ไพกอรา

ไพกอร่าเป็นแพะให้เส้นใยพันธุ์เล็กจากสหรัฐอเมริกา เกิดจากการผสมข้ามพันธุ์ระหว่างแพะพิกมี่กับแพะแองโกร่า ซึ่งเป็นสองสายพันธุ์ที่มีจุดเด่นตรงข้ามกัน พิกมี่ให้รูปร่างที่กะทัดรัดและนิสัยสงบเป็นมิตร ส่วนแองโกร่าให้ขนโมแฮร์ที่ยาวเป็นเงางาม ผลลัพธ์ที่ได้คือแพะตัวเล็กที่เลี้ยงได้แม้ในพื้นที่จำกัด แต่ยังให้ขนที่คุ้มค่าแก่การตัด

ผู้เลี้ยงเลี้ยงไพกอร่าเพื่อเก็บขนเป็นหลัก เพราะช่างปั่นด้ายและงานฝีมือชื่นชอบความนุ่มและความหลากหลายของเส้นใย แพะตัวหนึ่งให้ขนได้สามแบบ ตั้งแต่แบบละเอียดคล้ายแคชเมียร์ไปจนถึงแบบหยิกยาวคล้ายโมแฮร์ และแพะจำนวนมากมีขนอยู่กึ่งกลางระหว่างสองแบบนี้ เนื่องจากตัวเล็กและนิสัยเรียบร้อย สายพันธุ์นี้จึงเหมาะกับคนที่อยากเลี้ยงแพะไว้เป็นเพื่อนมากกว่าเลี้ยงเป็นฝูงเชิงพาณิชย์

ไพกอร่าโตเต็มวัยตัวเตี้ยและน้ำหนักน้อยกว่าแพะนมหรือแพะเนื้อมาก การจับ การตัดขน และการขนย้ายจึงทำได้ง่ายกว่าแพะตัวใหญ่ ไพกอร่าเป็นสัตว์สังคมที่อยู่รวมฝูง จึงไม่ควรเลี้ยงเดี่ยวเด็ดขาด

เหมาะกับใคร

ไพกอร่าเหมาะกับคนปั่นด้ายมือ ผู้เลี้ยงแพะให้เส้นใยเป็นงานอดิเรก และเกษตรกรรายย่อยที่มีที่ดินจำกัด นิสัยสงบทำให้เป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผลสำหรับครอบครัวที่มีเด็ก โดยมีผู้ใหญ่ดูแลเรื่องอาหารและรั้วกั้น ผู้ที่อยากเลี้ยงไว้เป็นสัตว์เลี้ยงตัวเดียวควรเตรียมเลี้ยงอย่างน้อยสองตัว เพราะแพะที่อยู่ตัวเดียวจะเครียด

ไพกอร่าเป็นสายพันธุ์ที่เกิดขึ้นไม่นานมานี้และมีที่มาชัดเจนจากสหรัฐอเมริกา สายพันธุ์นี้ถูกพัฒนาขึ้นที่รัฐโอเรกอนในช่วงต้นทศวรรษ 1980 โดยแคทารีน จอร์เกนเซน ผู้ตั้งใจรวมขนาดตัวเล็กของแพะพิกมี่เข้ากับขนของแพะแองโกร่า เป้าหมายคือแพะที่คนคนเดียวจับและตัดขนเองที่บ้านได้ โดยยังได้ปริมาณเส้นใยที่คุ้มค่า

แพะทั้งสองสายพันธุ์ต้นตอต่างก็มีประวัติยาวนานของตัวเองก่อนถูกนำมาผสมกัน แองโกร่าซึ่งเลี้ยงไว้เพื่อเก็บโมแฮร์ มีต้นกำเนิดย้อนไปถึงบริเวณอังการาในตุรกีปัจจุบัน และถูกนำเข้าสหรัฐอเมริกาในศตวรรษที่ 19 ส่วนพิกมี่สืบเชื้อสายจากแพะตัวเล็กแอฟริกาตะวันตกที่ถูกนำเข้ามายังทวีปอเมริกาเหนือ จนกลายเป็นที่นิยมในฐานะแพะที่ทนทานและตัวกะทัดรัด

