คาทาดิน

แคทาห์ดินเป็นแกะขนผลัดเองที่พัฒนาขึ้นในสหรัฐอเมริกาช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ยี่สิบ ต่างจากแกะพันธุ์ขนตรงที่ต้องตัดขนทุกปี แคทาห์ดินมีขนผสมระหว่างขนสั้นกับขนแกะบางส่วน ซึ่งตัวมันจะผลัดออกเองเมื่ออากาศเริ่มอุ่นขึ้น ลักษณะเด่นข้อเดียวนี้ช่วยตัดค่าใช้จ่ายในการจ้างตัดขนและแรงงานจัดการขนแกะออกไปทั้งหมด จึงเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรที่เลี้ยงแกะเพื่อเนื้อมากกว่าเพื่อเส้นใย

แม่แกะตัวเต็มวัยมีน้ำหนักโดยทั่วไป 55 ถึง 75 กิโลกรัม ส่วนพ่อแกะหนัก 80 ถึง 115 กิโลกรัม จัดอยู่ในกลุ่มขนาดกลาง แคทาห์ดินได้รับความนิยมด้านความทนทาน ต้านทานพยาธิได้ดี และคลอดลูกในทุ่งหญ้าได้เองโดยแทบไม่ต้องช่วย แม่แกะหลายตัวยังผสมพันธุ์ได้นอกฤดูปกติ ฝูงแกะจึงสามารถให้ลูกได้มากกว่าหนึ่งครั้งต่อปีหากจัดการดี

นิสัยของแกะพันธุ์นี้สงบและเป็นมิตร ทนต่อการเลี้ยงในคอกและการหมุนเวียนแปลงหญ้าได้ดี ผู้เลี้ยงแกะมือใหม่จึงมักเลือกพันธุ์นี้เพราะดูแลง่ายและอารมณ์นิ่ง

เหมาะกับใคร

แคทาห์ดินเหมาะกับผู้เลี้ยงที่ต้องการลูกแกะเนื้อโดยไม่ต้องยุ่งกับกระบวนการขนแกะ พันธุ์นี้ทำงานได้ดีในระบบทุ่งหญ้าและการหมุนเวียนแปลงเลี้ยง ทนสภาพอากาศได้หลากหลายตั้งแต่ฤดูหนาวหนาวจัดไปจนถึงฤดูร้อนที่ร้อนชื้น เจ้าของที่ไม่สะดวกหรือไม่ต้องการตัดขนทุกปี รวมถึงผู้ที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงฝูงแรก มักเลือกพันธุ์นี้เพราะจับบังคับง่ายและดูแลไม่มาก

สายพันธุ์นี้มีต้นกำเนิดจากไมเคิล พีล เกษตรกรผู้เลี้ยงแกะในรัฐเมน ซึ่งเริ่มงานพัฒนาพันธุ์ตั้งแต่ทศวรรษ 1950 พีลต้องการแกะที่ให้เนื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพและเลี้ยงบนที่ดินของเขาได้โดยไม่ต้องเสียแรงและค่าใช้จ่ายในการตัดขน เขาตั้งชื่อพันธุ์นี้ตามภูเขาคาทาห์ดิน ยอดเขาที่สูงที่สุดในรัฐเมน

พีลนำเข้าแกะขนผลัดเองจำนวนหนึ่งจากแถบแคริบเบียน ซึ่งเป็นถิ่นของพันธุ์ที่มีลักษณะผลัดขนอย่างเซนต์ครอย เขานำแกะเหล่านี้มาผสมกับแกะขนตรงหลายพันธุ์ รวมถึงซัฟโฟล์ก เพื่อเพิ่มขนาดตัวและคุณภาพเนื้อ พร้อมกับรักษาลักษณะขนสั้นเอาไว้ ตลอดเวลาราวสองทศวรรษของการคัดเลือกพันธุ์ เขาสามารถตรึงลักษณะร่วมของการผลัดขน ความทนทาน และคุณภาพซาก ซึ่งกลายเป็นเอกลักษณ์ของพันธุ์นี้ในที่สุด

