สแปนิช

แพะสแปนิชเป็นแพะเนื้อขนาดกลางที่เกิดขึ้นจากการเป็นพันธุ์พื้นเมือง (landrace) มากกว่าจะผ่านโครงการผสมพันธุ์ที่วางแผนไว้ พันธุ์พื้นเมืองคือกลุ่มประชากรที่ถูกหล่อหลอมโดยสภาพภูมิอากาศ ภูมิประเทศ และการคัดเลือกโดยธรรมชาติในท้องถิ่นต่อเนื่องกันหลายชั่วอายุ ทำให้แต่ละตัวมีสี รูปทรงเขา และขนาดแตกต่างกันมากกว่าแพะจากสายพันธุ์ที่มีมาตรฐานเข้มงวด จุดร่วมของแพะกลุ่มนี้คือความทนทาน แพะสแปนิชอยู่รอดและขยายพันธุ์ได้ในพื้นที่ที่แพะสายพันธุ์อื่นจำนวนมากอยู่ลำบาก

แพะสายพันธุ์นี้เดินทางมาถึงทวีปอเมริกาพร้อมผู้ตั้งถิ่นฐานชาวสเปน แล้วแพร่กระจายไปทั่วภาคใต้ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเกษตรกรเลี้ยงไว้เป็นสัตว์อเนกประสงค์สำหรับเนื้อและการเปิดพื้นที่รกร้างมาอย่างยาวนาน คนเลี้ยงแพะมักเรียกสัตว์กลุ่มนี้ว่าแพะพุ่มไม้หรือแพะป่าละเมาะ เพราะนิสัยชอบแทะเล็มไม้เนื้อแข็ง พุ่มหนาม และวัชพืชที่วัวกับแกะไม่แตะต้อง พฤติกรรมการแทะเล็มนี้ทำให้สายพันธุ์นี้มีประโยชน์ทั้งด้านการจัดการที่ดินและการผลิตเนื้อ

แพะสแปนิชเป็นนักหาอาหารตัวยงที่ชอบเดินสำรวจและทำงานในทุ่งหญ้ามากกว่ายืนรอกินที่รางอาหาร พวกมันทนความร้อน ความชื้น และอาหารหยาบคุณภาพต่ำได้ดี และต้องการการดูแลน้อยกว่าแพะสายพันธุ์ปรับปรุงหลายชนิด ความเป็นตัวของตัวเองเป็นข้อได้เปรียบเมื่อเลี้ยงแบบปล่อยในพื้นที่กว้าง แต่ก็หมายความว่าพวกมันไม่ค่อยเดินตามคนเลี้ยงใกล้ชิดเท่าแพะที่เพาะไว้เพื่อรีดนมหรือประกวด

เหมาะกับใคร

แพะสแปนิชเหมาะกับผู้เลี้ยงที่มีที่ดินขรุขระหรือรกด้วยพุ่มไม้ และต้องการสัตว์ที่ดูแลง่ายสำหรับผลิตเนื้อหรือควบคุมพืชพรรณ เป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับฟาร์มเลี้ยงปล่อยพื้นที่กว้าง ผู้เลี้ยงที่ต้องจัดการทุ่งหญ้ารก และเจ้าของที่ให้ความสำคัญกับความทนทานมากกว่าความเชื่อง ผู้ที่ต้องการสัตว์เลี้ยงเชื่องหรือแพะให้นมปริมาณมากควรมองหาสายพันธุ์อื่นที่เหมาะสมกว่า

รากเหง้าของสายพันธุ์นี้อยู่ที่แพะบนคาบสมุทรไอบีเรีย สัตว์เหล่านี้เป็นปศุสัตว์อเนกประสงค์ที่เลี้ยงไว้เพื่อเนื้อ นม หนัง และควบคุมพุ่มไม้ทั่วภูมิประเทศหลากหลายของสเปน พวกมันไม่ใช่สายพันธุ์ที่เป็นเนื้อเดียวกันตามความหมายสมัยใหม่ แต่เป็นกลุ่มประชากรประจำภูมิภาคที่ปรับตัวเข้ากับฤดูร้อนแล้งและอาหารหยาบคุณภาพต่ำ

