Kanin

Tamkaninen (Oryctolagus cuniculus) høyrer til familien Leporidae og veg som vaksen mellom 1 og 7 kg, avhengig av rase. Han er mest aktiv om morgonen og i skumringa og kviler gjerne midt på dagen. Ein kanin som har nok plass, selskap og stimulering, er eit roleg og fascinerande kjæledyr.

I Noreg er rasegodkjenning og utstillingar koordinert av Norsk Kaninforbund, som har lokallag i mange fylke. Dvergrasar er særleg populære blant norske kanineigarar, og avlarar finst over heile landet.

Rasane spenn frå dvergrasar på rundt 1 kg til kjemperasar på over 5 kg. I Noreg er Miniaturekanin (kjent som Polen internasjonalt) og Hermelinen populære utstillingsrasar ved Norsk Kaninforbunds skuer. Fransklopp er ein favoritt blant dei som set pris på rolege kaninar med karakteristiske hengjande øyro.

Pelstypen varierer frå kort og glatt til fløyelsmyk (Rex) eller lang og ullprega (Angora). Øyro er anten stette opprett eller hengjande hos lop-rasane.

Den tamme kaninen stammar frå den europeiske villkaninen, som opphavleg heldt til på Den iberiske halvøya. Romarane heldt dei i inngjerda leporaria og brukte dei til mat og pels. Franske klostermunkar i mellomalderen bidrog vesentleg til vidare avl og domestisering.

På 1800-talet voks det fram organisert avl og dei fyrste kaninutstillingane i England. Rasestandardar vart fastsette, og kaninen spreidde seg til Europa og resten av verda.

I Noreg har Norsk Kaninforbund sidan tidleg 1900-tal fremja ansvarleg avl og registrering av rasedyr. Kaninhold er i dag utbreidd over heile landet, frå byleilegheiter til gardsbruk.

Kroppen er kompakt og avrunda med ein kort hals. Bakbeina er lengre og kraftigare enn frambeina og er bygd for kraftige sprang. Augo sit breitt plasserte og gjev nær 360 graders synsfelt, ei tilpassing til livet som byttedyr.

Tenna veks heile livet og er avhengige av rikeleg høy for å slitast ned til rett lengd. Halen er kort og buskete. Det er stor variasjon mellom rasane i farge, mønster, øyreform og pelslengd.

Vekta varierer frå rundt 1 kg hos dvergrasar til over 6 kg hos kjemperasar som Flandern og Fransklopp.

Som eit byttedyr er kaninen naturleg årvaken og varsam. Brå rørsler og høge lydar kan skremme han. Tillit tek tid å byggja, men ein trygg og nøgd kanin viser glede ved å hoppa og snurra i lufta, kjent som ein binky.

Kaninar er sterkt sosiale og trivst best i par eller i flokk av kastrerte dyr. Ein einsemd kanin kan verta nedstemt og utvikla uønska åtferd. Typisk åtferd inkluderer graving, gnaging, matesøking og revirhevding med hakekirtel.

Bankjinga med bakbeina på underlaget er eit alarmsignal. Ein kanin som fell avslappa til sida, er trygg og komfortabel.

Dagleg rutine Fyll alltid opp høy, byt vatn, gjev friske grønsaker og ein liten porsjon pellets. Fjern skitne delar av kattebakken og sjå etter at kaninen et, rører seg og produserer avføring normalt.

Miljø Buret eller løpegarden bør gje nok plass til hopping og strekking. Hald kaninen vekke frå direkte sol og vindtrekk. Elektriske leidningar og giftige plantar må sikrast utanfor rekkevidde.

Pels og klør Børst regelmessig, hyppigare for langpelsa rasar og under felling om vår og haust. Klipp klørne kvar 6.-8. veke. Sjekk øyro, men reinsa berre ved behov.

Kaninen er ein obligat planteetar med eit fordøyingssystem som krev konstant tilgang på fiber. Cecotrofar, dei mjuke nattapillerøne, vert etne direkte frå gattet og bidrar med viktige næringsstoff. Dette er heilt normal åtferd.

Grunnprinsipp

• Høy (gras- eller timoteihøy) alltid tilgjengeleg
• Friske bladsgrønsaker: grønkål, persille, basilikum, rucola
• Pellets i avgrensa mengd, ca. 25 g per kg kroppsvekt
• Ferskt vatn dagleg

Regelmessige veterinærbesøk er tilrådd. Kastrering vert sterkt anbefalt for begge kjønn: hjå hoer minskar risikoen for livmorkreft dramatisk, og hannar vert rolegare og markerer mindre.

I Noreg bør ein konsultera veterinær om aktuell vaksinasjon mot RHD (viral hemoragisk sjukdom). Myxomatose er sjeldan i Skandinavia, men anbefalingane kan variera.

Eit moderne kaninhus eller innhegning bør gje rikeleg plass til hopping og utforsking. To kaninar bør minimum ha 3 x 2 meter løpeplass, men jo meir, jo betre.

Kaninar toler norske vintrar betre enn varme somrar. Temperaturar over 25 grader er ein reell risiko for heteslag. Om sommaren må utekaniners bur skuggast effektivt gjennom heile dagen.

Innreiing

• Fast underlag (ikkje ristbotn)
• Kattebakke med høy
• Gøymestaden, til dømes ei trekasse
• Gnageredskap og pyntekvist
• Ferskt vatn dagleg
• Rovdyrvern ved utandørs opphald

Hoer kan verta kjønnsmodne allereie frå 3-6 månaders alder. Kaninar er induserte ovulatorar, dvs. egglegginga vert utløyst av paring. Drektigheta varer 28-31 dagar, og eit kull har vanlegvis 4-12 kits, som vert fødde blinde, døve og nakne. Augo opnar seg etter ca. 10 dagar, og fråvenninga skjer ved 4-8 veker.

For kjæledyrhold er kastrering av begge dyr tilrådd. Hoer unngår livmorkreft, og hannar dempar territoriell åtferd og markering.

Å skaffa seg ein kanin er ei forplikting på 8-12 år som krev dagleg omsorg, tilstrekkeleg plass og løpande utgifter. Vurder nøye:

• Har du tid til dagleg stell og sosial kontakt?
• Har du plass til eit passande bur og løpegard?
• Er du førebudd på veterinærutgifter?

Kvar frå? Kjøp frå seriøse avlarar tilknytte Norsk Kaninforbund, eller vurder å adoptere frå Dyrebeskyttelsen Noreg eller lokale kaninternat. Unngå impulshandel, særleg rundt påske.

Kostnader Ein kanin frå avlar kostar typisk 200-600 NOK. Bur og utstyr 500-3000 NOK. Kastrasjon 600-1500 NOK. Månadelege løpande utgifter til høy, fôr og strø: 200-500 NOK for to kaninar.