หิมาลัย

หนูตะเภาหิมาลายันเป็นสายพันธุ์ขนสั้นที่จำแนกได้ง่ายจากลวดลายขนแบบมีจุด ลำตัวเป็นสีขาวล้วน ส่วนหู จมูก และเท้ามีสีเข้มเป็นสีดำหรือสีช็อกโกแลต ลักษณะนี้คล้ายกับสีขนของกระต่ายหิมาลายันและแมวพันธุ์ปอยท์ ซึ่งเป็นที่มาของชื่อสายพันธุ์

หนูตะเภาโตเต็มวัยมักหนักราว 700 ถึง 1,200 กรัม และยาวประมาณ 20 ถึง 25 เซนติเมตร จุดสีเข้มเหล่านี้ไวต่ออุณหภูมิ คือจะเข้มขึ้นเมื่ออากาศเย็น และจางลงได้หากเลี้ยงในที่อบอุ่น ด้วยเหตุนี้สภาพอากาศจึงมีผลต่อความชัดของลวดลาย ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้เลี้ยงในเมืองไทยควรทราบ เพราะอากาศร้อนชื้นตลอดปีอาจทำให้จุดสีดูจางกว่าที่ควร

สายพันธุ์นี้ขึ้นชื่อเรื่องนิสัยอ่อนโยนและอารมณ์นิ่ง หิมาลายันมักทนต่อการอุ้มจับได้ดีและคุ้นเคยกับคนเลี้ยงเร็วเมื่อได้สัมผัสอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นตัวเลือกที่หลายครอบครัวเลือกเลี้ยงเมื่อต้องการสัตว์เล็กที่เข้าสังคมง่าย

เหมาะกับใคร

หิมาลายันเหมาะกับผู้เลี้ยงที่ให้เวลาดูแลได้ทุกวันและพร้อมเลี้ยงคู่กับหนูตะเภาตัวอื่นอย่างน้อยหนึ่งตัว เพราะหนูตะเภาเป็นสัตว์สังคมและอยู่ตัวเดียวได้ไม่ดี นิสัยที่สงบของมันเหมาะกับผู้เริ่มเลี้ยงมือใหม่ และเหมาะกับครอบครัวที่มีเด็กโตพอจะอุ้มจับสัตว์ตัวเล็กด้วยความระมัดระวัง ขนสีขาวของมันเห็นคราบสกปรกได้ง่าย และจุดสีก็ไวต่ออุณหภูมิ จึงเหมาะกับผู้เลี้ยงที่ยินดีดูแลพื้นที่เลี้ยงให้สะอาดและอุณหภูมิคงที่

หนูตะเภาบ้านสืบเชื้อสายมาจากหนูตะเภาป่าแถบเทือกเขาแอนดีสในอเมริกาใต้ ครอบคลุมพื้นที่ซึ่งปัจจุบันคือเปรู โบลิเวีย เอกวาดอร์ และโคลอมเบีย ชนพื้นเมืองแถบแอนดีสเลี้ยงหนูตะเภาไว้เป็นอาหารและใช้ในพิธีกรรมมานานหลายพันปีก่อนชาวยุโรปจะเดินทางมาถึง ประวัติการเลี้ยงที่ยาวนานนี้เป็นรากฐานของหนูตะเภาสายพันธุ์ต่าง ๆ ในปัจจุบัน รวมถึงหิมาลายันด้วย

พ่อค้าชาวยุโรปนำหนูตะเภาข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกกลับไปในศตวรรษที่ 16 จากนั้นสัตว์ชนิดนี้จึงแพร่หลายไปทั่วยุโรปในฐานะสัตว์แปลกและสัตว์เลี้ยง การคัดสายพันธุ์ในกรงเลี้ยงตลอดหลายศตวรรษต่อมาทำให้เกิดขนหลายแบบและหลายสีอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

ลวดลายจุดสีเข้มที่เป็นเอกลักษณ์ของหิมาลายันเกิดจากเม็ดสีชนิดที่ไวต่ออุณหภูมิ กลไกทางพันธุกรรมแบบเดียวกันนี้พบได้ในกระต่ายหิมาลายันและแมวสายพันธุ์ปอยท์ ซึ่งส่วนปลายร่างกายที่เย็นกว่าจะมีสีเข้ม ขณะที่ส่วนที่อุ่นกว่ายังคงสีอ่อน ผู้เพาะพันธุ์พยายามทำให้ลวดลายนี้คงที่ในหนูตะเภาและปรับมาตรฐานความต่างระหว่างลำตัวสีขาวกับจุดสีเข้ม