นักสำรวจและผู้ตั้งถิ่นฐานชาวสเปนบรรทุกแพะขึ้นเรือตั้งแต่ช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1400 เป็นต้นมา ทั้งเพื่อเป็นเสบียงอาหารระหว่างการเดินทางและเป็นสัตว์พันธุ์สำหรับตั้งถิ่นฐานใหม่ แพะถูกปล่อยหรือเลี้ยงไว้ทั่วแคริบเบียน เม็กซิโก และตอนใต้ของทวีปอเมริกาเหนือ สัตว์ที่รอดชีวิตโดยแทบไม่ได้รับการดูแลจากมนุษย์ได้ถ่ายทอดลักษณะความทนทาน ความสมบูรณ์พันธุ์ และความสามารถในการดำรงชีวิตด้วยพืชหยาบต่อไปยังรุ่นถัดไป

ในสหรัฐอเมริกา ประชากรแพะกลุ่มนี้กระจุกตัวอยู่ในรัฐเท็กซัสและพื้นที่กว้างขวางของภาคตะวันตกเฉียงใต้ จนได้รับฉายาว่าแพะพุ่มไม้และแพะป่าละเมาะ หลายชั่วอายุที่ผ่านมาแพะกลุ่มนี้แทบไม่ถูกคัดเลือกด้วยรูปลักษณ์ แต่ได้รับการเลี้ยงไว้เพราะความสามารถในการเปิดพื้นที่และเลี้ยงลูกได้เองบนทุ่งเลี้ยงปล่อย ช่วงเวลายาวนานของการคัดเลือกตามธรรมชาตินี้เองที่สร้างชื่อเสียงด้านความทนทานให้กับสายพันธุ์นี้

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา เริ่มมีความสนใจในการอนุรักษ์และปรับปรุงสายพันธุ์นี้ ส่วนหนึ่งเพราะการผสมข้ามสายพันธุ์กับแพะเนื้อนำเข้าเสี่ยงต่อการเจือจางพันธุกรรมพื้นเมืองดั้งเดิม ผู้เพาะพันธุ์เริ่มคัดเลือกโครงร่างที่เหมาะกับการผลิตเนื้อและติดตามสายเลือดเพื่อรักษาพันธุ์สแปนิชแท้ไว้ให้มีจำหน่าย ปัจจุบันสายพันธุ์นี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นแพะเนื้อที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ โดยมีทั้งฝูงที่เลี้ยงเพื่อการค้าและผู้เพาะพันธุ์ที่มุ่งอนุรักษ์ช่วยกันรักษาสายพันธุ์นี้ไว้

เนื่องจากแพะสแปนิชเป็นพันธุ์พื้นเมือง รูปลักษณ์ของมันจึงหลากหลายกว่าสายพันธุ์ที่มีมาตรฐานตายตัว รูปทรงโดยทั่วไปคือตัวขนาดกลาง มีกล้ามเนื้อ สร้างมาเพื่อการเคลื่อนไหวบนพื้นที่ขรุขระมากกว่าเพื่อความใหญ่โต ลำตัวลึกและขาแข็งแรงตั้งตรงดี ทำให้แพะมีความคล่องแคล่วที่จำเป็นสำหรับการแทะเล็มบนเนินเขาและพุ่มไม้

แพะสแปนิชส่วนใหญ่มีเขา โดยเขาจะบิดขึ้นและแผ่ออกด้านนอก บางครั้งกางกว้างมากในพ่อพันธุ์ที่โตเต็มวัย หูเป็นจุดเด่นที่สังเกตง่าย คือมีขนาดใหญ่และตั้งแนวนอนหรือตกลง ไม่ตั้งชี้ขึ้น ใบหน้าตรงหรือโค้งเล็กน้อย ภาพรวมให้ความรู้สึกตื่นตัวและกระฉับกระเฉง

