เมอริโน

แกะเมอริโนเป็นแกะขนสัตว์ที่พัฒนาขึ้นในสเปน ปัจจุบันพบได้ในแทบทุกภูมิภาคสำคัญของโลกที่เลี้ยงแกะ ขนของแกะพันธุ์นี้ละเอียดที่สุดในบรรดาแกะพันธุ์ทั่วไปทั้งหมด เส้นใยแต่ละเส้นบางกว่าขนของแกะเนื้อหรือแกะที่เลี้ยงไว้ทำพรมมาก ความละเอียดนี้เองเป็นเหตุผลที่ทำให้มีการคัดพันธุ์ ซื้อขาย และปกป้องสายพันธุ์นี้มานานหลายศตวรรษ

แกะเมอริโนมีขนาดกลาง ทั้งแม่แกะและพ่อแกะมีขนแน่นปกคลุมเกือบทั้งตัว หลายสายพันธุ์ย่อยมีผิวหนังเป็นรอยพับหลวม ๆ โดยเฉพาะบริเวณคอ ซึ่งช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวสำหรับผลิตขน สายพันธุ์นี้ทนทานและปรับตัวได้ดีทั้งในทุ่งหญ้าแห้งแล้งและแปลงหญ้าที่ปรับปรุงคุณภาพแล้ว จึงแพร่ขยายไปยังออสเตรเลีย แอฟริกาใต้ อเมริกาใต้ และภาคตะวันตกของสหรัฐอเมริกา

นิสัยใจคอเป็นจุดแข็งในทางปฏิบัติอย่างหนึ่งของสายพันธุ์นี้ แกะเมอริโนอ่อนโยน สงบ และมีอารมณ์ดี ทำให้ต้อนฝูงใหญ่ ตัดขน และจับบังคับได้ง่ายกว่าแกะพันธุ์ที่ตื่นตกใจง่าย เป็นสัตว์สังคมที่ชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่มและปรับตัวเข้ากับการจัดการตามปกติได้เร็ว

เหมาะกับใคร

แกะเมอริโนเหมาะกับผู้เลี้ยงที่สนใจเรื่องขนแกะเป็นหลัก ตั้งแต่ผู้เลี้ยงเชิงพาณิชย์ที่ผลิตขนละเอียดไปจนถึงคนปั่นด้ายมือที่ต้องการเส้นใยนุ่ม สายพันธุ์นี้ตอบแทนผู้เลี้ยงที่พร้อมตัดขนอย่างสม่ำเสมอ จัดหาแปลงหญ้าคุณภาพดี และดูแลพยาธิกับกีบเท้าอย่างต่อเนื่อง นิสัยเชื่องของมันยังทำให้เหมาะกับผู้เลี้ยงรายย่อยได้พอสมควร หากให้ความสำคัญกับปัญหาขนหนาและความเสี่ยงหนอนแมลงวันไชผิวหนังอย่างจริงจัง

แกะเมอริโนพัฒนาขึ้นในสเปน ที่ซึ่งแกะขนละเอียดถูกเลี้ยงเป็นฝูงใหญ่และอพยพย้ายถิ่นตามฤดูกาลในยุคกลาง ขนแกะสเปนกลายเป็นสินค้าส่งออกชั้นนำ และฝูงแกะที่ผลิตขนเหล่านี้ถูกจัดการภายใต้ระบบที่มีแบบแผน โดยเคลื่อนย้ายไปมาระหว่างทุ่งหญ้าฤดูร้อนกับฤดูหนาว

เป็นเวลานานที่การส่งออกแกะพันธุ์จากสเปนถูกควบคุมอย่างเข้มงวด เพราะมูลค่าของขนแกะขึ้นอยู่กับการเก็บแกะที่ดีที่สุดไว้ในประเทศ ข้อจำกัดนี้ทำให้สายพันธุ์นี้เป็นที่ต้องการแต่หาได้ยากในที่อื่นของยุโรป

ตั้งแต่ศตวรรษที่สิบแปดเป็นต้นมา แกะจากสเปนจำนวนหนึ่งถูกส่งไปยังประเทศอื่น ทั้งในยุโรปและต่อมาในซีกโลกใต้ แกะกลุ่มนี้ถูกใช้เป็นต้นตระกูลสร้างฝูงแกะประจำชาติขึ้นใหม่ ออสเตรเลียกลายเป็นศูนย์กลางสำคัญของการเลี้ยงแกะเมอริโนโดยเฉพาะ การคัดพันธุ์ที่นั่นให้สายพันธุ์ย่อยที่เหมาะกับทุ่งหญ้าแห้งแล้งและการผลิตขนแกะขนาดใหญ่

