ซีไบรต์

เซบไบรท์จัดเป็นไก่แบนทัมแท้ (true bantam) คือไม่มีไก่พันธุ์เดียวกันขนาดมาตรฐานให้เทียบ นับเป็นหนึ่งในไก่ตัวเล็กที่สุดเท่าที่มีคนเลี้ยง และคนส่วนใหญ่เลี้ยงไว้เพื่อความสวยงามล้วน ๆ ไม่ใช่เพื่อเนื้อหรือไข่ พันธุ์นี้ถือกำเนิดที่ประเทศอังกฤษในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 และตั้งชื่อตามผู้ที่พัฒนาสายพันธุ์ขึ้นมา

จุดเด่นที่ทำให้เซบไบรท์แตกต่างจากไก่พันธุ์อื่นคือลายขน ขนแต่ละเส้นมีขอบสีเข้มล้อมรอบส่วนกลางที่สีอ่อนกว่า เรียกลักษณะนี้ว่าลายลูกไม้ (lacing) ซึ่งปรากฏทั่วตัวจนดูคล้ายเกล็ดที่เรียงกันอย่างสม่ำเสมอ ทั้งสายพันธุ์สีเงินและสีทองต่างแสดงลายนี้ได้ชัดเจน อีกจุดหนึ่งคือตัวผู้มีขนแบบตัวเมีย (hen-feathered) หมายความว่าพ่อไก่ไม่มีขนหางโค้งยาวแหลมหรือขนสร้อยคอแบบไก่ตัวผู้ทั่วไป แต่มีขนปลายมนคล้ายแม่ไก่แทน

แม้ตัวจะเล็ก แต่เซบไบรท์มีพลังและความกระตือรือร้นสูง ไก่กลุ่มนี้ตื่นตัว ช่างสงสัย และมั่นใจในตัวเอง มักง่วนอยู่กับการคุ้ยหาอาหารและเดินสำรวจไปทั่วกรง โดยธรรมชาติแล้วพวกมันตกใจง่ายและบินได้ดีกว่าไก่แบนทัมส่วนใหญ่ ดังนั้นรั้วกั้นที่แข็งแรงจึงสำคัญมาก

เหมาะกับใคร

เซบไบรท์เหมาะกับผู้เลี้ยงที่อยากได้ไก่สวยงามสะดุดตาและพร้อมรับมือกับไก่ที่ตื่นตัวและบินเก่ง จำเป็นต้องมีโรงเรือนที่มีหลังคาคลุมหรือรั้วที่แน่นหนาเพราะมันบินได้ดี ไม่เหมาะกับคนที่ต้องการไก่ไข่ดก เพราะแม่ไก่ให้ไข่ฟองเล็กในปริมาณไม่มาก เด็กและผู้เริ่มต้นเลี้ยงได้ แต่ไก่พันธุ์นี้ไม่ค่อยชอบอยู่นิ่งให้จับเหมือนไก่พันธุ์ที่นิสัยเรียบร้อยกว่า

สายพันธุ์นี้พัฒนาขึ้นในอังกฤษช่วงต้นศตวรรษที่ 19 โดยเซอร์จอห์น ซอนเดอร์ส เซบไบรท์ สมาชิกรัฐสภาผู้สนใจศึกษาเรื่องการผสมพันธุ์สัตว์อย่างจริงจัง เขาพยายามคัดสายพันธุ์แบนทัมตัวเล็กที่มีลายขนสม่ำเสมอให้นิ่ง และผลลัพธ์ที่ได้ก็ใช้ชื่อของเขาเป็นชื่อพันธุ์ ทำให้เซบไบรท์เป็นหนึ่งในไก่แบนทัมอังกฤษยุคแรก ๆ ที่พัฒนาโดยผู้ผสมพันธุ์คนเดียวที่มีชื่อระบุชัดเจน

เซบไบรท์มุ่งพัฒนาลายขนแบบลูกไม้อย่างตั้งใจ คัดเลือกไก่ต่อเนื่องหลายปีเพื่อให้ได้ขอบขนที่สม่ำเสมอในทุกเส้น บันทึกจากยุคนั้นระบุว่าเขาผสมข้ามสายไก่ตัวเล็กหลายชนิดเพื่อให้ได้รูปลักษณ์ที่ต้องการ รวมถึงไก่ที่มีลายขนอยู่แล้วและไก่ที่มีสีพื้นตามต้องการ ส่วนรายละเอียดการผสมข้ามสายที่แท้จริงไม่มีการบันทึกไว้ครบถ้วนในตอนนั้น

