มัสแตง

มัสแตงเป็นม้าที่หากินอิสระอยู่ในแถบตะวันตกของสหรัฐอเมริกา ชื่อนี้มาจากคำภาษาสเปนว่าเมสเตโญ(mesteño)ซึ่งหมายถึงสัตว์ที่หลงฝูงหรือกลายเป็นสัตว์ป่า บรรพบุรุษของมัสแตงคือม้าที่ชาวสเปนนำเข้ามายังทวีปอเมริกา และตลอดหลายศตวรรษต่อมาม้าเหล่านี้ก็แพร่กระจายไปทั่วทุ่งโล่งกว้างพร้อมปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งและโหดร้าย

มัสแตงไม่ใช่สายพันธุ์ที่มีทะเบียนพันธุ์ปิดตายตัว แต่เป็นประชากรม้าที่ถูกหล่อหลอมโดยผืนแผ่นดินที่พวกมันอาศัยอยู่ มีสายเลือดผสมผสานระหว่างม้าสเปนดั้งเดิม ม้าฟาร์มปศุสัตว์ และม้าสำรองของกองทหารม้า หลายสิบปีของการใช้ชีวิตในทุ่งกว้างทำให้เกิดม้าที่มีรูปร่างกระชับ แข็งแกร่ง และเลี้ยงดูได้โดยไม่สิ้นเปลืองมาก ปัจจุบันฝูงม้าป่าจำนวนมากอยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงานรัฐบาลกลาง ส่วนมัสแตงที่ถูกรับไปเลี้ยงมักทำหน้าที่เป็นม้าสำหรับขี่เดินป่า ม้าฟาร์ม หรือม้าแข่งความอึด

มัสแตงโดยทั่วไปสูงประมาณ14ถึง15แฮนด์(ราว142ถึง152เซนติเมตร)กีบเท้าแข็งและหนาแน่นจนหลายตัวแทบไม่ต้องใส่เกือก นิสัยของมันมักเอนเอียงไปทางพึ่งพาตนเองและระมัดระวัง ซึ่งเป็นผลจากหลายชั่วอายุที่ต้องคอยสังเกตสภาพแวดล้อมรอบตัวเพื่อความอยู่รอด

มัสแตงเหมาะกับใคร

มัสแตงเหมาะกับเจ้าของที่มีเวลา ความอดทน และมีประสบการณ์เลี้ยงม้าอยู่บ้าง ม้าที่รับมาจากทุ่งโล่งโดยตรงต้องผ่านการฝึกให้คุ้นเคยอย่างค่อยเป็นค่อยไปก่อนที่จะยอมรับการสัมผัสจากคน เมื่อปรับตัวได้แล้วมัสแตงจะเป็นเพื่อนคู่ใจที่แข็งแรงและดูแลง่ายสำหรับการขี่เดินป่า งานฟาร์ม และการแข่งขันระยะไกล ผู้เลี้ยงม้าครั้งแรกมักจะเหมาะกับมัสแตงที่ผ่านการฝึกขี่มาแล้วมากกว่า

ต้นกำเนิดของมัสแตงย้อนกลับไปถึงม้าที่ชาวสเปนนำเข้ามายังทวีปอเมริกาตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่16 ม้าบางส่วนหลบหนี ถูกนำไปแลกเปลี่ยน สูญหาย หรือถูกจับกลับคืน จนเกิดเป็นฝูงม้าที่หากินอิสระกระจายอยู่ทั่วที่ราบทางใต้และแถบตะวันตกเฉียงใต้

ชนพื้นเมืองในเขตที่ราบเริ่มรับม้ามาเลี้ยงในช่วงคริสต์ศตวรรษที่17และ18 วัฒนธรรมการใช้ม้าจึงแพร่ขยายขึ้นเหนือและไปทางตะวันตก ฝูงม้าเพิ่มจำนวนขึ้นเมื่อม้าที่หลบหนีหรือถูกปล่อยเข้าร่วมกับประชากรม้าป่า ตามมาด้วยม้าฟาร์มและม้าของกองทหารม้าในเวลาต่อมา เมื่อถึงคริสต์ศตวรรษที่19 ม้าที่หากินอิสระจำนวนมากอาศัยอยู่ทั่วภาคตะวันตกของสหรัฐอเมริกา

ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่19จนถึงคริสต์ศตวรรษที่20 จำนวนประชากรม้าลดลงอย่างรวดเร็ว เนื่องจากถูกต้อนจับไปฆ่า ไปขาย หรือเพื่อเคลียร์พื้นที่แทะเล็มหญ้าให้ปศุสัตว์ ความกังวลของสาธารณชนต่อแนวทางปฏิบัติเหล่านี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆจนถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่20