จากการผสมสองสายพันธุ์นี้ จอร์เกนเซนได้ลูกแพะที่มีขนนุ่มและละเอียดกว่าแองโกร่าล้วน บนร่างกายขนาดเท่าพิกมี่ ความสนใจแพร่ไปในกลุ่มคนรักงานเส้นใย จนสมาคมผู้เพาะพันธุ์ไพกอร่าก่อตั้งขึ้นในปี 1987 เพื่อขึ้นทะเบียนสัตว์และวางมาตรฐานสายพันธุ์

มาตรฐานสายพันธุ์กำหนดสัดส่วนเลือดพิกมี่และแองโกร่าที่แพะไพกอร่าที่ขึ้นทะเบียนได้รับอนุญาตให้มี เพื่อรักษาให้สายพันธุ์อยู่ในกรอบที่ชัดเจน ไม่เอนเอียงกลับไปทางสายพันธุ์ต้นตอฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ปัจจุบันไพกอร่ายังคงพบมากที่สุดในสหรัฐอเมริกา และเลี้ยงกันส่วนใหญ่โดยช่างปั่นด้ายมือและฟาร์มเส้นใยขนาดเล็ก

ไพกอร่าเป็นแพะตัวเล็กที่รูปร่างได้สัดส่วนดี มีปากกว้าง หูตั้งหรือเอียงไปทางด้านหลังเล็กน้อย และโครงร่างแข็งแรงที่ได้รับมาจากสายเลือดพิกมี่ ทั้งตัวผู้และตัวเมียอาจมีเขา แม้บางตัวจะถูกจี้เขาตั้งแต่เป็นลูกแพะ จุดเด่นที่สุดคือขนซึ่งปกคลุมเกือบทั้งตัวและอาจดูฟูมากก่อนตัด

ขนและสี

ขนของไพกอร่าแบ่งเกรดเป็นสามแบบ แบบเอมีลักษณะยาวเป็นเงางามและหยิกม้วนเป็นปล้อง ใกล้เคียงโมแฮร์แองโกร่ามากที่สุด แบบซีสั้น ละเอียด และให้ความอบอุ่น ใกล้เคียงแคชเมียร์มากที่สุด ส่วนแบบบีเป็นขนผสมที่แสดงลักษณะของทั้งสองแบบร่วมกัน เส้นใยนี้เป็นที่ต้องการเพราะนุ่มและติดสีย้อมได้ดี

สีขนมีทั้งขาว ดำ น้ำตาล เทา และลวดลายผสมหลายเฉด ขนสีขาวพบได้บ่อยเพราะย้อมสีง่าย แต่ไพกอร่าที่มีสีก็ถูกเลี้ยงไว้เพื่อเก็บเส้นใยสีธรรมชาติเช่นกัน แพะส่วนใหญ่ถูกตัดขนปีละสองครั้ง ก่อนที่ขนจะเริ่มร่วงเองตามธรรมชาติ

ไพกอร่าได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในแพะให้เส้นใยที่อารมณ์นิ่งที่สุด ส่วนใหญ่เป็นมิตรกับคน จับต้องง่าย และช่างสงสัยโดยไม่ก้าวร้าว หลายตัวผูกพันกับคนที่ให้อาหารและแปรงขนให้ จนเดินตามคนคนนั้นไปทั่วคอก