ขนและสี

ขนของแพะสแปนิชปกติสั้นและดูแลง่าย ในภูมิอากาศหนาวเย็น แพะสแปนิชหลายตัวจะมีขนชั้นในแบบแคชเมียร์ที่นุ่มขึ้นมาในฤดูหนาวแล้วผลัดออกในฤดูใบไม้ผลิ สีขนหลากหลายมากและไม่มีข้อกำหนดมาตรฐานตายตัว ฝูงเดียวจึงอาจมีทั้งตัวสีดำล้วน แดง น้ำตาล ครีม และตัวที่มีหลายสีหรือลายด่างปนกัน ความหลากหลายนี้สะท้อนประวัติศาสตร์ของสายพันธุ์ที่คัดเลือกจากลักษณะการอยู่รอดมากกว่ารูปลักษณ์ที่เป็นเนื้อเดียวกัน

แพะสแปนิชมีนิสัยเป็นตัวของตัวเองและพึ่งพาตนเองเป็นพื้นฐาน หลายชั่วอายุของการใช้ชีวิตแบบปล่อยอิสระคัดเลือกสัตว์ที่หาอาหารเองได้ เฝ้าระวังอันตราย และเลี้ยงลูกได้เองโดยแทบไม่ต้องพึ่งคน สัญชาตญาณเหล่านี้ยังคงแข็งแกร่งอยู่ในปัจจุบัน สายพันธุ์นี้ตื่นตัวและตอบสนองไว ซึ่งเห็นได้จากความพร้อมที่จะวิ่งหนีเมื่อเจอภัยคุกคามและความชำนาญในการเดินบนภูมิประเทศยากลำบาก

เมื่ออยู่กับครอบครัวและคนเลี้ยงที่คุ้นเคย แพะสแปนิชสามารถสงบลงได้พอสมควร โดยเฉพาะถ้าได้รับการจับต้องตั้งแต่ยังเล็ก พวกมันมักรักษาระยะห่างมากกว่าแพะนม และไม่ค่อยเข้าหาคนเพื่อขอความเอาใจใส่โดยธรรมชาติ เมื่ออยู่ใกล้คนแปลกหน้าแพะจะระมัดระวังและอาจอยู่ริมขอบฝูงจนกว่าจะมั่นใจว่าปลอดภัย

แพะสแปนิชอยู่ร่วมกับสัตว์อื่นได้ดีโดยทั่วไป มันกินหญ้าร่วมทุ่งกับวัว แกะ และแพะสายพันธุ์อื่นได้อย่างสบายใจ และนิสัยแทะเล็มพุ่มไม้ของมันช่วยเสริมกับสัตว์ที่กินหญ้าเป็นหลัก แพะตัวเมียปกป้องและเลี้ยงลูกได้ดี ฝูงมีลำดับชั้นทางสังคมชัดเจน ส่วนพ่อพันธุ์ในช่วงติดสัดอาจก้าวร้าวและต้องจับต้องด้วยความระมัดระวัง

การแปรงขนและดูแลผิว

• แปรงขนเป็นครั้งคราวเพื่อกำจัดขนที่หลุดร่วง โดยเฉพาะในฤดูใบไม้ผลิที่ขนชั้นในของฤดูหนาวผลัดออก
• ตัดกีบเท้าทุก 6 ถึง 10 สัปดาห์ หรือบ่อยขึ้นถ้าพื้นดินนุ่ม เพื่อป้องกันกีบยาวเกินไปและอาการขาเจ็บ
• ตรวจขนและผิวหนังหาปรสิตภายนอก เช่น เหาและไร ทุกครั้งที่จับต้องตัวตามปกติ
• ไม่จำเป็นต้องตัดขนหรือแปรงหนักๆ ขนสั้นจะอยู่ในสภาพดีได้โดยแทบไม่ต้องดูแลมาก

การออกกำลังกาย

• จัดให้มีทุ่งหญ้า พุ่มไม้ หรือพื้นที่แทะเล็มให้เข้าถึงได้ทุกวันเพื่อให้แพะได้เดินสำรวจและหาอาหารเอง
• เปิดโอกาสให้เดินบนภูมิประเทศหลากหลายเท่าที่ทำได้ การปีนป่ายและแทะเล็มช่วยให้แพะแข็งแรงและพึงพอใจ
• จัดพื้นที่ให้เพียงพอเพื่อลดความเบื่อหน่ายและลดแรงกดดันต่อรั้ว
• การเลี้ยงรวมกับวัวหรือแกะช่วยใช้ประโยชน์จากความสามารถในการแทะเล็มของสายพันธุ์นี้ได้ดี

