ดอร์เซต

ดอร์เซ็ตเป็นแกะบ้านขนาดกลางที่พัฒนาขึ้นทางตอนใต้ของอังกฤษ จัดเป็นพันธุ์เอนกประสงค์ เลี้ยงได้ทั้งเพื่อเนื้อและขน เกษตรกรเลี้ยงตั้งแต่ฟาร์มขนาดเล็กไปจนถึงฝูงใหญ่เชิงพาณิชย์ แกะโตเต็มวัยมีขนสีขาวสะอาด ลำตัวกว้าง และนิสัยเรียบร้อยจนจับบังคับได้ง่าย

จุดที่ทำให้พันธุ์นี้แตกต่างจากแกะทั่วไปคือความสามารถในการผสมพันธุ์นอกฤดู แกะส่วนใหญ่จะเป็นสัดในฤดูใบไม้ร่วงแล้วคลอดลูกในฤดูใบไม้ผลิ แต่แม่แกะดอร์เซ็ตเป็นสัดได้เกือบตลอดทั้งปี ฝูงแกะจึงให้ลูกได้ทั้งในฤดูใบไม้ร่วง ฤดูหนาว และฤดูใบไม้ผลิ ทำให้ผู้เลี้ยงส่งลูกแกะเข้าตลาดได้ในช่วงที่พันธุ์อื่นยังไม่คลอด

พันธุ์นี้มีสองรูปแบบ ดอร์เซ็ตมีเขา (Horned Dorset) มีเขาโค้งทั้งตัวผู้และตัวเมีย ส่วนดอร์เซ็ตไม่มีเขา (Polled Dorset) ไม่มีเขาตามธรรมชาติ ทั้งสองแบบมีหน้าขาว ขาขาว ขนแน่น และขึ้นชื่อเรื่องนิสัยสงบ เลี้ยงง่ายเหมือนกัน

เหมาะกับใคร

ดอร์เซ็ตเหมาะกับผู้เลี้ยงที่ต้องการลูกแกะนอกช่วงฤดูใบไม้ผลิตามปกติ หรือทำระบบคลอดลูกแบบเร่งรอบ นิสัยที่เชื่องทำให้เป็นตัวเลือกที่พอเหมาะสำหรับคนเลี้ยงแกะมือใหม่ และโครงร่างขนาดกลางก็จัดการได้ในพื้นที่ไม่ใหญ่นัก ผู้เลี้ยงที่ต้องการพันธุ์เดียวที่ให้ทั้งผลผลิตเนื้อและขนที่ใช้ประโยชน์ได้จริงก็มักเลือกพันธุ์นี้

พันธุ์นี้ได้ชื่อมาจากเขตดอร์เซ็ตทางตะวันตกเฉียงใต้ของอังกฤษ และการพัฒนาพันธุ์ยังเกี่ยวข้องกับเขตซัมเมอร์เซ็ตที่อยู่ใกล้เคียงด้วย แกะพันธุ์พื้นถิ่นแบบนี้มีบันทึกไว้ในพื้นที่มาหลายศตวรรษ เกษตรกรในยุคนั้นให้คุณค่ากับแม่แกะที่คลอดเร็วและมีน้ำนมพอเลี้ยงลูก แกะรุ่นแรกมีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมีย

ดอร์เซ็ตมีเขาได้รับการยอมรับเป็นรูปแบบมาตรฐานของพันธุ์ ผู้เพาะพันธุ์รักษาลักษณะนี้ไว้เพราะความสามารถผสมพันธุ์นอกฤดูและขนสีขาวที่แน่นหนา ฝูงแกะส่งลูกแกะรุ่นแรกเข้าตลาดที่ต้องการเนื้อก่อนผลผลิตหลักในฤดูใบไม้ผลิ ชื่อเสียงเรื่องฤดูผสมพันธุ์ที่ยาวนานนี้ติดตัวพันธุ์นี้ไปด้วยเมื่อมันแพร่ขยายออกไปนอกเขตบ้านเกิด

ดอร์เซ็ตถูกส่งออกไปตั้งฝูงในประเทศอื่น รวมถึงสหรัฐอเมริกาและออสเตรเลีย ในพื้นที่เหล่านี้พันธุ์ยังคงบทบาทเอนกประสงค์และฤดูผสมพันธุ์ที่ยาวนานไว้ ซึ่งเหมาะกับผู้เลี้ยงที่ต้องการลูกแกะมากกว่าหนึ่งรุ่นในช่วงเวลาเดียวกัน

ดอร์เซ็ตไม่มีเขาพัฒนาขึ้นภายหลัง มีการสังเกตเห็นแกะที่ไม่มีเขาตามธรรมชาติปะปนอยู่ในฝูงดอร์เซ็ตมีเขา จึงคัดเลือกและตรึงลักษณะนี้ให้เป็นสายพันธุ์แยกในศตวรรษที่ 20 รูปแบบไม่มีเขานี้ตัดปัญหาการจัดการเขาออกไป ในขณะที่ยังคงลักษณะการผสมพันธุ์และรูปร่างของพันธุ์ดั้งเดิมไว้