ระหว่างที่เซบไบรท์ยังมีชีวิตอยู่ มีการตั้งชมรมขึ้นในอังกฤษเพื่อส่งเสริมสายพันธุ์นี้โดยเฉพาะ ซึ่งถือว่าไม่ธรรมดาสำหรับยุคนั้นและช่วยให้มาตรฐานสายพันธุ์ชัดเจนขึ้น เซบไบรท์แพร่หลายไปยังประเทศอื่น ๆ ตลอดช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 1800 และเป็นหนึ่งในไก่แบนทัมที่ได้รับการยอมรับตั้งแต่ยุคที่มีการเขียนมาตรฐานสัตว์ปีกอย่างเป็นทางการ

ตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา เซบไบรท์ยังคงเป็นไก่สวยงามและไก่ประกวดเสมอมา ไม่เคยถูกคัดพันธุ์เพื่อเนื้อหรือไข่ดก รูปแบบของมันในปัจจุบันจึงใกล้เคียงกับสิ่งที่เซบไบรท์ตั้งใจสร้างขึ้นตั้งแต่แรก

เซบไบรท์มีรูปร่างกะทัดรัดและกลมมน หลังสั้น อกเต็มยกสูง หางกางเป็นมุมกว้าง ลำตัวเล็กแม้เทียบกับมาตรฐานไก่แบนทัมด้วยกัน ยืนบนขาสีฟ้าอมเทาไม่มีขนปกคลุม หงอนเป็นแบบหงอนกุหลาบปลายแหลมจุดเดียวด้านหลัง มีติ่งหูและเหนียงครบ ไก่ที่นำไปประกวดจะถูกตัดสินบางส่วนจากผิวหงอนที่เรียบเนียนสม่ำเสมอ

จุดเด่นที่บ่งบอกสายพันธุ์คือลายขนลูกไม้ ขนแต่ละเส้นมีขอบสีเข้มชัดเจนล้อมรอบส่วนกลางที่สีอ่อนกว่า ลายนี้ซ้ำกันทั่วตัวตั้งแต่คอถึงหางจนดูเป็นแบบแผนเดียวกันทั้งตัว

ขนและสี

สายพันธุ์นี้มีสีมาตรฐานสองแบบ เซบไบรท์สีเงินมีพื้นขนสีขาวและมีลายลูกไม้สีดำในทุกเส้นขน ส่วนเซบไบรท์สีทองมีพื้นสีน้ำตาลทองอมเหลืองพร้อมขอบสีดำแบบเดียวกัน ทั้งสองสีลายลูกไม้ต้องคมชัดต่อเนื่อง ไม่ขาดหรือเลอะเลือน การที่ตัวผู้มีขนแบบตัวเมียหมายความว่าพ่อไก่คุณภาพดีจะมีรูปทรงขนมนกลมและลายลูกไม้เหมือนแม่ไก่ ไม่มีขนหางโค้งมันวาวยาวแบบไก่พันธุ์อื่น

เซบไบรท์มีบุคลิกที่ยิ่งใหญ่เกินตัว ไก่กลุ่มนี้ร่าเริง มั่นใจ และเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา คุ้ยหาอาหารและสำรวจไปทั่วมากกว่าจะนั่งนิ่ง ๆ พวกมันตื่นตัวและตอบสนองไว ทำให้ดูกล้าหาญทั้งที่ตัวเล็กจิ๋ว

เมื่ออยู่กับคน เซบไบรท์อาจเป็นมิตรและเข้าหาผู้เลี้ยงที่คุ้นเคย โดยเฉพาะถ้าจับต้องอย่างอ่อนโยนตั้งแต่ยังเล็ก แต่โดยธรรมชาติแล้วไม่ใช่ไก่ที่ชอบนั่งตัก และหลายตัวยังคงเป็นอิสระในตัวเอง เมื่อเจอคนแปลกหน้ามักระแวงและเลือกที่จะเดินหนีดีกว่าให้จับ

ในฝูงผสม ขนาดตัวที่เล็กเป็นเรื่องที่ต้องคำนึงถึงจริงจัง เซบไบรท์อยู่ร่วมกับไก่นิสัยสงบขนาดใกล้เคียงกันได้ดี แต่มักถูกไก่พันธุ์ใหญ่และหนักกว่ารังแก และอาจโดนแย่งที่กินอาหารหรือที่เกาะนอน การเลี้ยงรวมกับแบนทัมพันธุ์อื่นหรือไก่นิสัยอ่อนโยนจึงได้ผลดีที่สุด พ่อไก่อาจก้าวร้าวใส่กันเอง จึงควรจำกัดจำนวนตัวผู้ในฝูงเล็กตามหลักทั่วไป ความสามารถในการบินของสายพันธุ์นี้ก็ส่งผลต่อพฤติกรรมเช่นกัน ไก่มักเกาะที่สูงและบินข้ามรั้วเตี้ยได้สบาย จึงต้องมีพื้นที่ที่ปิดมิดชิด ควรมีหลังคาคลุมด้วยยิ่งดี

