Oberhasli

Oberhasli jest kozą mleczną wywodzącą się z górskich kantonów Szwajcarii. To zwierzę średniej wielkości, rozpoznawalne dzięki kasztanowoczerwonemu umaszczeniu zwanemu chamois, z czarnymi oznakeniami na pysku, kończynach, brzuchu i wzdłuż grzbietu. Kozy ważą zazwyczaj około 55 kg i mają około 70 cm w kłębie; kozły są nieco większe.

Rasę utrzymuje się głównie ze względu na mleko. Wydajność jest umiarkowana jak na kozy mleczne, lecz mleko ma łagodny, słodkawy smak ceniony przez wielu hodowców do bezpośredniego spożycia i w serowarstwie. Kozy oberhasli wyróżniają się dobrymi instynktami macierzyńskimi i dobrze znoszą chłodniejszy klimat oraz wymagający teren; cechy te wynikają z ich alpejskiego pochodzenia.

Temperament należy do wyróżniających cech rasy. Kozy oberhasli są na ogół spokojne, łagodne i nastawione na kontakt z człowiekiem, stanowiąc praktyczny wybór dla małych gospodarstw, przydomowych siedlisk i młodzieżowych kół hodowlanych. Są czujne, lecz nie nerwowe ani płochliwe.

Dla kogo jest odpowiednia

Oberhasli to wybór dla hodowców szukających opanowanej, łatwej w obsłudze kozy mlecznej, a nie maksymalnej wydajności. Spokój w obsłudze i tolerancja chłodnego klimatu czynią ją dobrą rasą dla osób prowadzących przydomowe gospodarstwa, hobbystycznych serowarów i młodzieżowych programów hodowlanych. Osoby w bardzo gorącym klimacie lub dążące do dużej produkcji mleka w skali komercyjnej powinny porównać ją z większymi rasami alpejskimi.

Oberhasli pochodzi z górskich regionów Szwajcarii, w tym z obszaru wokół Berna, od którego wzięła swoją nazwę. Należy do szerokiej grupy szwajcarskich alpejskich kóz mlecznych, kształtowanych przez pokolenia na potrzeby produkcji mleka w małych górskich gospodarstwach. Wzór umaszczenia chamois był stałą cechą charakterystyczną tych szwajcarskich stad.

Kozy tego typu trafiły do Stanów Zjednoczonych na początku XX wieku. Przez kilka dziesięcioleci były grupowane z innymi alpejskimi importami i niekiedy rejestrowane pod ogólną nazwą alpejskiej, przez co zacierała się ich odrębna tożsamość rasowa.

Dzięki pracy zaangażowanych hodowców zwierzęta noszące oryginalny szwajcarski wzór chamois były starannie selekcjonowane i kojarzone, aby utrzymać czystość linii. Z czasem oberhasli uzyskała status odrębnej rasy, a nie jedynie wariantu kolorystycznego alpejskiej.

Dziś oberhasli pozostaje mniej liczna niż kilka innych ras mlecznych. Utrzymują ją hodowcy ceniący jej umaszczenie, temperament i jakość mleka, a rejestry ksiąg stadnych kładą nacisk na charakterystyczne umaszczenie chamois z czarnymi oznakeniami.

Oberhasli ma zrównoważoną, mleczną budowę ciała: prostą linię grzbietu, głębokie ciało i dobrze osadzone wymię u kóz. Pysk jest prosty lub lekko zaklęsły, uszy stoją pionowo i skierowane są ku przodowi, a całościowe wrażenie jest czujne i schludne. Zarówno kozy, jak i kozły mogą być rogate lub pozbawione rogów po usunięciu zawiązków, zależnie od systemu utrzymania.

Umaszczenie i barwy

Charakterystyczna barwa to chamois, w odcieniach od jasnego gniadego do głębokiego czerwonobrązowego. Na pysku widoczne są charakterystyczne czarne oznakenia: dwa jasne paski biegną od okolicy ponad oczami ku kufie. Dalej czarne umaszczenie pojawia się na dolnych kończynach, brzuchu oraz wzdłuż kręgosłupa. Uszy mają często czarne obrzeżenie lub znamiona. Kozły zwykle mają więcej czarnego w umaszczeniu niż kozy. Włosy są krótkie do średniej długości i przylegają do ciała.

Oberhasli cechuje stabilny, łagodny charakter. Kozy te wykazują silne przywiązanie do opiekunów, przez co rutynowe czynności, takie jak dojenie czy przycinanie racic, przebiegają sprawniej. Są czujne wobec otoczenia, lecz rzadko wpadają w panikę, co sprzyja ich utrzymaniu na otwartych pastwiskach i zróżnicowanym terenie.

Wobec domowników rasa jest przyjazna i tolerancyjna; bywa polecana gospodarstwom z dziećmi oraz do młodzieżowych pokazów hodowlanych. Wobec nieznajomych kozy oberhasli początkowo bywają ostrożne, lecz szybko się oswajają po nawiązaniu regularnego kontaktu. Przeważnie dobrze współżyją z innymi kozami i zwierzętami hodowlanymi, choć hierarchia stada i indywidualne cechy charakteru odgrywają swoją rolę.