เมื่อเวลาผ่านไป ผู้เพาะพันธุ์ในแต่ละภูมิภาคพัฒนาสายพันธุ์ย่อยที่แตกต่างกันทั้งขนาดตัว รอยพับผิวหนัง และน้ำหนักขน แต่ยังคงลักษณะหลักที่นิยามสายพันธุ์นี้ไว้ นั่นคือขนที่ละเอียดมาก แกะเมอริโนยังคงเป็นรากฐานของการผลิตขนละเอียดในหลายประเทศจนถึงทุกวันนี้

แกะเมอริโนมีลำตัวกะทัดรัดขนาดกลาง ขาค่อนข้างสั้น มีขนหนาแน่นปกคลุมเกือบทั้งตัว ขนมีสีขาวและหยิกเป็นลอนละเอียด ขึ้นปกคลุมลำตัว ขาส่วนใหญ่ และมักรวมถึงบางส่วนของใบหน้าด้วย สายพันธุ์ย่อยหลายแบบมีผิวหนังเป็นรอยพับหลวม ๆ ที่สังเกตได้ชัดที่สุดบริเวณคอ ซึ่งเพิ่มพื้นที่สำหรับผลิตขน

เขาของแกะแตกต่างกันไปตามเพศและสายพันธุ์ย่อย พ่อแกะบางสายพันธุ์มีเขาโค้งเป็นวงก้นหอยขนาดใหญ่ ขณะที่บางสายพันธุ์ไม่มีเขาเลย ส่วนแม่แกะมักไม่มีเขาหรือมีเขาเล็กเท่านั้น ใบหน้าโดยทั่วไปมีผิวเรียบไม่มีขนและสีอ่อน บางครั้งถูกขนที่ขึ้นรอบดวงตาบดบังบางส่วน

ขนและสี

จุดเด่นที่สุดคือขน ขนแกะเมอริโนละเอียดที่สุดเมื่อเทียบกับแกะพันธุ์อื่น เส้นใยที่บางทำให้สัมผัสนุ่มมือ ขนหนาแน่นและสม่ำเสมอ มีลอนหยิกเป็นระเบียบซึ่งช่วยเพิ่มความยืดหยุ่น ขนเมอริโนมาตรฐานมีสีขาว จึงย้อมเป็นสีใดก็ได้หลังผ่านกระบวนการผลิต ขนที่ขึ้นหนาบริเวณใบหน้าอาจทำให้แกะบางตัวมองไม่เห็นเพราะขนบัง ผู้เพาะพันธุ์จำนวนมากจึงคัดแยกแกะที่มีขนใบหน้ามากเกินไปออกเพื่อลดปัญหานี้

แกะเมอริโนขึ้นชื่อเรื่องนิสัยสงบและเชื่อง สายพันธุ์นี้อ่อนโยนและมีอารมณ์ดี โดยทั่วไปเคลื่อนย้ายและจับบังคับได้ง่ายกว่าแกะพันธุ์ที่ขี้ตกใจ ความสงบนิ่งนี้มีค่ามากในฝูงขนาดใหญ่ เพราะการต้อนฝูงที่ง่ายและพฤติกรรมสงบระหว่างตัดขนช่วยประหยัดเวลาและลดความเครียดของแกะ

แกะเมอริโนเป็นสัตว์สังคมสูงและชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม แกะที่อยู่ตัวเดียวจะเครียด จึงควรเลี้ยงรวมกับแกะตัวอื่นเสมอ เมื่ออยู่กับผู้เลี้ยงที่คุ้นเคย แกะจะปรับตัวได้เร็วและยอมรับงานประจำ เช่น การถ่ายพยาธิ ตัดกีบ และตัดขน

แกะเมอริโนไม่ก้าวร้าวต่อคน แม้ว่าพ่อแกะในสายพันธุ์ที่มีเขาจะต้องได้รับการดูแลอย่างระมัดระวังในช่วงฤดูผสมพันธุ์ แกะอยู่ร่วมกับปศุสัตว์กินหญ้าชนิดอื่นได้ดีและไม่หวงถิ่น สัตว์เฝ้าฝูงอย่างสุนัขมักถูกใช้เพื่อป้องกันฝูงจากภัยภายนอก มากกว่าจะใช้ควบคุมพฤติกรรมภายในฝูงเอง