ในปีค.ศ.1971 สหรัฐอเมริกาได้ผ่านกฎหมายว่าด้วยม้าและลาป่าที่หากินอิสระ(Wild Free-Roaming Horses and Burros Act)ซึ่งกำหนดให้มัสแตงที่หากินอิสระบนพื้นที่สาธารณะที่กำหนดไว้อยู่ภายใต้การคุ้มครองและการจัดการของรัฐบาลกลาง ปัจจุบันสำนักงานจัดการที่ดิน(Bureau of Land Management)ดูแลฝูงม้าเหล่านี้เป็นส่วนใหญ่ โดยใช้วิธีการต้อนจับและโครงการรับเลี้ยงเพื่อควบคุมขนาดฝูงในทุ่งกว้าง

มัสแตงเป็นม้าที่มีกล้ามเนื้อกระชับแข็งแรง ถูกสร้างมาเพื่อความอึดมากกว่าขนาดตัว ช่วงอกและสะโพกหลังแน่นหนา หลังสั้น ขาเรียบเนียนและแข็งแรง กีบมักแข็งและหนาแน่น ซึ่งเป็นการปรับตัวให้เข้ากับภูมิประเทศที่เต็มไปด้วยหินและแห้งแล้ง มัสแตงหลายตัวจึงทำงานได้โดยไม่ต้องใส่เกือก

เนื่องจากประชากรม้ากลุ่มนี้ไม่ได้ถูกผสมพันธุ์ตามมาตรฐานปิดตายตัวเพียงหนึ่งเดียว รูปร่างจึงแตกต่างกันไปตามแต่ละฝูง ม้าจากพื้นที่ต่างกันอาจมีรูปทรงหัว ความสูง และสีขนที่ต่างกัน ซึ่งสะท้อนถึงสายเลือดผสมระหว่างม้าสเปนและม้าเลี้ยงในบ้านที่อยู่เบื้องหลัง

ขนและสีสัน

มัสแตงมีสีขนแทบทุกแบบที่พบในม้า สีเบย์ ดัน ดำ และเกาลัดพบได้ทั่วไป ส่วนลวดลายอย่างพินโตและโรอันก็ปรากฏอยู่เสมอ ขนสีดันและกรูลโลที่มีแถบสีเข้มพาดกลางหลังและบางครั้งมีลายขวางที่ขา แสดงให้เห็นสายเลือดสเปนที่ยังหลงเหลืออยู่ในหลายฝูง ขนจะสั้นในช่วงเดือนที่อากาศอบอุ่นและหนาขึ้นเพื่อรับมือกับฤดูหนาวในทุ่งโล่ง

มัสแตงเป็นม้าที่พึ่งพาตนเองและระแวดระวังอยู่เสมอ การใช้ชีวิตในทุ่งกว้างต่อเนื่องมาหลายชั่วอายุทำให้พวกมันสังเกตความเปลี่ยนแปลงรอบตัวได้อย่างรวดเร็วและระมัดระวังต่อสิ่งที่ไม่คุ้นเคย ม้าที่เกิดมาอย่างอิสระจะประเมินคนในแบบเดียวกับที่มันเคยประเมินผืนแผ่นดิน นั่นหมายความว่าความไว้วางใจต้องค่อยๆสั่งสมไปตามเวลา ไม่ใช่สิ่งที่ให้กันได้ทันที

เมื่อมัสแตงยอมรับผู้ดูแลแล้ว มันมักจะซื่อสัตย์และมั่นคง ผู้รับเลี้ยงหลายคนเล่าถึงความผูกพันที่แน่นแฟ้นและม้าที่สงบนิ่งเชื่อฟังเมื่ออยู่บนอาน เมื่ออยู่ร่วมกับม้าตัวอื่นมัสแตงมักเข้าสังคมได้ดีและปรับตัวเข้ากับชีวิตแบบฝูงได้ง่าย เพราะการอยู่รวมกันเป็นฝูงคือวิถีธรรมชาติของพวกมัน

เมื่อเจอคนแปลกหน้ามัสแตงมักคอยจับตาดูจนกว่าจะประเมินคนคนนั้นได้ ความมั่นใจและวิธีการที่ชัดเจนสม่ำเสมอจากผู้ดูแลจะช่วยให้ม้าผ่อนคลายได้ง่ายขึ้น มัสแตงไม่ใช่ม้าที่ตอบสนองได้ดีต่อการเร่งรัดหรือการจัดการอย่างหยาบกระด้าง