หิมาลายันได้รับการยอมรับในวงการประกวดหนูตะเภาว่าเป็นสีสายพันธุ์เฉพาะตัว เนื่องจากจุดสีขึ้นอยู่กับอุณหภูมิ ผู้เพาะพันธุ์และผู้นำเข้าประกวดจึงต้องใส่ใจสภาพที่เลี้ยงเป็นพิเศษ เพราะความอบอุ่นในช่วงที่สัตว์ยังเล็กอาจทำให้ลวดลายจางกว่าปกติ

หิมาลายันเป็นหนูตะเภาขนสั้นเรียบ รูปร่างกะทัดรัดขนาดกลาง จุดเด่นคือความต่างระหว่างลำตัวสีขาวสะอาดกับจุดสีเข้มที่หู จมูก (เรียกว่า smut) และเท้า จุดสีมีสองสีที่ได้รับการยอมรับคือสีดำและสีช็อกโกแลต ดวงตาเป็นสีชมพูหรือสีแดงทับทิม ซึ่งเป็นลักษณะที่มาพร้อมกับลวดลายจุดสีเข้มนี้เสมอ

ขนและสีสัน

ขนที่เป็นมาตรฐานคือสีขาวล้วนทั่วทั้งตัวโดยไม่มีเส้นขนสีเข้มปน สลับกับจุดสีที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ จุดสีที่จมูกควรเป็นรูปทรงคล้ายลูกแพร์ และสีที่หูกับเท้าควรกลมกลืนกับสีจมูก เนื่องจากเม็ดสีพัฒนาขึ้นตามการตอบสนองต่ออุณหภูมิที่เย็นกว่า ลูกหนูตะเภาแรกเกิดจึงมักมีสีขาวเกือบทั้งตัวและค่อย ๆ เกิดจุดสีในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนแรก ความไวต่ออุณหภูมินี้ยังหมายความว่าจุดสีจะจางลงได้หากเลี้ยงในที่อบอุ่น และเข้มขึ้นเมื่ออากาศเย็น ความเข้มของสีจึงไม่คงที่ตลอดชีวิต

หิมาลายันขึ้นชื่อเรื่องอารมณ์ที่อ่อนโยนและนิ่งสม่ำเสมอ หนูตะเภาสายพันธุ์นี้เป็นมิตรและขี้อ้อน ส่วนใหญ่คุ้นเคยกับการถูกอุ้มจับได้ดีเมื่อได้รับการสัมผัสอย่างสม่ำเสมอและใจเย็น เมื่อไว้ใจผู้เลี้ยงแล้ว มันมักตื่นตกใจน้อยกว่าสายพันธุ์อื่นบางสาย แม้จะยังสะดุ้งกับเสียงหรือการเคลื่อนไหวฉับพลันเช่นเดียวกับหนูตะเภาทั่วไป

กับสมาชิกในครอบครัว หิมาลายันที่เข้าสังคมดีมักจำหน้าคนที่ให้อาหารและอุ้มจับได้ และบางตัวถึงกับส่งเสียงร้องเรียกเมื่อถึงเวลาให้อาหาร ส่วนกับคนแปลกหน้า มันอาจนิ่งค้างหรือหลบซ่อนในตอนแรก ผู้มาเยือนใหม่จึงควรปล่อยให้สัตว์เข้าหาเองมากกว่าจะยื่นมือไปจับทันที

หนูตะเภาเป็นสัตว์ฝูงที่ชอบเข้าสังคม และอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีเพื่อนร่วมสายพันธุ์อย่างน้อยหนึ่งตัว หิมาลายันที่เลี้ยงตัวเดียวอาจซึมและเก็บตัว การจับคู่เพศเดียวกันหรือคู่ตัวผู้ทำหมันกับตัวเมียมักอยู่ร่วมกันได้ดีหากแนะนำให้รู้จักกันอย่างค่อยเป็นค่อยไป พวกมันสื่อสารกันด้วยเสียงร้องหลายแบบ ทั้งเสียงจิ๊บ เสียงคราง และเสียงร้องวีคอันดังที่ใช้เรียกร้องอาหาร