แกะเมอริโนต้องการการจัดการที่สม่ำเสมอ โดยเน้นที่ขนและกีบเท้าเป็นหลัก ขนของแกะไม่ผลัดเองตามธรรมชาติ การตัดขนจึงจำเป็นอย่างยิ่ง ขนที่หนาแน่นยังทำให้เสี่ยงต่อหนอนแมลงวันไชผิวหนังมากกว่าแกะพันธุ์ขนเรียบ ดังนั้นความสะอาดบริเวณก้นและการตัดขนให้ทันเวลาจึงสำคัญตลอดทั้งปี

การดูแลขน

• ตัดขนอย่างน้อยปีละครั้ง บางฟาร์มตัดขนสองครั้งขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและความยาวขน
• ตัดขนรอบก้นและเต้านม (crutching) ระหว่างรอบการตัดขนใหญ่ เพื่อลดการสะสมของมูลแกะและความเสี่ยงหนอนแมลงวันไช
• ตรวจสอบขนอย่างสม่ำเสมอเพื่อดูสัญญาณของการถูกแมลงวันไช โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนชื้น
• สังเกตอาการตาบอดจากขนบังในแกะที่มีขนใบหน้าหนา และตัดขนรอบดวงตาหากจำเป็น

การออกกำลังกาย

• จัดให้มีพื้นที่แทะเล็มหญ้าทุกวัน เพื่อให้แกะได้เคลื่อนไหวและหาอาหารตามธรรมชาติ
• หมุนเวียนแปลงหญ้าเพื่อรักษาคุณภาพอาหารและลดปริมาณพยาธิ
• เผื่อพื้นที่ให้ทั้งฝูงเคลื่อนที่ไปด้วยกันได้ เพราะแกะเมอริโนเดินทางเป็นกลุ่ม

สภาพแวดล้อม

แกะเมอริโนทนต่อพื้นที่แห้งแล้งโล่งได้ดีและปรับตัวเข้ากับสภาพอากาศได้หลายแบบ แกะต้องการน้ำสะอาด ร่มเงาในวันที่อากาศร้อน และที่กำบังจากลมหนาวและฝน โดยเฉพาะหลังตัดขนที่ขนไม่สามารถให้ความอบอุ่นได้อีก รั้วที่แข็งแรงและการระบายน้ำที่ดีในคอกช่วยป้องกันปัญหากีบเท้า

แกะเมอริโนเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้อง จึงถูกออกแบบให้ดำรงชีวิตด้วยหญ้าและพืชอาหารสัตว์เป็นหลัก การแทะเล็มหญ้าที่ดีตอบสนองความต้องการส่วนใหญ่ได้เกือบทั้งปี ความต้องการอาหารจะเพิ่มขึ้นในช่วงท้ายของการตั้งท้องและช่วงให้นม รวมถึงช่วงฤดูแล้งที่คุณภาพหญ้าลดลง ในช่วงเวลาดังกล่าวควรใช้หญ้าแห้ง หญ้าหมัก หรืออาหารเสริมจากธัญพืชเพื่อเติมส่วนที่ขาด น้ำสะอาดต้องมีให้ตลอดเวลา และปริมาณที่แกะกินจะเพิ่มขึ้นตามอากาศร้อนและการผลิตน้ำนม

สมดุลแร่ธาตุมีผลทั้งต่อสุขภาพและคุณภาพขน แกะที่กินหญ้าคุณภาพต่ำหรือมีจำกัดอาจต้องการแร่ธาตุเสริม โดยเฉพาะทองแดงที่ต้องควบคุมอย่างระมัดระวัง เพราะแกะไวต่อการได้รับทองแดงเกินขนาด