Rasa jest stosunkowo cicha. Kozy oberhasli nie są tak głośne jak niektóre rasy mleczne, co jest zaletą wszędzie tam, gdzie poziom hałasu ma znaczenie. Jak wszystkie kozy, są ciekawskie i zdolne do wspinaczki; solidne ogrodzenie i wzbogacenie środowiskowe zapobiegają ucieczkom i nudzie.

Pielęgnacja

• Szczotkuj krótką okrywę włosową raz w tygodniu, aby usunąć martwe włosy i skontrolować stan skóry
• Przycinaj racice co 6-8 tygodni, aby zapobiec przerostowi i kulawiznom
• Podczas rutynowej obsługi sprawdzaj uszy, oczy i sierść pod kątem pasożytów
• U dojących kóz utrzymuj wymię i boki w czystości; w razie potrzeby strzyż sierść w tych okolicach

Ruch i aktywność

• Zapewniaj codzienny dostęp do pastwiska lub dużego wybiegu
• Udostępniaj konstrukcje wspinaczkowe, pniaki lub kamienie, aby zaspokoić naturalną potrzebę wspinania się
• Ogrodzenie powinno mieć co najmniej 120-150 cm wysokości; kozy sprawdzają i pokonują słabe punkty
• Rotacyjnie wypasaj zwierzęta, aby zarządzać roślinnością i ograniczyć zarobaczenie

Środowisko

Rasa dobrze znosi zimno dzięki alpejskiemu pochodzeniu, lecz wymaga suchego, wolnego od przeciągów schronienia, aby zachować zdrowie w wilgotnej i wietrznej pogodzie. Zapewnij czyste ściółkowanie, dobrą wentylację i cień w miesiącach letnich; stres cieplny stanowi dla tej rasy poważniejsze zagrożenie niż mróz. Utrzymuj co najmniej jedną kozę towarzyszkę, gdyż oberhasli są zwierzętami stadnymi i źle znoszą odosobnienie.

Podstawą diety oberhasli jest pasza objętościowa: pastwisko, roślinność krzewista oraz dobrej jakości siano trawiastne lub motylkowe. Przeglądanie krzewów i liściastych roślin odpowiada naturalnym zwyczajom żywieniowym kóz. Dojące kozy i rosnące koźlęta wymagają dodatkowej energii i białka, zazwyczaj dostarczanych w postaci odmierzonej dawki ziarna dla kóz mlecznych. Czysta woda musi być dostępna przez cały czas; jej niedobór szybko obniża wydajność mleczną.

Smakołyki i suplementy

Smakołyki, takie jak małe ilości owoców lub warzyw, podawaj oszczędnie, aby nie zaburzyć zbilansowanej dawki pokarmowej. Stosuj sypkie minerały dla kóz z odpowiednią zawartością miedzi i selenu dostosowaną do warunków lokalnych; niedobory tych pierwiastków są częste na terenach o ubogich glebach. Codzienne potrzeby uzupełniają sól i czysta woda. Przed wprowadzeniem suplementów dla określonych celów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem weterynarii lub doradcą zootechnicznym.

Oberhasli to wytrzymała rasa dobrze radząca sobie w chłodnych i wymagających warunkach. Przy prawidłowym żywieniu i zarządzaniu wiele zwierząt żyje 12-18 lat, choć efektywny okres użytkowania mlecznego jest krótszy. Większość problemów zdrowotnych jest wspólna dla kóz mlecznych ogólnie i w dużej mierze daje się zapobiec przez rutynową pielęgnację, higienę i właściwe żywienie.

Profilaktyka

• Zlecaj regularne badania koproskopowe i odrobaczaj na podstawie wyników
• Przycinaj racice co 6-8 tygodni
• Utrzymuj aktualne szczepienia zgodnie z zaleceniami miejscowego lekarza weterynarii (szczepionka CDT jest standardem w wielu gospodarstwach)
• Stosuj odpowiednie regionalnie sypkie minerały
• Poddaj kwarantannie nowe zwierzęta przed wprowadzeniem do stada

Kozy oberhasli osiągają dojrzałość płciową w pierwszym roku życia, lecz zaleca się krycie dopiero po pełnym ich wyrośnięciu, zazwyczaj w wieku 8-10 miesięcy lub przy odpowiedniej masie ciała. Jak większość ras kozich, są sezonowymi rozrodczyniami, rujnującymi głównie w chłodniejszych miesiącach jesieni i wczesnej zimy. Ciąża trwa około 150 dni.

Kozy zazwyczaj rodzą jedno lub dwa koźlęta; bliźnięta są częste u dojrzałych samic. Rasa cechuje się dobrymi instynktami macierzyńskimi, a kozy przeważnie same oczyszczają, karmią i chronią koźlęta bez ingerencji hodowcy. Koźlęta wstają i ssą wkrótce po urodzeniu; konieczne jest, aby w ciągu pierwszych godzin życia otrzymały siarę, gdyż zapewnia im odporność bierną.

Koźlęta mogą zaczynać pobierać paszę objętościową już w pierwszych tygodniach życia i są zazwyczaj odsadzane w wieku około 12 tygodni, zależnie od sposobu odchowu: przy matce lub z butelki. Do krycia należy wybierać kozły o prawidłowej budowie ciała, spokojnym temperamencie i właściwym umaszczeniu chamois, aby zachować cechy rasowe.