaciyla surular kurdu. Peru hala en buyuk alpaka nufusuna ev sahipligi yapmakta olup Huacaya, dunya genelinde en yaygin tur olmayi surdurm ektedir.

Huacaya, tuylerin deriye dik aciyla uzayarak tam ve yuvarlak bir siluet olusturdugu kompakt bir govdeye sahiptir. Boyun uzun ve dik tasinir; bas yuksekte tutulur, gozler buyuk, kulaklar dikeydir. Bacaklar ve yuz, govdeye kiyasla daha kisa lifle kaplidir. Genel izlenim yumusak kenarli, yunlu bir hayvanidir; Suri'nin duzgun ve sarkan tuy ortusunden belirgin bicimde ayrilir.

Tuyde, her lif boyunca dalgali bir kivirim gozlemlenir. Guclu ve duzgun kivirim yapisi, incelik, yogunluk ve vucut genelinde tekduzelikle birlikte yargiclarin ve yetistiricilerin aradigi baslica ozellikler arasindadir.

Tuy ortusu ve renkler

Huacaya lifi, genellikle yirmiden fazla ton olarak belirtilen genis bir dogal renk yelpazesine sahiptir; beyazdan krem, kahverengi, gri ve siyaha uzanan bu yelpazede roan ve alacali desenler de gorulmektedir. Beyaz ve acik renkli tuyler genellikle boyama icin tercih edilirken dogal renkli tuyler boyanmadan kullanilir. Lif inceligi genc hayvanlarda en yuksek duzeyindedir ve yasla birlikte kalinlasma egilimi gosterir; dolayisiyla bir hayvanin ilk kirpimlari cogunlukla en kaliteli urunu verir.

Huacayalar dengeli ve sessiz bir yapiya sahiptir. Dogalari geregi av hayvani olduklaridan uyanik kalir ve yabancilara karsi belirli bir mesafeyi korurlar; ancak nadiren saldirgan davranirlar. Tanik bakicilarla birlikte ozguven kazanir ve meraktan yaklasabilirler. Tukurme davranisi gorulur; bu durum agirlikli olarak hayvanlarin yem ya da statu konusunda aralarinda duzen belirlemesi sirasinda ortaya cikar, insanlara karsi ise daha nadir gerceklesir.

Tur, guclu bicimde sosyal bir yapiya sahiptir ve diger deve kusagi hayvanlarinin topluluğuna ihtiyac duyar. Yalniz kalan bir alpaka strese girerek duzenli beslenmesini bozabilir. Suru icinde hayvanlar bag kurar, ortak bir diska alani kullanir ve alcak bir vizilti ile diger sessiz seslerle iletisim kurar. Kucuk yastan itibaren duzenli sekilde alistirildikinda cocuklara ve sakin ciftlik hayvanilarina karsi nazik davranir; ancak ani tutma ya da kisitlama girisimlerinden hoslanmazlar.

Timar

• Lifi toplamak ve sicak stresini onlemek icin genellikle ilkbaharda yilda bir kez kirpin
• Surekli uzadigi icin tirnaklari yilda birkac kez kesin
• Eriskin erkeklerde dovus dislerini gerekirse kontrol edin ve kesin
• Yalnizca hafifce fircilayin; asiri timar kivirim yapisini bozar ve lif kalitesini dusurur
• Tuy ortusunu duzenli olarak kecelesmne, kirlilik ve deri paraziti belirtileri acisindan inceleyin

Egzersiz

• Gunluk otlama ve hareket icin acik mera saglayin
• Hayvanlarin, ozellikle gencken kisa kosular yaptigi goz onunde bulundurularak yeterli alan ayirin
• Suru halinde egzersiz yapip otlamalari icin en az iki ya da uc hayvani bir arada tutun

Barinak ve cevre

Huacayalar icin guvenli bir cit sistemi gereklidir; bu sistem hayvanlari iceride tutarken yirticilari disarida birakmalidir. Gunesten, ruzgardan ve siddetli yagmurdan korunmak icin golge ve barinak da saglanmalidir. Tuy ortusu sayesinde soguga dayaniklidirlar; ancak sicaga karsi hassastirlar, bu nedenle yaz aylarinda golge ve su erisimi buyuk onem tasir. Temiz ve iyi drene edilmis bir agil, parazit ve ayak sorunlarini azaltir.

Huacaya, yuksek lif ve dusuk protein icerikli bir diyete uyarlanmis uc bolumlu midesine sahip sozde bir gevis getiricidir. Mera ve cayir otu samani, rasyonun buyuk bolumunu olusturmalidir. Yogun veya yuksek proteinli yemler cogu hayvan icin gereksizdir ve obezite ile sindirim bozukluklarina yol acabilir. Her zaman temiz suya erisim saglanmali; bazi bolgelerde selenyum ve D vitamini gibi iz elementler bakimindan ozel gereksinimleri olan alpakalarin yeterliliğini desteklemek amaciyla uygun mineraller sunulmalidir.

Oduller ve takviyeler

Oduller az ve seyrek olmalidir; kucuk miktarlarda havuc veya elma genellikle iyi tolere edilir. Mineral takviyeleri, bolgenizdeki toprak ve yem kosullarini bilen bir veteriner hekim ya da yerel yetistirici ile birlikte belilenmelidir; selenyum ve diger iz elementlere duyulan ihtiyac bolgeden bolgeye farklilik gosterir.

Huacaya, iyi yonetimle yaklasik 15 ile 20 yil yasayan dayanikli bir hayvanidir. Saglik sorunlarinin buyuk bolumu parazitler, sicaklik, dis asinmasi veya diyetle baglantidir ve onlenebilir niteliktedir. Alpakalar hastaligni iyi gizler; ciddi bicimde hastalanana dek normal gorundugunden duzenli gozlem buyuk onem tasir.

Koruyucu bakim

• Bolgenize ve meraniza uygun bir parazit kontrol programi olusturun
• Veteriner hekimin takvimini takip ederek rutin asilari aksatmayin
• Tirnaklari duzenli kesin ve disleri periyodik olarak kontrol edin
• Sicak stresini onlemek amaciyla golge, su ve zamaninda kirpim saglayin
• Tuy ortusu kilo degisikliklerini gizlediginden vucut kondisyonunu elle degerlendirerek izleyin

Disi Huacayalar, yeterli bedene ulastiktan sonra genellikle 12 ile 18 aylik donemde ureme olgunluğuna erisirken erkekler cogunlukla daha gec, yaklasik iki ile uc yas civarinda ureme kapasitesi kazanir. Alpakalar induklenmis ovulatordur; yani disi, sabit bir donguye bagli olmaksizin ciftlesme uyarisiyla yumurta serbest birakir. Bu nedenle ureme, bir kizginlik donemini takip etmek yerine disiyle erkegin bir araya getirilmesiyle yonetilir.

Gebelik suresi, ortalama yaklasik 11 ile 11,5 ay olmak uzere uzundur ve neredeyse her durumda cria adi verilen tek bir yavru dogar. Ikiz nadir gorulur. Dogumlar genellikle gun isiginda gerceklesir. Saglikli bir cria, dogumun ardindan ilk bir ila iki saat icinde ayaga kalkar ve emmeye baslar; sutten kesme ise genellikle yaklasik alti aylikken gerceklesir.

Yeni dogan cria'larin bagisiklik kazanmasi icin dogumun hemen ardindan annenin ilk sutunu almasi gerekir. Yetistiriciler ilk haftalarda kilo artisini takip eder ve cria'yi hem annesiyle hem de suruyle bir arada tutar; sosyal yapi en basindan itibaren onem tasir.