พิกมี

แพะพิกมีเป็นแพะบ้านสายพันธุ์เล็กที่พัฒนาขึ้นในสหรัฐอเมริกา ตัวโตเต็มวัยสูงจากพื้นถึงไหล่ประมาณ 16-23 นิ้ว น้ำหนักตัวอยู่ที่ 50-85 ปอนด์ ลำตัวหนาป้อมคล้ายทรงกระบอกและขาสั้น สายพันธุ์นี้สืบเชื้อสายมาจากแพะตัวเล็กที่นำเข้าจากแอฟริกาตะวันตกในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 และผู้เพาะพันธุ์คัดเลือกให้มีโครงสร้างแน่นและกล้ามเนื้อดี มากกว่าจะเน้นปริมาณน้ำนม

คนส่วนใหญ่เลี้ยงแพะพิกมีไว้เป็นเพื่อนคู่บ้าน สัตว์เลี้ยง และสัตว์เลี้ยงในไร่ขนาดเล็ก แพะพันธุ์นี้ชอบเข้าสังคม ร่าเริง อารมณ์ดี และผูกพันกับคนและสัตว์ที่อยู่ด้วยกันอย่างแน่นแฟ้น หากเลี้ยงตัวเดียวมักเครียดง่ายและร้องเสียงดังบ่อย จึงควรเลี้ยงเป็นคู่หรือเป็นกลุ่มเล็กอย่างน้อยสองตัวขึ้นไป

แพะพิกมีปรับตัวกับสภาพอากาศได้หลากหลายและถือว่าทนทาน หากมีที่พักแห้งและได้รับการดูแลพื้นฐาน ในภูมิอากาศร้อนชื้นอย่างประเทศไทย จุดสำคัญคือโรงเรือนต้องระบายอากาศดีแต่ไม่มีลมโกรก แพะตัวเมียให้น้ำนมเข้มข้นได้ในปริมาณไม่มาก แต่คนส่วนใหญ่เลือกเลี้ยงพิกมีเพราะนิสัยและขนาดตัวที่จัดการง่าย มากกว่าเพื่อรีดนม

เหมาะกับใคร

แพะพิกมีเหมาะกับครอบครัวและเจ้าของฟาร์มขนาดเล็กที่ต้องการแพะนิสัยดี ตัวเล็ก ดูแลง่าย เหมาะกับบ้านที่มีเด็กและผู้เริ่มเลี้ยงแพะเป็นครั้งแรก ขอเพียงมีรั้วกั้นแน่นหนาและเลี้ยงอย่างน้อยสองตัวเพื่อให้มีเพื่อน ส่วนคนที่ต้องการปริมาณน้ำนมมากหรือเลี้ยงได้เพียงตัวเดียว แพะพันธุ์นี้อาจไม่ตอบโจทย์

แพะพิกมีสืบเชื้อสายมาจากแพะตัวเล็กแถบหุบเขาแคเมอรูนและพื้นที่อื่นในแอฟริกาตะวันตก แพะกลุ่มนี้เป็นที่นิยมในถิ่นกำเนิดเพราะความทนทานและความสามารถเติบโตได้ดีแม้อาหารหยาบมีจำกัดในสภาพอากาศร้อนชื้น

แพะตัวเล็กจากแอฟริกาตะวันตกเดินทางถึงยุโรปในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 บางส่วนถูกเลี้ยงไว้ในสวนสัตว์และคอลเลกชันส่วนตัว จากฝูงแพะในยุโรปนี้เองที่มีการส่งออกไปยังอเมริกาเหนือ โดยมีบันทึกการขนส่งชุดแรกไปถึงสหรัฐอเมริกาช่วงปลายทศวรรษ 1950 ซึ่งแรกเริ่มนำไปแสดงในสวนสัตว์

ความสนใจเพิ่มขึ้นตลอดทศวรรษ 1960 เมื่อผู้เลี้ยงส่วนตัวเริ่มผสมพันธุ์แพะกลุ่มนี้ไว้เป็นสัตว์เลี้ยงและสัตว์ในไร่ ผู้เพาะพันธุ์ในสหรัฐอเมริกาคัดเลือกลักษณะตัวสั้นป้อมซึ่งเป็นจุดต่างจากแพะไนจีเรียนดวอร์ฟที่ตัวสูงกว่าและเน้นการให้นม ทั้งที่มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาเดียวกัน

สมาคมสายพันธุ์ก่อตั้งขึ้นในสหรัฐอเมริการาวกลางทศวรรษ 1970 เพื่อบันทึกสายเลือดและกำหนดมาตรฐานสายพันธุ์ นับจากนั้นแพะพิกมีก็แพร่หลายในฐานะสัตว์เลี้ยงคู่บ้าน และปัจจุบันพบได้ทั่วไปตามงานวัด ฟาร์มสัมผัสสัตว์ และไร่ขนาดเล็กทั้งในอเมริกาเหนือและที่อื่น ๆ