สภาพแวดล้อม

แพะสแปนิชทนความร้อน ความหนาว และความชื้นได้ดีกว่าแพะสายพันธุ์อื่นหลายชนิด แต่ก็ยังต้องการที่พักที่แห้งและไม่มีลมโกรกสำหรับหลบร่มเงา ฝน และลมหนาว รั้วเป็นปัญหาหลัก เพราะแพะกลุ่มนี้คล่องแคล่วและดื้อรั้น ชอบทดสอบจุดอ่อนของรั้ว จึงควรใช้ลวดตาข่ายหรือรั้วไฟฟ้าหลายเส้นที่มีความสูงเพียงพอ จัดหาน้ำสะอาดให้ตลอดเวลาและรักษาพื้นที่พักผ่อนให้แห้งและระบายน้ำดีเพื่อลดปัญหาที่กีบเท้าและปรสิต

แพะสแปนิชเป็นนักแทะเล็มที่มีประสิทธิภาพ สามารถเปลี่ยนไม้เนื้อแข็ง พุ่มไม้ วัชพืช และทุ่งหญ้าให้เป็นสภาพร่างกายที่ดีได้ง่ายกว่าแพะหลายสายพันธุ์ บนทุ่งเลี้ยงคุณภาพดีอาจไม่ต้องให้เมล็ดธัญพืชเลยก็ได้ อาหารพื้นฐานควรเป็นพุ่มไม้และหญ้าแทะเล็ม เสริมด้วยหญ้าแห้งคุณภาพดีเมื่อทุ่งหญ้าขาดแคลนหรือพักตัวในฤดูหนาว ควรให้แร่ธาตุก้อนหรือแร่ธาตุผงสำหรับแพะโดยเฉพาะเสมอ เพราะแพะมีความต้องการทองแดงและซีลีเนียมเฉพาะตัวที่การกินหญ้าอย่างเดียวมักให้ไม่พอ

พลังงานและโปรตีนเสริมสำคัญที่สุดในช่วงท้องแก่ ให้นม และช่วงเจริญเติบโต อาหารเมล็ดธัญพืชปริมาณพอประมาณช่วยรองรับช่วงเหล่านี้ได้ แต่ควรค่อยๆ เพิ่มทีละน้อยเพื่อไม่ให้ระบบย่อยอาหารปั่นป่วน น้ำสะอาดต้องมีให้ตลอดเวลา และปริมาณการกินน้ำจะเพิ่มขึ้นมากในอากาศร้อนและช่วงให้นม

ขนมและอาหารเสริม

ให้ขนมแต่พอประมาณ พุ่มไม้ตัดสด ผักใบเขียว หรือผลไม้ชิ้นเล็กๆ เป็นของว่างที่เหมาะสม แต่ไม่ควรให้มากจนแย่งที่กินหญ้าแทะเล็มตามปกติ แร่ธาตุผงสำหรับแพะเป็นอาหารเสริมที่สำคัญที่สุด ควรจัดให้กินอิสระตลอดปี ในพื้นที่ที่ดินขาดซีลีเนียม สัตวแพทย์อาจแนะนำให้เสริมซีลีเนียมและวิตามินอีเพิ่มเติม พร้อมแหล่งเกลือสะอาดและน้ำแยกต่างหากเพื่อให้โปรแกรมโภชนาการสมบูรณ์

แพะสแปนิชขึ้นชื่อเรื่องสุขภาพแข็งแรงและต้านทานปัญหาหลายอย่างที่มักเกิดกับแพะที่ผ่านการเพาะพันธุ์แบบเข้มข้นมากกว่า หลายศตวรรษของการอยู่รอดบนที่ดินคุณภาพต่ำคัดเลือกสัตว์ที่ต้านทานปรสิตได้ดีกว่าค่าเฉลี่ยและฟื้นตัวจากความเครียดได้ดี หากดูแลอย่างเหมาะสม แพะสแปนิชมักมีอายุยืน 10 ถึง 15 ปี และแพะตัวเมียสามารถให้ผลผลิตได้ต่อเนื่องเกือบตลอดช่วงชีวิตนั้น