กับสมาชิกในครอบครัวรวมถึงเด็ก ไพกอร่ามักอ่อนโยน แต่เพราะมีเขา จึงควรมีผู้ใหญ่ดูแลเมื่อเด็กเล็กเข้าใกล้ กับคนแปลกหน้ามักระวังตัวในช่วงแรกแล้วค่อยคุ้นเคยเมื่อรู้สึกปลอดภัย กับแพะตัวอื่นเป็นสัตว์สังคมที่อยู่รวมกันเป็นฝูงเล็กได้ดี และจัดลำดับในฝูงกันเองโดยไม่ค่อยมีเรื่องขัดแย้ง

ไพกอร่าขี้เล่น โดยเฉพาะตอนเป็นลูกแพะ ชอบปีนป่ายท่อนไม้ ตอไม้ และแท่นเตี้ยๆ ส่งเสียงร้องในระดับปานกลาง จะร้องตอนถึงเวลาอาหารหรือเมื่อถูกแยกจากฝูง แต่ไม่ใช่แพะที่ส่งเสียงตลอดเวลา ไพกอร่าที่เบื่อหรือเหงาอาจเครียดและร้องบ่อยขึ้น การมีเพื่อนและกิจกรรมให้ทำจึงช่วยให้อยู่นิ่งพอใจ

เพราะไพกอร่าเป็นแพะให้เส้นใย การดูแลขนจึงเป็นงานประจำที่หนักกว่าแพะทั่วไป ขนสามารถพันกันเป็นก้อนและดักเศษวัสดุได้ง่าย จึงต้องดูแลตลอดฤดูที่ขนกำลังโต รวมทั้งตัดขนปีละสองครั้ง

การแต่งขน

• แปรงหรือสางขนเป็นประจำเพื่อเอาเศษหญ้าแห้ง หนาม และขนพันกันออก
• ตัดขนประมาณปีละสองครั้ง ก่อนช่วงผลัดขนตามธรรมชาติในฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง
• ตัดแต่งกีบทุก 6-8 สัปดาห์
• ตรวจผิวหนังและขนหาเห็บหมัดหรือไรระหว่างแต่งขน
• รักษาขนให้แห้งอยู่เสมอ เพราะขนเปียกและพันกันจะเสียคุณภาพและอาจทำให้ผิวหนังระคายเคือง

การออกกำลังกาย

• ปล่อยให้เข้าคอกหรือทุ่งหญ้าที่มีรั้วกั้นทุกวันเพื่อเล็มหญ้าและเคลื่อนไหว
• จัดท่อนไม้ ตอไม้ หรือแท่นแข็งแรงให้ปีนป่าย
• เลี้ยงอย่างน้อยสองตัวเพื่อให้มีปฏิสัมพันธ์และเคลื่อนไหวอยู่เสมอ
• หลีกเลี่ยงการขังแพะไว้ในคอกแคบเป็นเวลานาน

สภาพแวดล้อม

ไพกอร่าต้องการรั้วที่แน่นหนา เพราะแพะชอบทดสอบขอบเขตและสามารถลอดผ่านช่องแคบได้ ต้องมีที่พักพิงแห้งและไม่มีลมโกรกสำหรับตอนกลางคืนและช่วงอากาศเลว พร้อมวัสดุปูรองที่สะอาด ไพกอร่าทนความหนาวได้พอสมควรเมื่อขนยังเต็มตัว แต่ควรป้องกันฝนตกต่อเนื่องและลมแรง โดยเฉพาะหลังตัดขนใหม่ๆ ที่ยังมีฉนวนกันความหนาวน้อย

ไพกอร่าเป็นสัตว์ที่กินโดยการแทะเล็มพุ่มไม้และใบไม้เป็นหลัก จึงเจริญเติบโตได้ดีที่สุดด้วยอาหารที่เน้นพืชหยาบ ทุ่งหญ้า ใบไม้ พุ่มไม้ และหญ้าแห้งคุณภาพดีควรเป็นส่วนใหญ่ของอาหารที่กิน แพะเป็นสัตว์ที่เลือกกินและจะเลือกพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูงสุดเมื่อมีโอกาส ต้องมีน้ำสะอาดให้ตลอดเวลา และควรมีแร่ธาตุก้อนหรือแร่ธาตุผงเฉพาะแพะให้กินตามต้องการ เพื่อให้ได้ทองแดงและสารอาหารอื่นที่แพะต้องการ