แพะพิกมีมีลำตัวแน่น กล้ามเนื้อหนา ขาสั้น ทำให้รูปทรงดูกลมคล้ายถัง หัวสั้น หน้าเรียบหรือโค้งเล็กน้อย ทั้งตัวผู้และตัวเมียมักมีเขา แม้บางตัวจะถูกจี้เขาตั้งแต่เป็นลูกแพะ ตัวผู้มีเคราและขนหนาแน่นกว่าตัวเมีย

แม้ตัวจะเล็ก แต่โครงสร้างเน้นความแข็งแรงมากกว่าความเพรียวบาง อกลึกและซี่โครงโค้งกว้าง

ขนและสี

ขนเป็นขนสองชั้นตรงหนาแน่นซึ่งจะหนาขึ้นในอากาศเย็น สีที่พบได้แก่ลายคาราเมลมีแถบสีอ่อนพาดแนวตั้งที่ขาหน้า สีเทาอะกูติ สีดำล้วน และสีน้ำตาล ส่วนใหญ่มีจุดสีอ่อนตัดกันรอบปาก ตา หู และขาส่วนล่าง แพะตัวผู้มักมีขนยาวคลุมไหล่ในช่วงฤดูหนาว

แพะพิกมีอารมณ์ดีและช่างสงสัย ชอบอยู่ใกล้คน มักเดินตามผู้เลี้ยงและเรียกร้องความสนใจ สายพันธุ์นี้ขึ้นชื่อเรื่องความขี้เล่น เช่น กระโดด ปีนป่าย และชนหัวเล่นกัน จึงเป็นที่นิยมทั้งในครอบครัวและฟาร์มสัมผัสสัตว์

เมื่ออยู่กับเด็ก แพะพิกมีที่ผ่านการเข้าสังคมมาดีมักอ่อนโยนและอดทน แต่เพราะมีเขาและนิสัยชอบชนเล่น จึงควรมีผู้ใหญ่ดูแลอยู่ใกล้เมื่อเด็กเล็กเข้าใกล้ ส่วนต่อคนแปลกหน้า แพะมักแสดงความอยากรู้อยากเห็นมากกว่าความกลัว เมื่อคุ้นเคยกับคนแล้ว

แพะพิกมีเป็นสัตว์ฝูงและอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีแพะเพื่อนอย่างน้อยหนึ่งตัว หากเลี้ยงตัวเดียวมักวิตกกังวลและร้องไม่หยุด เมื่ออยู่กับปศุสัตว์ชนิดอื่นมักอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบ แต่ในกลุ่มแพะด้วยกันเองจะเกิดลำดับชั้นทางสังคมชัดเจน แพะตัวผู้ที่ยังไม่ตอนมักแสดงออกแรงกว่าและมีกลิ่นแรงในช่วงฤดูผสมพันธุ์ เจ้าของที่เลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงจึงมักเลือกแพะตัวผู้ที่ตอนแล้วหรือแพะตัวเมีย

การตกแต่งขน

• ตัดกีบทุก 6-8 สัปดาห์ เพื่อป้องกันกีบยาวเกินและอาการขาเจ็บ
• แปรงขนเป็นครั้งคราวเพื่อกำจัดขนที่หลุดร่วง โดยเฉพาะช่วงผลัดขนฤดูใบไม้ผลิ
• ตรวจขนและผิวหนังเพื่อดูเหา ไร และขนพันกัน
• ทำความสะอาดเคราและบริเวณด้านหลังของตัวผู้และตัวเมียหลังคลอดให้สะอาดอยู่เสมอ

การออกกำลังกาย

• จัดพื้นที่กลางแจ้งที่ปลอดภัยสำหรับเดินแทะเล็มและเคลื่อนไหวทุกวัน
• เพิ่มโครงสร้างให้ปีนป่าย เช่น ตอไม้ แท่นยกพื้น หรือก้อนหินขนาดใหญ่
• ให้เวลาอยู่กับแพะตัวอื่นเพื่อเล่นและทำกิจกรรมตามธรรมชาติ
• ใช้รั้วแข็งแรงสูงอย่างน้อย 4 ฟุต เพราะแพะพิกมีปีนเก่งและมุดผ่านช่องเล็ก ๆ ได้

สภาพแวดล้อม

แพะพิกมีต้องการโรงเรือนที่แห้งและไม่มีลมโกรก กันฝนและลมได้ พร้อมวัสดุรองพื้นสะอาดอย่างฟาง แพะทนอากาศเย็นได้ดีกว่าความชื้น ดังนั้นการระบายอากาศโดยไม่มีลมโกรกจึงสำคัญ โดยเฉพาะในภูมิอากาศร้อนชื้นแบบไทยที่ต้องระวังเรื่องความอับชื้นในโรงเรือนเป็นพิเศษ แพะแต่ละตัวต้องการพื้นที่โรงเรือนในร่มประมาณ 15-20 ตารางฟุต บวกกับลานกลางแจ้ง รั้วต้องแน่นหนา เพราะสายพันธุ์นี้คล่องแคล่วและชอบทดสอบจุดอ่อนของรั้วอยู่เสมอ