ขนมและอาหารเสริม

ควรใช้อาหารเสริมอย่างพอเหมาะและให้ควบคู่กับพืชอาหารสัตว์เสมอ ไม่ใช่ใช้แทนกัน ก้อนแร่ธาตุหรือแร่ธาตุผงเฉพาะสำหรับแกะช่วยแก้ปัญหาการขาดแร่ธาตุเฉพาะพื้นที่ได้ การเปลี่ยนไปให้อาหารธัญพืชปริมาณมากอย่างกะทันหันอาจทำให้ระบบย่อยอาหารปั่นป่วน จึงควรค่อย ๆ เพิ่มอาหารข้นทีละน้อย การเจริญเติบโตของขนและคุณภาพขนดีขึ้นได้ด้วยโภชนาการที่สม่ำเสมอและเพียงพอ มากกว่าการให้อาหารดีเป็นครั้งคราว

แกะเมอริโนโดยทั่วไปแข็งแรงและปรับตัวเข้ากับสภาพอากาศที่โหดร้ายได้ดี หากได้รับการจัดการที่ดี แกะมักมีอายุ 10 ถึง 12 ปี แม้ว่าช่วงชีวิตที่ให้ผลผลิตด้านการผสมพันธุ์มักสั้นกว่านั้น ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่ในสายพันธุ์นี้มาจากสาเหตุเดียวกับที่ส่งผลต่อแกะทั่วไป ได้แก่ พยาธิภายใน โรคกีบเท้า และปัญหาภายนอกที่เกี่ยวข้องกับขน ขนที่หนาแน่นของแกะเมอริโนเพิ่มความเสี่ยงหนอนแมลงวันไชผิวหนังเป็นพิเศษ และในแกะบางตัวอาจทำให้ตาบอดจากขนบัง

การป้องกันโรค

• วางแผนควบคุมพยาธิโดยอ้างอิงผลตรวจอุจจาระ แทนที่จะถ่ายพยาธิแบบเหมารวมตามตารางเวลา
• ตัดและตรวจกีบเท้าอย่างสม่ำเสมอ และรักษาคอกให้แห้งอยู่เสมอ
• ตัดขนรอบก้นและตัดขนใหญ่ตามกำหนดเพื่อลดความเสี่ยงหนอนแมลงวันไช
• ฉีดวัคซีนป้องกันโรคจากเชื้อคลอสตริเดียมที่พบในพื้นที่ให้ครบตามกำหนด
• ให้แร่ธาตุที่เหมาะสมและหลีกเลี่ยงทองแดงเกินขนาด

แกะเมอริโนเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ในปีแรก แม้ว่าแม่แกะมักถูกนำไปผสมพันธุ์เมื่อเติบโตเต็มที่แล้วมากกว่าที่อายุน้อยที่สุดที่ทำได้ สายพันธุ์ย่อยของเมอริโนหลายแบบผสมพันธุ์ตามฤดูกาล โดยจับเวลาผสมพันธุ์ให้ลูกแกะเกิดในช่วงอากาศที่เหมาะสม พ่อแกะจะถูกปล่อยรวมกับฝูงแม่แกะในช่วงเวลาผสมพันธุ์ที่กำหนดไว้ และสภาพร่างกายของแม่แกะช่วงผสมพันธุ์มีผลอย่างมากต่อจำนวนตัวที่ตั้งท้องสำเร็จ

ระยะตั้งท้องนานประมาณห้าเดือน แม่แกะเมอริโนส่วนใหญ่ออกลูกครั้งละหนึ่งตัว การออกลูกแฝดพบน้อยกว่าแกะพันธุ์เนื้อเฉพาะทางบางสายพันธุ์ อัตราการออกลูกแตกต่างกันไปตามสายพันธุ์ย่อย โภชนาการ และการจัดการ แม่แกะโดยทั่วไปเอาใจใส่ลูกดี และลูกแกะจะยืนและดูดนมได้ไม่นานหลังคลอด

การเลี้ยงลูกแกะเน้นการปกป้องลูกแรกเกิดจากความหนาวเย็นและสัตว์ผู้ล่า ให้ลูกแกะได้รับนมเหลืองตั้งแต่เนิ่น ๆ และรักษาสภาพร่างกายแม่แกะให้ดีตลอดช่วงให้นม ลูกแกะหย่านมหลังจากผ่านไปสองสามเดือน ในโครงการเพาะพันธุ์ การคัดพันธุ์ต้องชั่งน้ำหนักระหว่างความละเอียดของขนและน้ำหนักขนกับความสมบูรณ์พันธุ์ การเจริญเติบโต และความแข็งแรงโดยรวม เพื่อให้ฝูงแกะทั้งให้ผลผลิตดีและแข็งแรงทนทาน