การดูแลขน

• ตรวจสอบขนเป็นประจำและรักษาลายลูกไม้ให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ
• ตรวจขาและเท้าดูอาการไรขา (scaly leg mite) เพราะขาสีฟ้าอมเทาที่สะอาดทำให้สังเกตความผิดปกติได้ง่าย
• ตัดเล็บและจะงอยปากเฉพาะเมื่อยาวเกินไป
• การอาบทรายช่วยให้ไก่ดูแลสภาพขนของตัวเองได้ ควรจัดพื้นที่ดินหรือทรายแห้งร่วนไว้ให้

การออกกำลังกาย

• เปิดให้เข้าพื้นที่คุ้ยหาอาหารหรือลานปล่อยที่มีคนดูแลทุกวัน
• จัดคอนเกาะหลายระดับความสูง เพราะไก่ชนิดนี้ชอบเกาะที่สูง
• เว้นพื้นที่ให้บินระยะสั้นได้ภายในกรงที่มีหลังคาคลุม
• ใช้กิจกรรมเสริม เช่น โปรยเมล็ดข้าวให้คุ้ยหา เพื่อให้ไก่ที่ตื่นตัวตลอดเวลามีอะไรทำ

สภาพแวดล้อม

เซบไบรท์ต้องการโรงเรือนที่แห้ง ไม่มีลมโกรก และมีช่องระบายอากาศที่ปลอดภัยเหนือระดับคอนเกาะ เนื่องจากสายพันธุ์นี้บินเก่ง กรงเลี้ยงควรขึงตาข่ายหรือมีหลังคาคลุม และรั้วควรสูงพอ ตัวที่เล็กเก็บความร้อนได้น้อย จึงควรมีโรงเรือนที่กันลมและเก็บความร้อนดีในช่วงอากาศเย็น และมีร่มเงากับน้ำเพียงพอในช่วงอากาศร้อน ควรเลี้ยงรวมกับไก่ขนาดใกล้เคียงกันและนิสัยอ่อนโยนเพื่อลดการรังแก

เซบไบรท์กินอาหารหลักแบบเดียวกับไก่ทั่วไป เพียงลดปริมาณลงให้เหมาะกับตัวที่เล็กกว่า อาหารสำเร็จรูปที่ครบถ้วนตามช่วงวัยควรเป็นส่วนหลักของมื้ออาหาร ลูกไก่ต้องการอาหารสตาร์ทเตอร์แบบเม็ดป่น ไก่รุ่นต้องการอาหารโกรเวอร์ ส่วนแม่ไก่โตเต็มวัยต้องการอาหารไข่ที่มีแคลเซียมพอสำหรับสร้างเปลือกไข่ ควรมีกรวดหินให้ไก่ช่วยบดอาหาร และแยกเปลือกหอยป่นไว้ให้แม่ไก่ที่กำลังไข่ น้ำสะอาดต้องมีให้ตลอดเวลา

ขนมและอาหารเสริมควรให้ในปริมาณจำกัดเพื่อไม่ให้เสียสมดุลอาหารหลัก เมล็ดข้าวโปรย หนอนนก และผักใบเขียวปริมาณน้อยเป็นของว่างที่ดีและช่วยเสริมกิจกรรมคุ้ยหาอาหารไปในตัว โดยทั่วไปขนมไม่ควรเกินหนึ่งในสิบของปริมาณอาหารต่อวัน ในช่วงอากาศร้อน การเสริมเกลือแร่ในน้ำช่วยได้ และกรวดหินที่สะอาดช่วยระบบย่อยอาหารในไก่ทุกช่วงวัย

เซบไบรท์เป็นแบนทัมที่ค่อนข้างแข็งแรง แต่ตัวที่เล็กมากทำให้มีภูมิต้านทานสำรองต่ออากาศหนาว การเจ็บป่วย และการจับต้องรุนแรงน้อยกว่าไก่ขนาดมาตรฐาน หากเลี้ยงดูดี ไก่มักมีอายุ 5-7 ปี ปัญหาสุขภาพส่วนใหญ่เป็นปัญหาทั่วไปของไก่หลังบ้านมากกว่าจะเป็นข้อบกพร่องเฉพาะสายพันธุ์ การป้องกันจึงเน้นที่โรงเรือนสะอาด การควบคุมปรสิต และการป้องกันอุณหภูมิสุดขั้ว