การตกแต่งขน

• แปรงขนสั้นสัปดาห์ละครั้งเพื่อกำจัดขนที่หลุดร่วงและตรวจสภาพผิวหนัง
• เช็ดทำความสะอาดจุดเปื้อนบนลำตัวสีขาวตามความจำเป็น เพราะคราบสกปรกและปัสสาวะจะเห็นได้ชัด อาบน้ำเฉพาะเมื่อจำเป็นจริง ๆ โดยใช้แชมพูสำหรับสัตว์เล็กและเช็ดตัวให้แห้งสนิท
• ตรวจและตัดเล็บทุกสองสามสัปดาห์
• ตรวจหูและต่อมไขมันใกล้โคนหาง ทำความสะอาดเบา ๆ หากพบคราบสะสม

การออกกำลังกาย

• จัดเวลาปล่อยวิ่งนอกกรงทุกวันในพื้นที่ปลอดภัยที่มีรั้วกั้นและมีคนดูแลอยู่ใกล้
• เตรียมอุโมงค์ ที่ซ่อนตัว และพื้นที่ให้วิ่งเล่น เพราะหนูตะเภาที่มีความสุขมักกระโดดและวิ่งพล่านไปมา
• เลี้ยงคู่กับหนูตะเภาอีกอย่างน้อยหนึ่งตัวเพื่อให้มีปฏิสัมพันธ์และเคลื่อนไหวอยู่เสมอ

สภาพแวดล้อม

เลี้ยงในบ้านที่มุมสงบ ห่างจากแสงแดดจัด ลมโกรก และอุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงบ่อย ช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสมคือประมาณ 18 ถึง 24 องศาเซลเซียส ซึ่งในสภาพอากาศร้อนชื้นของไทยมักหมายถึงต้องเปิดแอร์หรือพัดลมช่วยระบายความร้อนในช่วงกลางวัน ควรทราบว่าความร้อนทำให้จุดสีเข้มจางลงได้ ห้องที่ร้อนจัดจึงส่งผลทั้งต่อความสบายตัวและความชัดของลวดลาย จัดรองพื้นแบบหนาและปลอดฝุ่น แล้วเปลี่ยนเป็นประจำเพื่อปกป้องเท้าและระบบทางเดินหายใจ

หนูตะเภาสร้างวิตามินซีเองไม่ได้ จึงต้องพึ่งพาอาหารเป็นแหล่งวิตามินซีทั้งหมด การให้อาหารจึงเน้นที่หญ้าแห้ง ผักสด และเพลเลตเสริมวิตามิน หญ้าแห้งชนิดหญ้าเขียว เช่น ทิโมธี ควรมีให้กินได้ไม่จำกัดและเป็นส่วนหลักของอาหาร เพราะการเคี้ยวตลอดเวลาช่วยลบฟันที่งอกยาวตลอดชีวิตและช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานต่อเนื่อง ต้องมีน้ำสะอาดให้กินได้ตลอดเวลา

ขนมและอาหารเสริม

ให้วิตามินซีผ่านอาหารสดอย่างพริกหวาน ผักใบเขียว และผลไม้ปริมาณเล็กน้อย หรือใช้ผลิตภัณฑ์เสริมวิตามินซีสำหรับหนูตะเภาหากสัตวแพทย์แนะนำ หลีกเลี่ยงการหยดวิตามินลงในน้ำ เพราะสลายตัวเร็วและอาจทำให้หนูตะเภาไม่อยากดื่มน้ำ จำกัดผลไม้และผักที่มีน้ำตาลสูงให้เป็นเพียงของว่างปริมาณน้อยเป็นครั้งคราวเพื่อลดน้ำตาลส่วนเกิน

หากเลี้ยงดูอย่างเหมาะสม หนูตะเภาหิมาลายันมักมีอายุขัย 5 ถึง 7 ปี ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่มีต้นตอจากอาหาร การสึกของฟัน หรือสภาพที่เลี้ยง การป้องกันจึงเน้นที่หญ้าแห้ง วิตามินซี และกรงที่สะอาดแห้งสนิท หนูตะเภามักซ่อนอาการป่วยได้เก่ง น้ำหนักลดหรือกินอาหารน้อยลงจึงเป็นสัญญาณเตือนแรกที่ควรรีบดูแล