ต่อมามีการนำพันธุ์วิลต์เชียร์ฮอร์น ซึ่งเป็นแกะผลัดขนอีกพันธุ์หนึ่ง เข้ามาผสมเพิ่มเพื่อเพิ่มขนาดตัวและทำให้การผลัดขนสม่ำเสมอมากขึ้น การคัดเลือกพันธุ์เน้นแกะที่ผลัดขนได้สะอาดหมดจดและต้านทานพยาธิภายในได้ดี

สมาคมแคทาห์ดินแฮร์ชีปอินเตอร์เนชั่นแนล (Katahdin Hair Sheep International) ก่อตั้งขึ้นในปี 1985 เพื่อขึ้นทะเบียนสัตว์และวางมาตรฐานพันธุ์ จากโครงการเลี้ยงในพื้นที่จำกัด แคทาห์ดินได้แพร่ขยายไปทั่วอเมริกาเหนือ และปัจจุบันเป็นหนึ่งในแกะขนผลัดเองที่พบได้ทั่วไปที่สุดในสหรัฐอเมริกา ใช้กันอย่างแพร่หลายทั้งในฟาร์มเชิงพาณิชย์และฟาร์มขนาดเล็กที่เลี้ยงเพื่อเนื้อ

แคทาห์ดินมีโครงสร้างลำตัวสมส่วนและให้เนื้อดี กล้ามเนื้อบริเวณสันหลังและขาแน่น จุดเด่นที่สุดคือขน ซึ่งเป็นส่วนผสมระหว่างขนสั้นกับขนแกะสั้น ๆ ที่หนาขึ้นในฤดูหนาวเพื่อช่วยเก็บความอบอุ่น แล้วผลัดออกในฤดูใบไม้ผลิและต้นฤดูร้อน เหลือไว้เพียงขนสั้นเรียบเนียน ไม่ต้องตัดขนเลย

ใบหน้าเกลี้ยงไม่มีขนแกะปกคลุม หูมีขนาดปานกลางและตกลงด้านข้าง พ่อแกะบางตัวมีเขา บางตัวไม่มีเขา ทั้งสองแบบพบได้ในพันธุ์นี้ มาตรฐานพันธุ์ให้ความสำคัญอย่างมากกับการผลัดขนที่สะอาดและครบถ้วนในแต่ละปี

ขนและสี

มาตรฐานพันธุ์ไม่จำกัดเรื่องสี แกะอาจมีสีขาวล้วน น้ำตาลอ่อน แดง น้ำตาล หรือดำ และหลายตัวมีลายด่างหรือลายสองสี เนื้อขนแตกต่างกันไปตั้งแต่เกือบเป็นขนสั้นล้วนไปจนถึงมีขนแกะปนอยู่มากในช่วงฤดูหนาว ผู้เพาะพันธุ์คัดเลือกแกะที่ผลัดขนได้สะอาดทุกปี เพราะการผลัดขนไม่หมดจดถือเป็นข้อบกพร่อง

แคทาห์ดินมีอารมณ์นิ่งและสม่ำเสมอ แม่แกะเอาใจใส่ลูกดี คลอดลูกได้เองโดยแทบไม่ต้องช่วย และปกป้องลูกน้อยโดยไม่แสดงความก้าวร้าวต่อผู้เลี้ยง ฝูงแกะเคลื่อนย้ายและเข้าคอกได้อย่างสงบ ช่วยลดความเครียดระหว่างทำกิจวัตรอย่างการตัดกีบ ฉีดวัคซีน และชั่งน้ำหนัก