การดูแลป้องกัน

• รักษาโรงเรือนให้แห้ง สะอาด และระบายอากาศดี
• จัดพื้นที่อาบทรายเพื่อช่วยควบคุมปรสิตภายนอก
• ตรวจไก่เป็นประจำเพื่อดูไรเหาและความผิดปกติที่ขา
• กักโรคไก่ใหม่หรือไก่ที่กลับเข้าฝูงก่อนนำมารวมกับฝูงเดิม
• ป้องกันลมโกรกและความร้อนจัด เนื่องจากตัวไก่มีขนาดเล็ก
• ทำตามตารางควบคุมปรสิตตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

ฝูงเซบไบรท์ต้องการโรงเรือนกันสภาพอากาศคู่กับกรงที่ปิดมิดชิด โรงเรือนควรแห้งและไม่มีลมโกรกในระดับคอนเกาะ แต่ยังต้องระบายอากาศได้ดีในระดับสูงกว่า เพราะไก่บินเก่งและตัวเล็กพอที่จะดึงดูดสัตว์ผู้ล่าได้หลายชนิด กรงจึงควรล้อมรั้วมิดชิดและมีหลังคาหรือตาข่ายคลุม คอนเกาะเหมาะกับพฤติกรรมตามธรรมชาติที่ชอบเกาะสูง และรังไข่ควรมีขนาดพอดีกับแบนทัม จัดพื้นที่ร่มและแห้งสำหรับอาบทรายไว้ในกรงด้วย

รายการตรวจก่อนจัดโรงเรือน

• โรงเรือนกันสัตว์ผู้ล่าได้ มีสลักที่แน่นหนาและพื้นแบบทึบหรือฝังขอบกันขุด
• กรงเลี้ยงที่มีหลังคาคลุมและล้อมรั้วมิดชิด
• คอนเกาะยกสูงหลายระดับ
• รังไข่ขนาดแบนทัมพร้อมวัสดุรองรังที่แห้ง
• พื้นที่อาบทรายที่รักษาความแห้งไว้เสมอ
• ร่มเงาในหน้าร้อนและที่กันลมในหน้าหนาว
• น้ำสะอาดและอาหารพร้อมให้ตลอดเวลา

ไข่เซบไบรท์มีขนาดเล็กสีขาวถึงสีนวลอ่อน ฟักตามกำหนดเวลาประมาณ 21 วันเช่นเดียวกับไก่ทั่วไป สายพันธุ์นี้ขึ้นชื่อว่าฟักยากกว่าแบนทัมหลายพันธุ์ อัตราการผสมติดและอัตราการฟักมักต่ำกว่า จึงต้องควบคุมการฟักไข่อย่างระมัดระวัง ไม่ว่าจะใช้แม่ไก่ฟักเองหรือเครื่องฟักไข่ เป้าหมายคืออุณหภูมิคงที่ ความชื้นควบคุมได้ และการพลิกไข่อย่างสม่ำเสมอจนถึงช่วงวันท้าย ๆ

ขั้นตอนการฟักไข่

1. เลือกไข่สดสะอาดจากพ่อแม่พันธุ์ที่แข็งแรง วางด้านแหลมลง
2. รักษาอุณหภูมิที่ 37.5 องศาเซลเซียส (99.5 องศาฟาเรนไฮต์) และความชื้นประมาณ 45-55 เปอร์เซ็นต์
3. พลิกไข่เป็นจำนวนเลขคี่ในแต่ละวันจนถึงวันที่ 18
4. ส่องไข่ดูช่วงวันที่ 7-10 เพื่อคัดไข่ใสหรือไข่ที่ไม่พัฒนาออก
5. หยุดพลิกไข่ในวันที่ 18 (เข้าสู่ช่วงล็อกดาวน์) และเพิ่มความชื้นเป็นประมาณ 65-70 เปอร์เซ็นต์
6. ปล่อยให้ลูกไก่ฟักออกเองโดยไม่ช่วย และปิดเครื่องฟักไว้จนกว่าขนจะแห้ง
7. ย้ายลูกไก่ที่ขนแห้งแล้วไปยังกล่องกกที่อุณหภูมิประมาณ 35 องศาเซลเซียส (95 องศาฟาเรนไฮต์) แล้วค่อย ๆ ลดลงทุกสัปดาห์