การตกแต่งขน

• แปรงขนเป็นประจำเพื่อขจัดสิ่งสกปรกและตรวจดูผิวหนังกับสภาพขน
• ล้างทำความสะอาดกีบทุกวันและสังเกตหาก้อนหินหรือรอยแตก
• นัดหมอเกือกม้าตรวจทุก6ถึง8สัปดาห์แม้ม้าจะไม่ใส่เกือก
• หมั่นสางแผงคอและหางไม่ให้พันกันหรือติดหนาม
• เพิ่มความถี่ในการตกแต่งขนช่วงผลัดขนตามฤดูกาล

การออกกำลังกาย

• ปล่อยม้าออกไปเดินเล่นในคอกหรือทุ่งหญ้าทุกวัน
• ขี่หรือให้ม้าทำงานหลายครั้งต่อสัปดาห์เพื่อรักษาความฟิต
• สลับใช้การเดินป่า การฝึกในสนาม และการฝึกภาคพื้นดินเพื่อเพิ่มความหลากหลาย
• เผื่อพื้นที่ให้ม้าได้เคลื่อนไหว เพราะมัสแตงคุ้นเคยกับการเดินทางไกล

สภาพแวดล้อม

มัสแตงรับมือกับสภาพอากาศได้หลากหลายและต้องการการดูแลเอาใจใส่น้อยกว่าม้าสายพันธุ์อื่นหลายชนิด แต่ก็ยังต้องมีน้ำสะอาด ที่ยืนแห้ง และที่หลบลม แดดจัด และพายุ ทุ่งหญ้าที่มีเพิงพักง่ายๆเหมาะสมกับมัสแตง รั้วต้องปลอดภัยและแข็งแรง โดยเฉพาะกับม้าที่เพิ่งฝึกให้คุ้นเคยไม่นาน เพราะอาจลองทดสอบขอบเขตของรั้ว

มัสแตงวิวัฒนาการมาบนทุ่งหญ้าที่มีอาหารจำกัด จึงรักษาสภาพร่างกายได้ด้วยอาหารน้อยกว่าม้าเลี้ยงในบ้านหลายสายพันธุ์ พื้นฐานของอาหารควรเป็นหญ้าสดและหญ้าแห้งคุณภาพดี ให้ในปริมาณที่เหมาะกับขนาดตัว อายุ และปริมาณงานของม้า การเข้าถึงน้ำสะอาดตลอดเวลาพร้อมแหล่งเกลือหรือแร่ธาตุคือพื้นฐานส่วนที่เหลือ

เนื่องจากมัสแตงรักษาน้ำหนักได้ง่าย เจ้าของจึงควรระวังการให้อาหารมากเกินไป การให้เมล็ดธัญพืชหรือทุ่งหญ้าที่อุดมสมบูรณ์มากเกินไปอาจนำไปสู่โรคอ้วนและโรคลามิไนติส ซึ่งเป็นภาวะกีบเท้าอักเสบที่เจ็บปวด มัสแตงจำนวนมากที่ทำงานเบามักต้องการอาหารเข้มข้นน้อยมากหรือแทบไม่ต้องการเลย

ขนมและอาหารเสริม

มัสแตงส่วนใหญ่ที่ได้รับอาหารหยาบคุณภาพดีต้องการสิ่งเสริมเพิ่มเติมเพียงเล็กน้อย ก้อนเกลือและอาหารเสริมแร่ธาตุที่สมดุลช่วยเติมเต็มช่องว่างทางโภชนาการที่พบบ่อยเมื่อหญ้าหรือหญ้าแห้งในพื้นที่ขาดสารอาหาร ขนมอย่างแครอทหรือแอปเปิลให้ได้ในปริมาณน้อย ควรปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเพิ่มอาหารเสริมใดๆ เพราะการให้อาหารเสริมมากเกินไปอาจก่อโทษมากกว่าประโยชน์

มัสแตงขึ้นชื่อเรื่องความแข็งแรงทนทาน การคัดเลือกโดยธรรมชาติในทุ่งกว้างเอื้อต่อม้าที่แข็งแรงและต้านทานโรค ผลลัพธ์คือม้าที่มักคงสุขภาพดีด้วยการดูแลพื้นฐานเท่านั้น หลายตัวมีอายุยืนถึง25ถึง30ปี และกีบที่หนาแน่นกับร่างกายที่แข็งแกร่งช่วยให้มันหลีกเลี่ยงปัญหาที่มักรบกวนสายพันธุ์อื่นที่บอบบางกว่า