เช่นเดียวกับแกะทั่วไป แคทาห์ดินเป็นสัตว์ที่อยู่รวมฝูงและรู้สึกปลอดภัยเมื่ออยู่เป็นกลุ่ม ในช่วงแรกมันจะระแวงคนแปลกหน้าและสัตว์อื่นที่ไม่คุ้นเคย แต่จะปรับตัวได้เร็วเมื่อได้รับการจับบังคับอย่างสม่ำเสมอและไม่กดดัน พ่อแกะโดยทั่วไปจัดการได้ไม่ยาก แม้ว่าพ่อแกะที่ยังไม่ถูกตอนควรได้รับการดูแลเป็นพิเศษในช่วงฤดูผสมพันธุ์ พันธุ์นี้อยู่ร่วมกับปศุสัตว์ชนิดอื่นได้ดี และทนต่อสุนัขเฝ้าฝูงที่ใช้ป้องกันสัตว์ผู้ล่า

แกะพันธุ์นี้ไม่ส่งเสียงมากในสภาวะปกติ มันจะร้องเป็นหลักช่วงให้อาหาร ช่วงหย่านม และเมื่อถูกแยกออกจากฝูง นิสัยดีและความร่วมมือกับผู้เลี้ยงเป็นเหตุผลหนึ่งที่ผู้เลี้ยงแกะหน้าใหม่มักเลือกพันธุ์นี้

การดูแลประจำวันเน้นไปที่ทุ่งหญ้า น้ำ รั้ว และการตรวจสุขภาพเบื้องต้น เนื่องจากขนผลัดออกเองตามธรรมชาติ งานที่หนักที่สุดของการเลี้ยงแกะขนตรงจึงหมดไป

การดูแลขนและร่างกาย

• ไม่ต้องตัดขน เพราะขนผลัดออกเองทุกฤดูใบไม้ผลิ
• ตัดกีบตามความจำเป็น โดยทั่วไปทุก 6 ถึง 10 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับสภาพพื้นที่และการสึกของกีบ
• ตรวจดูการผลัดขนทุกฤดูใบไม้ผลิ และจดบันทึกตัวที่ผลัดขนไม่หมดจด
• รักษาความสะอาดบริเวณหางและก้นเพื่อลดความเสี่ยงหนอนแมลงวันในช่วงอากาศอบอุ่น

การออกกำลังกาย

• จัดให้เข้าถึงทุ่งหญ้าหรือลานแห้งได้ทุกวันเพื่อเคลื่อนไหวและกินหญ้า
• ใช้การหมุนเวียนแปลงหญ้าเท่าที่ทำได้ เพื่อรักษาปริมาณหญ้าและลดปริมาณพยาธิ
• เว้นพื้นที่ให้ฝูงเคลื่อนไหวไปด้วยกัน เพราะการออกกำลังกายช่วยเรื่องกีบเท้าและสภาพร่างกาย

สภาพแวดล้อม

แคทาห์ดินทนต่อฤดูหนาวที่หนาวจัดและฤดูร้อนที่ร้อนชื้นได้ดีกว่าแกะขนตรงหลายพันธุ์ แต่ยังต้องการที่กำบังลมหรือโรงเรือนโล่งสำหรับหลบแดด ฝน และสภาพอากาศเลวร้าย รวมถึงพื้นที่แห้งเพื่อป้องกันปัญหาที่กีบเท้า รั้วรอบบริเวณที่แข็งแรงมีความจำเป็นเพื่อกักฝูงแกะไว้ในพื้นที่และป้องกันสัตว์ผู้ล่า

แคทาห์ดินหากินเก่งและได้รับสารอาหารส่วนใหญ่จากทุ่งหญ้าในฤดูปลูกและจากหญ้าแห้งในฤดูหนาว กระเพาะรูเมนของแกะถูกออกแบบมาสำหรับเส้นใย อาหารหยาบจึงควรเป็นสัดส่วนหลักของอาหารเสมอ การเปลี่ยนปริมาณธัญพืชอย่างกะทันหันอาจทำให้ระบบย่อยอาหารปั่นป่วน จึงควรค่อย ๆ ปรับเพิ่ม น้ำสะอาดและแร่ธาตุแบบให้กินได้ตามต้องการต้องมีพร้อมตลอดเวลา