แม้จะแข็งแรงขนาดนี้ แพะก็ไม่มีตัวใดปลอดจากความเสี่ยงสุขภาพพื้นฐานของสายพันธุ์นี้โดยสิ้นเชิง ปรสิตภายใน โดยเฉพาะพยาธิตัวกลมบาร์เบอร์โพล ยังคงเป็นปัญหาหลักในภูมิอากาศร้อนชื้น ส่วนปัญหากีบเท้าและระบบทางเดินหายใจก็เป็นไปตามรูปแบบทั่วไปของแพะ การสังเกตตามปกติระหว่างจับต้องตัวช่วยจับปัญหาส่วนใหญ่ได้ตั้งแต่เนิ่นๆ

การดูแลเชิงป้องกัน

• ให้คะแนนความเสี่ยงปรสิตด้วยวิธี FAMACHA และถ่ายพยาธิเฉพาะตัวที่จำเป็นเท่านั้นเพื่อชะลอการดื้อยา
• ตัดกีบตามตารางเวลาสม่ำเสมอและรักษาพื้นที่พักผ่อนให้แห้ง
• ฉีดวัคซีนป้องกันโรคจากเชื้อคลอสตริเดียมและบาดทะยัก (CDT) ตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ในพื้นที่
• จัดหาแร่ธาตุสำหรับแพะแบบให้กินอิสระและน้ำสะอาดตลอดเวลา
• กักโรคสัตว์ที่เพิ่งนำเข้ามาก่อนรวมเข้ากับฝูง

แพะสแปนิชได้รับความนิยมในฐานะสัตว์พันธุ์เพราะสมบูรณ์พันธุ์ ผสมพันธุ์ติดง่าย และต้องการความช่วยเหลือน้อยตอนคลอด แพะตัวเมียและตัวผู้เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ได้ภายในปีแรก แม้ผู้เลี้ยงหลายรายจะรอจนแพะตัวเมียโตเต็มที่ ราว 7 ถึง 12 เดือนและมีน้ำหนักเพียงพอ ก่อนให้ผสมพันธุ์ครั้งแรก สายพันธุ์นี้มักมีฤดูผสมพันธุ์ที่ยาวกว่าแพะบางสายพันธุ์ ซึ่งช่วยให้กำหนดตารางการคลอดได้ยืดหยุ่นขึ้นในภูมิอากาศอบอุ่น

ระยะตั้งท้องอยู่ที่ราว 150 วัน ใกล้เคียงห้าเดือน แพะตัวเมียที่โตเต็มวัยมักออกลูกแฝด ส่วนแพะที่คลอดครั้งแรกมักออกลูกตัวเดียว และแพะที่มีสภาพร่างกายดีอาจออกลูกแฝดสามได้ แพะตัวเมียเอาใจใส่และปกป้องลูกดี ให้นมเพียงพอสำหรับลูก และปัญหาระหว่างคลอดพบได้ค่อนข้างน้อยเพราะลูกแพะขนาดปานกลางและโครงร่างที่เหมาะสมของสายพันธุ์นี้

ลูกแพะแรกเกิดแข็งแรงและมักยืนพร้อมดูดนมได้อย่างรวดเร็ว สามารถปล่อยให้ดูดนมและเติบโตกับแม่ในสภาพเลี้ยงปล่อยได้ แล้วหย่านมเมื่ออายุราว 8 ถึง 12 สัปดาห์เมื่อกินหญ้าแทะเล็มได้ดีแล้ว ควรจัดพื้นที่คลอดที่สะอาด แห้ง และมีที่กำบัง ให้แน่ใจว่าลูกแพะแรกเกิดได้รับนมน้ำเหลืองภายในไม่กี่ชั่วโมงแรก และเฝ้าระวังคอกซิดิโอซิสในลูกแพะเมื่อเริ่มกินหญ้า