การป้องกันดูแลสุขภาพ

• ให้หญ้าแห้งไม่จำกัดและแหล่งวิตามินซีทุกวัน
• ชั่งน้ำหนักสัตว์ทุกสัปดาห์เพื่อจับสัญญาณน้ำหนักลดได้ทัน
• รักษาวัสดุรองพื้นให้สะอาดและแห้งเพื่อปกป้องเท้าและปอด
• หลีกเลี่ยงลมโกรกและความชื้น จำกัดวัสดุรองพื้นที่มีฝุ่นมาก
• นัดตรวจกับสัตวแพทย์ที่มีความชำนาญด้านสัตว์เลี้ยงขนาดเล็ก

หนูตะเภาต้องการพื้นที่พื้นกรงมากกว่าที่กรงทั่วไปมักจัดให้ หิมาลายันตัวเดียวควรมีพื้นที่ใช้สอยอย่างน้อย 0.7 ตารางเมตร ส่วนคู่ต้องการมากกว่านั้น เลือกกรงแบบยาวชั้นเดียวแทนกรงทรงสูง เพราะหนูตะเภาไม่ปีนป่าย เลี้ยงกรงไว้ในบ้าน มุมที่สงบและอุณหภูมิคงที่ เนื่องจากความร้อนทำให้จุดสีจางลงและเสี่ยงต่อภาวะร้อนเกิน จึงควรหลีกเลี่ยงการวางกรงกลางแดดหรือใกล้เครื่องทำความร้อน สำหรับบ้านในไทยที่อากาศร้อนชื้นตลอดปี ควรวางกรงในห้องที่มีแอร์หรือพัดลมช่วยระบายอากาศ

รายการที่ต้องเตรียม

• กรงพื้นทึบขนาดใหญ่ที่เหมาะกับจำนวนหนูตะเภาที่เลี้ยง
• วัสดุรองพื้นหนาปลอดฝุ่น เปลี่ยนเป็นประจำ
• ที่ซ่อนตัวสำหรับสัตว์แต่ละตัวเพื่อไม่ให้ตัวใดต้องอยู่ในที่โล่งตลอดเวลา
• หญ้าแห้งให้กินได้ตลอดในรางหรือกองหญ้า
• ขวดน้ำหรือถ้วยน้ำที่มีน้ำหนัก ตรวจทุกวัน
• ถ้วยอาหารที่มีน้ำหนักวางห่างจากมุมที่ใช้ขับถ่าย

หนูตะเภาตัวเมียเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เร็วมาก มักตั้งแต่อายุสี่ถึงหกสัปดาห์ ส่วนตัวผู้เร็วกว่านั้นอีกคือราวสามถึงห้าสัปดาห์ จึงต้องแยกเพศก่อนถึงวัยนี้เพื่อป้องกันการตั้งท้องที่ไม่ได้วางแผน การผสมพันธุ์อย่างรับผิดชอบจะรอจนแม่พันธุ์มีร่างกายพร้อมพอ แต่ต้องผสมก่อนอายุประมาณแปดถึงสิบเดือน เพราะหลังจากนั้นกระดูกเชิงกรานอาจเชื่อมติดกันจนทำให้การคลอดเป็นอันตราย

ระยะตั้งท้องของหนูตะเภานับว่านานสำหรับสัตว์ฟันแทะ อยู่ที่ประมาณ 59 ถึง 72 วัน โดยครอกที่มีลูกมากมักใช้เวลาตั้งท้องสั้นกว่า ปกติคลอดครั้งละ 1 ถึง 4 ตัว บางครั้งอาจมากกว่านั้น ลูกหนูตะเภาเกิดมาพร้อมพัฒนาการที่ค่อนข้างสมบูรณ์ คือมีขนเต็มตัว ลืมตาได้ และเริ่มเดินหรือแทะอาหารแข็งได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังคลอด แม้จะยังกินนมแม่ต่ออีกสองถึงสามสัปดาห์

ลูกหิมาลายันมักเกิดมาสีค่อนข้างซีด และจุดสีเข้มจะค่อย ๆ ปรากฏชัดขึ้นในสัปดาห์ต่อมาเมื่อเม็ดสีที่ไวต่ออุณหภูมิพัฒนาเต็มที่ แม่พันธุ์ควรมีพื้นที่คลอดและเลี้ยงลูกที่สงบและสะอาด พร้อมหญ้าแห้ง วิตามินซี และน้ำให้กินได้ตลอดทั้งช่วงตั้งท้องและให้นม