ของว่างและอาหารเสริม

แร่ธาตุสำหรับแกะแบบก้อนหลวมที่มีซีลีเนียมในปริมาณเหมาะสมเป็นอาหารเสริมหลัก เพราะหลายพื้นที่ขาดแคลนซีลีเนียมในดิน ธัญพืชปริมาณน้อยหรือพืชผักที่ปลอดภัยใช้เป็นรางวัลระหว่างฝึกจับบังคับได้ ควรเพิ่มอาหารหยาบและพลังงานในช่วงอากาศหนาวเย็นและในช่วงสัปดาห์ท้ายของการตั้งท้อง ซึ่งเป็นช่วงที่ลูกแกะเติบโตเร็วที่สุด

แคทาห์ดินเป็นแกะที่แข็งแรง และถูกคัดเลือกส่วนหนึ่งเพื่อให้ต้านทานพยาธิภายในได้ดี ซึ่งทำให้ได้เปรียบแกะขนตรงหลายพันธุ์ในพื้นที่อากาศร้อนชื้น แกะแคทาห์ดินที่ได้รับการดูแลอย่างดีมักมีอายุ 10 ถึง 12 ปี และแม่แกะที่ให้ผลผลิตดีสามารถคลอดลูกได้อีกหลายฤดู อาหารที่ดี พื้นที่แห้ง และแผนควบคุมพยาธิช่วยให้ฝูงส่วนใหญ่แข็งแรง

การดูแลเชิงป้องกัน

• ฉีดวัคซีน CDT ตามตารางที่สัตวแพทย์แนะนำ
• ใช้การให้คะแนนแบบ FAMACHA และถ่ายพยาธิเฉพาะตัวที่จำเป็น แทนการถ่ายพยาธิทั้งฝูงตามปกติ
• ตัดกีบตามตารางสม่ำเสมอ และรักษาคอกกับทางเดินให้แห้งอยู่เสมอ
• จัดหาแร่ธาตุสำหรับแกะที่มีซีลีเนียมเหมาะสมกับพื้นที่
• ประเมินสภาพร่างกายของแม่แกะก่อนผสมพันธุ์และตลอดช่วงตั้งท้อง

ลูกแกะตัวเมียแคทาห์ดินมักถึงน้ำหนักที่พร้อมผสมพันธุ์ได้เมื่ออายุ 7 ถึง 12 เดือน แม้ผู้เลี้ยงหลายรายจะรอจนแม่แกะมีขนาดใกล้เคียงตัวเต็มวัยก่อนผสมพันธุ์ครั้งแรก พ่อแกะสามารถผสมพันธุ์ได้ตั้งแต่อายุประมาณ 6 ถึง 8 เดือน ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งคือความไม่ผูกติดกับฤดูกาลมากนัก แม่แกะแคทาห์ดินหลายตัวผสมพันธุ์ได้นอกฤดูใบไม้ร่วงตามปกติ ซึ่งทำให้ฝูงสามารถวางแผนคลอดลูกแบบเร่งรัดได้ถึงสามครั้งในสองปีหากจัดการดี

ระยะตั้งท้องอยู่ที่ประมาณ 147 วัน หรือราวห้าเดือน ลูกแฝดพบได้บ่อยในแม่แกะตัวเต็มวัย และลูกแฝดสามก็เกิดขึ้นได้เช่นกัน แม่แกะขึ้นชื่อเรื่องการคลอดง่ายและเลี้ยงลูกเก่ง ส่วนใหญ่คลอดลูกในทุ่งหญ้าได้เองโดยไม่ต้องช่วย ลูกแกะแรกเกิดแข็งแรงและดูดนมได้เร็ว

โดยทั่วไปลูกแกะจะดูดนมนาน 8 ถึง 12 สัปดาห์ก่อนหย่านม เนื่องจากพันธุ์นี้เน้นการให้เนื้อ ไม่ใช่การให้ขนแกะ เป้าหมายหลักในการคัดเลือกพันธุ์จึงอยู่ที่อัตราการเติบโตของลูกแกะและการผลัดขนที่สะอาดครบถ้วนในแต่ละปี ควบคู่ไปกับความต้านทานพยาธิและความสามารถในการเลี้ยงลูก