ถึงอย่างนั้นสุขภาพที่ดียังคงขึ้นอยู่กับการดูแลตามปกติ ความเสี่ยงหลักของมัสแตงมักเกี่ยวข้องกับอาหาร เช่นน้ำหนักเพิ่มขึ้นและโรคลามิไนติสจากอาหารที่อุดมสมบูรณ์เกินไป มากกว่าจะเป็นโรคทางพันธุกรรม

การดูแลเชิงป้องกัน

• ตรวจสุขภาพและฉีดวัคซีนประจำปี
• ตรวจฟันอย่างน้อยปีละครั้ง
• ให้หมอเกือกม้ามาตรวจเป็นประจำ
• โปรแกรมถ่ายพยาธิที่อ้างอิงผลตรวจอุจจาระ
• ให้อาหารหยาบเป็นหลักอย่างสม่ำเสมอเพื่อควบคุมน้ำหนัก

มัสแตงเรียนรู้ได้เร็วและจดจำสิ่งที่ถูกสอน แต่มันมีความคิดเป็นของตัวเองและจะไม่ยอมถูกบังคับให้ทำงาน การฝึกตั้งอยู่บนพื้นฐานความไว้วางใจ ม้าที่เพิ่งมาจากทุ่งโล่งแทบไม่เคยหรือไม่เคยสัมผัสกับคนเลย จึงต้องผ่านการฝึกให้คุ้นเคยก่อนเริ่มการฝึกขี่ใดๆ เมื่อสร้างความไว้วางใจนั้นได้แล้ว มัสแตงหลายตัวจะกลายเป็นม้าที่สงบนิ่ง เต็มใจ และเชื่อถือได้

ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าการใช้กำลัง ผู้ฝึกที่ชัดเจน ยุติธรรม และไม่เร่งรีบจะได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุดจากมัสแตง การเร่งเร็วเกินไปหรือการลงโทษความกลัวมักทำให้การฝึกถอยหลัง

พื้นฐานการฝึก

1. ใช้เวลาอยู่ใกล้ม้าเพื่อให้มันคุ้นเคยกับการมีคุณอยู่ด้วย
2. สร้างการยอมรับต่อการสัมผัส บังเหียน และการจูง
3. เพิ่มการฝึกภาคพื้นดิน เช่นการโอนตัว การจูงเดิน และการยืนผูก
4. ค่อยๆแนะนำอานและแรงกดจากอานทีละขั้นเล็กๆ
5. เริ่มฝึกขี่เมื่อม้าสงบและตอบสนองดีบนพื้นดินแล้ว
6. ขยายไปสู่การเดินป่า การฝึกในสนาม และงานต่างๆเมื่อความมั่นใจเพิ่มขึ้น

ในทุ่งโล่งมัสแตงผสมพันธุ์ตามธรรมชาติเป็นฝูงครอบครัว โดยมีม้าตัวผู้หนึ่งตัวคุมฝูงม้าตัวเมียกลุ่มหนึ่ง ม้าตัวเมียมักเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุสองถึงสามปี แม้ว่าหลายตัวจะยังไม่ได้ผสมพันธุ์จนกว่าจะโตเต็มที่แล้ว การผสมพันธุ์มักเป็นไปตามฤดูกาล โดยลูกม้าส่วนใหญ่เกิดในฤดูใบไม้ผลิเมื่อหญ้าอุดมสมบูรณ์

ระยะเวลาตั้งท้องนานประมาณ11เดือนและให้กำเนิดลูกม้าครั้งละหนึ่งตัว ฝาแฝดในม้าพบได้น้อยมากและมีความเสี่ยงสูง ลูกม้าที่เกิดในทุ่งโล่งจะยืนและเดินได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังคลอด ซึ่งเป็นการปรับตัวที่ช่วยให้ตามฝูงทันและหลบหลีกจากผู้ล่าได้

แม่ม้าเลี้ยงลูกภายในฝูงครอบครัว และลูกม้าจะกินนมแม่อยู่หลายเดือนก่อนหย่านมเมื่ออายุประมาณหกเดือน ลูกม้าตัวผู้และตัวเมียจะอยู่กับฝูงจนกว่าจะโตเต็มวัย จากนั้นม้าตัวผู้วัยหนุ่มมักแยกตัวออกไปตั้งฝูงโสดหรือพยายามแย่งชิงม้าตัวเมียมาเป็นของตัวเอง มัสแตงที่เลี้ยงไว้เพื่อให้คนรับเลี้ยงมักผ่านการฝึกให้คุ้นเคยและหย่านมภายใต้การดูแลจัดการ