อาหารหลักของแพะพิกมีคือพืชอาหารหยาบ ควรมีหญ้าแห้งคุณภาพดีให้กินตลอดเวลา เสริมด้วยพืชแทะเล็มอย่างพุ่มไม้ ใบไม้ และวัชพืชเมื่อแพะเข้าถึงทุ่งหญ้าได้ ธัญพืชควรให้ในปริมาณน้อย ส่วนใหญ่ให้เฉพาะแพะท้องหรือให้นมและลูกแพะที่กำลังโต เพราะแพะพิกมีอ้วนง่าย และภาวะอ้วนเป็นปัญหาที่พบบ่อยในแพะที่เลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยง

ต้องมีน้ำสะอาดให้ตลอดเวลา และควรมีแร่ธาตุสำหรับแพะแบบผงร่วนที่มีทองแดงในปริมาณเหมาะสมให้กินได้เองตามต้องการ

ขนมและอาหารเสริม

ผลไม้และผักปริมาณน้อย เช่น แอปเปิล แครอท หรือฟักทอง ใช้เป็นขนมได้ แต่ควรไม่เกินราวร้อยละ 10 ของอาหารทั้งหมด เบกกิ้งโซดาแบบให้เลือกกินเองช่วยปรับสมดุลกระเพาะหมักได้ แร่ธาตุแบบผงร่วนให้ผลดีกว่าก้อนเกลือ และในพื้นที่ที่ขาดซีลีเนียมหรือทองแดง อาจต้องเสริมตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

แพะพิกมีเป็นสายพันธุ์แข็งแรง มีอายุขัยทั่วไป 10-15 ปีเมื่อได้รับการดูแลที่ดี ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่มาจากอาหาร พยาธิ หรือที่อยู่อาศัย มากกว่าโรคทางพันธุกรรม ภาวะอ้วนพบบ่อยในแพะที่เลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงและเป็นสาเหตุของปัญหาอื่นตามมาหลายอย่าง การควบคุมน้ำหนักด้วยอาหารที่เน้นพืชหยาบจึงสำคัญ

การถ่ายพยาธิตามกำหนด การฉีดวัคซีน และการดูแลกีบอย่างสม่ำเสมอ ช่วยป้องกันปัญหาส่วนใหญ่ที่พบในสายพันธุ์นี้ได้

การป้องกันโรค

• ตรวจอุจจาระตามกำหนดและถ่ายพยาธิตามผลตรวจ
• ตัดกีบทุก 6-8 สัปดาห์
• ฉีดวัคซีนป้องกันโรคคลอสตริเดียและบาดทะยัก (CDT) ตามตารางที่สัตวแพทย์แนะนำ
• ให้แร่ธาตุแบบผงร่วนที่เหมาะสมและควบคุมน้ำหนักตัว
• จัดน้ำสะอาดให้พร้อมและหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนอาหารกะทันหัน

แพะพิกมีเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เร็ว ตัวผู้อาจผสมพันธุ์ได้ตั้งแต่อายุ 3-4 เดือน จึงมักแยกตัวผู้อายุน้อยออกจากตัวเมียเพื่อป้องกันการผสมพันธุ์โดยไม่ตั้งใจ ส่วนตัวเมียมักเริ่มผสมพันธุ์เมื่ออายุราว 12-18 เดือน หลังจากโตได้ขนาดเหมาะสมแล้ว ต่างจากแพะสายพันธุ์อื่นหลายพันธุ์ แพะพิกมีไม่ผสมพันธุ์ตามฤดูกาลอย่างเคร่งครัดและเป็นสัดได้ตลอดทั้งปี

ระยะตั้งท้องอยู่ที่ประมาณ 145-155 วัน มักคลอดลูกครั้งละ 1-3 ตัว โดยแฝดสองพบได้บ่อยที่สุด แพะตัวเมียมักเลี้ยงลูกได้ดี และต้องการพื้นที่คลอดที่สะอาดแห้ง พร้อมอาหารเสริมช่วงท้องแก่และให้นม

ลูกแพะจะยืนและดูดนมได้ไม่นานหลังคลอด และเริ่มแทะหญ้าแห้งได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ การหย่านมมักเกิดขึ้นเมื่ออายุระหว่าง 8-12 สัปดาห์ เนื่องจากสายพันธุ์นี้เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เร็วและผสมพันธุ์ได้ตลอดปี การแยกตัวผู้และตัวเมียอย่างมีการควบคุมจึงเป็นเครื่องมือหลักในการจัดการการผสมพันธุ์