ดอร์เซ็ตมีลำตัวกว้างและลึก ตั้งอยู่บนขาสั้นแข็งแรง ทำให้รูปทรงดูหนาแน่นและมีกล้ามเนื้อเหมาะกับการผลิตเนื้อ หัวมีสีขาว ใบหน้าโล่งไม่มีขนหนาปกคลุม ผิวหนังสีชมพู ขนสีขาวแน่นและค่อนข้างละเอียด ปกคลุมลำตัวอย่างสม่ำเสมอ

ทั้งสองรูปแบบต่างกันที่ส่วนหัว ดอร์เซ็ตมีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมียมีเขาโค้ง ส่วนดอร์เซ็ตไม่มีเขาไม่มีเขาตามธรรมชาติ นอกจากเรื่องเขาแล้ว ทั้งสองแบบมีสี โครงร่าง และลักษณะขนเหมือนกัน

ขนและสี

ขนเป็นสีขาวตลอดทั้งตัว มาตรฐานพันธุ์ไม่ยอมรับลายสีใดๆ ขนของพันธุ์นี้จัดอยู่ในเกรดปานกลาง ใช้ปั่นด้ายทั่วไปและทำผลิตภัณฑ์ขนสัตว์ได้หลายชนิด ใบหน้า หู และขายังคงเป็นสีขาวและมีขนน้อย ทำให้ตรวจดูหัวและขาได้ง่าย ปริมาณขนที่ตัดได้อยู่ในระดับปานกลาง สอดคล้องกับพันธุ์ที่เลี้ยงเพื่อเนื้อพอๆ กับขน

ดอร์เซ็ตมีนิสัยเรียบร้อยและสงบเสมอต้นเสมอปลาย แม่แกะปรับตัวเข้ากับฝูงได้ดี เคลื่อนไหวอย่างสงบเมื่อถูกต้อนหรือจับบังคับ และทนต่อการดูแลตามปกติโดยไม่ค่อยดิ้นรน ความนิ่งนี้เป็นเหตุผลหนึ่งที่แนะนำพันธุ์นี้ให้ผู้ที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงแกะ

ดอร์เซ็ตมีนิสัยดีกับคน ยอมรับการสัมผัสเป็นประจำระหว่างให้อาหาร ตัดขน และตรวจสุขภาพ เป็นแกะที่กินหญ้าอย่างสม่ำเสมอ เดินเล็มหญ้าไปเรื่อยๆ ไม่รีบร้อน และเข้ากับแกะพันธุ์อื่นในคอกเดียวกันได้ดี แม่แกะเลี้ยงลูกใส่ใจและมีชื่อเสียงเรื่องน้ำนมดี ซึ่งช่วยให้ลูกแกะที่เลี้ยงเติบโตได้ดี

พ่อแกะโดยทั่วไปจัดการได้ไม่ยากเมื่อเทียบกับพันธุ์อื่น แต่พ่อแกะที่ใช้ผสมพันธุ์ก็ควรระวังตามปกติ ไม่ควรเลี้ยงเหมือนสัตว์เลี้ยงใกล้ชิด เนื่องจากเป็นสัตว์ที่อยู่รวมฝูง ดอร์เซ็ตชอบอยู่เป็นกลุ่มและเลี้ยงรวมกันจะดีกว่าเลี้ยงตัวเดียว

ดอร์เซ็ตเป็นแกะที่เลี้ยงง่าย เติบโตได้ดีบนทุ่งหญ้า และปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้หลากหลาย การดูแลประจำวันเป็นไปตามหลักการเลี้ยงแกะทั่วไป โดยเน้นที่ขน กีบเท้า และการควบคุมปรสิต

การดูแลขน

• ตัดขนปีละครั้ง มักทำในฤดูใบไม้ผลิหรือต้นฤดูร้อน เพื่อเก็บขนทั้งชุด
• ตรวจขนว่ามีก้อนพันกัน สิ่งสกปรก หรือร่องรอยหนอนแมลงวันในช่วงอากาศร้อน
• ตัดกีบตามความจำเป็น หลายครั้งต่อปี เพื่อป้องกันกีบยาวเกินไปและการเดินกะเผลก
• รักษาบริเวณอวัยวะสืบพันธุ์และด้านหลังของแกะให้สะอาด โดยเฉพาะก่อนคลอด

การออกกำลังกาย

• จัดทุ่งหญ้าโล่งให้ฝูงแกะเล็มหญ้าและเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระทุกวัน
• ใช้การหมุนเวียนแปลงหญ้าเพื่อรักษาคุณภาพหญ้าและลดปริมาณปรสิต
• เว้นพื้นที่ให้แม่แกะและลูกแกะเคลื่อนไหวร่วมกันหลังคลอด