ขนมและอาหารเสริม

แครอท แอปเปิล หรือผักผลไม้ที่ปลอดภัยสำหรับแพะปริมาณน้อยใช้เป็นขนมได้เป็นครั้งคราว แต่ควรเป็นเพียงส่วนเล็กน้อยของอาหารทั้งหมด การให้เมล็ดธัญพืชมากเกินไปนำไปสู่โรคอ้วนและปัญหาระบบย่อยอาหาร แร่ธาตุก้อนเฉพาะแพะ และในบางพื้นที่อาจต้องเสริมซีลีเนียม ควรปรึกษาสัตวแพทย์ในพื้นที่ตามสภาพดิน

ไพกอร่าเป็นสายพันธุ์ที่แข็งแรงโดยทั่วไป มีอายุขัยเฉลี่ย 12-15 ปีเมื่อได้รับการดูแลอย่างดี ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่เป็นแบบเดียวกับที่พบในแพะทั่วไป และจัดการได้ด้วยการดูแลตามปกติ การควบคุมพยาธิ และโภชนาการที่ดี ตัวที่เล็กทำให้จับตรวจร่างกายง่ายกว่าสายพันธุ์ใหญ่

การดูแลป้องกัน

• นัดตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์เป็นประจำและทำตามแผนวัคซีนในพื้นที่
• เฝ้าระวังพยาธิและรักษาตามความจำเป็นมากกว่ายึดตามปฏิทินตายตัว
• ตัดแต่งกีบทุก 6-8 สัปดาห์
• ให้แร่ธาตุเฉพาะแพะเพื่อป้องกันการขาดสารอาหาร
• กักโรคแพะที่นำเข้าใหม่ก่อนรวมเข้าฝูง

ไพกอร่าเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เร็ว แม่แพะสามารถตั้งท้องได้ตั้งแต่ปีแรก แม้ผู้เพาะพันธุ์หลายคนจะรอให้แม่แพะโตเต็มที่ก่อนผสมครั้งแรก การผสมพันธุ์มักจัดเวลาให้ลูกแพะเกิดในช่วงอากาศไม่รุนแรง ระยะตั้งท้องยาวนานประมาณห้าเดือน หลังจากนั้นแม่แพะมักออกลูกหนึ่งถึงสองตัว โดยลูกแฝดพบได้บ่อย

ลูกแพะแรกเกิดตัวเล็กและว่องไว ควรได้กินนมน้ำเหลืองโดยเร็วหลังคลอด แม่แพะโดยทั่วไปดูแลลูกอย่างใส่ใจ ลูกแพะเริ่มแทะพืชหยาบได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ และมักหย่านมเมื่ออายุประมาณสองถึงสามเดือน การผสมพันธุ์แบบขึ้นทะเบียนต้องเป็นไปตามมาตรฐานสายพันธุ์ ซึ่งจำกัดสัดส่วนเลือดพิกมี่และแองโกร่า เพื่อให้ลูกที่เกิดมายังนับเป็นไพกอร่าได้

เนื่องจากทั้งสองเพศอาจมีเขา และแพะตัวผู้ที่ไม่ได้ตอนมีกลิ่นแรง ผู้เพาะพันธุ์จึงต้องวางแผนเรื่องคอกและการจับต้องให้เหมาะสม ผู้เลี้ยงจำนวนมากตอนตัวผู้ที่ไม่ได้ใช้ผสมพันธุ์ เพราะแพะตอนให้ขนคุณภาพดีและเลี้ยงง่ายทั้งในฐานะสัตว์ให้เส้นใยหรือสัตว์เลี้ยง