สภาพแวดล้อม

ดอร์เซ็ตต้องการรั้วที่แน่นหนา น้ำสะอาดตลอดเวลา และที่กำบังฝนหนัก ลม และแดดจัด โรงเรือนหรือที่หลบภัยในทุ่งที่แห้งมีประโยชน์มากช่วงคลอดลูกและในสภาพอากาศเลวร้าย เนื่องจากพันธุ์นี้คลอดลูกได้นอกฤดูใบไม้ผลิ การวางแผนโรงเรือนและอาหารจึงควรอิงตามฤดูคลอดที่ฝูงของแต่ละฟาร์มใช้จริง

ดอร์เซ็ตเป็นสัตว์กินหญ้า ได้สารอาหารส่วนใหญ่จากทุ่งหญ้าในช่วงที่หญ้างอกงาม และจากหญ้าแห้งหรืออาหารหยาบสำรองเมื่อหญ้าขาดแคลน ความต้องการพลังงานเพิ่มขึ้นในช่วงท้องแก่และให้นม ซึ่งแม่แกะที่เลี้ยงลูกอาจต้องเสริมอาหารข้นเพิ่ม ลูกแกะที่กำลังโตก็ได้ประโยชน์จากอาหารเสริมเพื่อให้ถึงน้ำหนักส่งตลาด แกะต้องการเกลือแร่ที่เหมาะกับสภาพพื้นที่นั้นๆ

ของกินเล่นและอาหารเสริม

ให้อาหารเสริมแต่พอประมาณ อาจให้ผักใบเขียวหรือพืชหัวที่ปลอดภัยในปริมาณน้อย แต่อาหารส่วนใหญ่ควรเป็นอาหารหยาบ จัดหาแร่ธาตุและเกลือที่ผลิตสำหรับแกะโดยเฉพาะ และปรับธาตุอาหารรอง เช่น ซีลีเนียมหรือโคบอลต์ เฉพาะเมื่อทราบว่าพื้นที่นั้นขาดแคลนจริง การเปลี่ยนอาหารข้นหรือหญ้าอ่อนอย่างฉับพลันอาจทำให้ท้องอืดหรือกระเพาะเป็นกรด จึงควรเพิ่มทีละน้อยตลอดหลายวัน

โดยทั่วไปดอร์เซ็ตแข็งแรงและปรับตัวเข้ากับการเลี้ยงในฝูงได้ดี เมื่อดูแลอย่างเหมาะสม แม่แกะมักมีอายุ 10-12 ปี แม้ว่าช่วงอายุที่ใช้ผสมพันธุ์จริงมักสั้นกว่านั้น ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่ในพันธุ์นี้เป็นปัญหาทั่วไปของแกะ ไม่ใช่เรื่องเฉพาะพันธุ์ และป้องกันได้เป็นส่วนใหญ่ด้วยการตรวจเช็กอย่างสม่ำเสมอ

การป้องกัน

• ทำวัคซีนและถ่ายพยาธิตามโปรแกรมที่เหมาะกับพื้นที่ของคุณ
• ตัดและตรวจกีบเป็นประจำเพื่อป้องกันโรคเท้าเน่า
• ตรวจขนและด้านหลังของแกะเพื่อหาหนอนแมลงวันตลอดช่วงอากาศร้อน
• ให้คะแนนสภาพร่างกายแม่แกะก่อนผสมพันธุ์และก่อนคลอด
• กักโรคและรักษาแกะที่เพิ่งนำเข้าใหม่ก่อนรวมเข้าฝูง

ลักษณะเด่นด้านการผสมพันธุ์ที่นิยามพันธุ์ดอร์เซ็ตคือฤดูผสมพันธุ์ที่ยาวนาน ต่างจากแกะทั่วไปที่เป็นสัดเฉพาะฤดูใบไม้ร่วง แม่แกะดอร์เซ็ตเป็นสัดได้เกือบตลอดทั้งปี ทำให้ฝูงแกะคลอดลูกได้ทั้งฤดูใบไม้ร่วง ฤดูหนาว หรือฤดูใบไม้ผลิ และรองรับระบบเร่งรอบที่ต้องการลูกแกะมากกว่าหนึ่งรุ่นในช่วงเวลาที่กำหนด

แม่แกะเข้าสู่วัยผสมพันธุ์ได้ภายในปีแรก และพ่อแกะก็โตเต็มวัยในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน หลังผสมพันธุ์ ท้องจะอยู่ประมาณห้าเดือน แม่แกะมักให้ลูกแฝด แต่ก็มีทั้งลูกเดี่ยวและลูกแฝดสาม พันธุ์นี้มีชื่อเสียงเรื่องความเป็นแม่ที่ดีและน้ำนมที่อุดมสมบูรณ์ แม่แกะจึงเลี้ยงลูกได้ดีโดยแทบไม่ต้องให้คนช่วย

ลูกแกะแรกเกิดแข็งแรงและเติบโตอย่างสม่ำเสมอด้วยนมแม่และการเล็มหญ้าตั้งแต่อายุน้อย ผู้เลี้ยงที่จัดการคลอดลูกตลอดทั้งปีควรวางแผนที่กำบัง อาหาร และแรงงานให้เหมาะกับแต่ละช่วงคลอดที่เลือกไว้ เพราะลูกแกะที่คลอดนอกฤดูอาจมาในช่วงอากาศหนาวที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