Marsvin

Marsvin hoeyrer til familien Caviidae og kjem fraa Andesfjella og graslettene i Syd-Amerika. I Noreg er marsvin eit elska familiedyr, serleg i husstandar med born, og bestanden av kjaeledyrsmarsvin er stadig veksande.

Eit vaksent marsvin vegjer 700-1200 g og er 20-30 cm langt. Det er kompakt og rundt utan hale, med store klare augo og korte potar. Levetida er typisk 5-7 aar. Marsvin er dagaktive -- dei sov i korte pausar gjennom dagen og er alltid klare til aa utforska og leike nar du er til stades.

Rasane vert delte etter pelstype: glatt, rosett, langhara og krusete. I Noreg er den Amerikanske (glatthaara) den vanlegaste og reknast som den ideelle nybyrjarrasen -- ho er robust, enkel aa handtere og laerer raskt. Den Peruanske er vakker med sin lange pels, men krev dagleg kamming og vert ikkje anbefalt som fyrste kjaeledyr for born.

Norsk Marsvineklubb arrangerer utstillingar og kan tilraa seriose oppdrettarar. Facebook-gruppa 'Marsvin i Norge' er ogso ein aktiv ressurs for norske eigarar.

Dei ville forfedra til husmarsvin levde i klippete graasomraade i naanavaerendes Peru, Bolivia og Colombia. Inkafolket domestiserte dei for minst 3000 aar sidan -- i hovudsak som matkaelde, men ogso til rituelt bruk. Daa spanske conquistadorar kom til Syd-Amerika paa 1500-talet, tok dei med seg marsvin til Europa, der dei vart populaere hos fyrstehoffa.

Paa 1800- og 1900-talet spreidde marsvin seg fraa aristokratiet til vanlege familiar i heile Nord-Europa. I Noreg er dei i dag eit av dei vanlegast holdte smaaedyra -- populaere fordi dei er rolege, lette aa handtere og godt eigna til leilegdomsliv.

Eit vaksent marsvin er 20-30 cm langt og vegjer 700-1200 g -- hoennor er som regel litt lettare enn honar. Kroppen er trind og avrunda, beina korte og sterke. Det er inga hale, men eit lite beinframspring kan kjennast bak paa kroppen.

Fargar spenner fraa einfarga svart, kvit og sjokolade til tofarget og flekkete. Pelstypane varierer kraftig: den tette og glatte Amerikanske, den rosetterte Abyssinianske, den silkemjuke Peruanske med haar som kan naae 50 cm, og den bustete Teddyen. Auga er store og runde -- raude augo finst hos albino-individ.

Marsvin kommuniserer med eit imponerande lydrepertoar. Den hoytonede 'wheek' -- ei kraftig hvinande lyd -- vert hora nar dei kjenner att lyden av foposen som raslast eller eigarens fottrinn. Ei roleg vibrerende snurring under handtering signaliserer tilfredsheit. Åtvaringar og dominansopvisningar er meir dempa: ei djup mumlande lyd eller tanngnissing er sikre åtvarselssignal.

Naar marsvin er verkeleg glade, utforer dei 'popcorn-hopp' -- plutselege hopp og raske vendingar som kan overraska den uovde eigaren. Det er eit reint positivt åtferdssignal. Marsvin er dagaktive og tek korte pausar gjennom dagen, men sov aldri i lange samanhengande periodar.

Marsvin krev dagleg oppmerksemd. Frisk hoy maa alltid vera tilgjengeleg -- det er grunnforet og held tennene og tarmen i gang. Drikkevannflaska toemst og fyllast med ferskt vatn morgon og kveld. Friske gronsaker, inkludert eit dagleg stykke paprika for C-vitamin, vert servert om morgonen.

Vekentleg: reinhalda heile buret grundig. Fjern alt stroer, vask botnen med mildt saaapevatn og skyl godt. Bruk papirbasert stroer eller vaskbart fleece -- aldri sagmugg fraa barrtraer som inneheld skadeleg fenol, og aldri traanettkgolv som skader potene.

Klorne vert sjekka kvar maaned og klipte eller filt ved behov. Veg marsvin kvar veke -- eit plutseleg vekttap paa meir enn 50 g er eit tidleg varselteikn.

Marsvin er strenge planteetarar. Ubegrensa frisk hoy -- helst timotei eller enggraes -- er grunnpilaren i kosten og held tennene nede og tarmen aktiv. Norske eigarar kan kjopa kvalitetshoy fraa Dyrebutikken, Dyreriket og andre kjaeledyrbutikkar.

Daglege friske gronsaker er nodvendige. Rod paprika inneheld meir C-vitamin enn dei fleste frukter og er den mest tilgjengelege naturlege kjelda. Eit stykke paprika paa storleik med ein tommel dekkjer det daglege C-vitaminbehovet. Andre eigna gronsaker: persille, bladlesalat, gronnkaal og agurk.

Frukt kan serverast i svaeert smaa mengder som innimellom godbit paa grunn av hogt sukkerinnhald. Pellets spesielt for marsvin -- med tilsett C-vitamin -- vert gjeve i avgrensa mengder: ca. 1-2 ss per dyr per dag. Kanin- og hamsterfor er ikkje eigna.

Marsvin er robuste dyr, men gøymer sjukdomsteikn instinktivt -- ein overlevingsreaksjon fraa livet som byttedyr. Det gjer regelmaessig observasjon og vekentleg veging avgjerande.

Dei vanlegaste helseproblem i Noreg:

• Skjorbuk (C-vitaminmangel): svakheit, bloedande tannkjott, ledsmerter
• Ovre luftveisinfeksjonar: nyster, auge flod, pustevaanster
• Tanngal: for lange tenner som hindrar matinntak
• Ektoparasittar: haarlus (Gyropus, Gliricola) og skaabmidd (Trixacarus caviae)
• Ovariecystar hos hoennor: vanleg hos ukastrate hoennor over 2 aar

Tilraadd minimumsareal for to marsvin er minst 120 x 60 cm -- Norsk Marsvineklubb tilraar 1 m2 per marsvin. C&C-bur (cube and coroplast) er populaere blant norske eigarar fordi dei er rimelige, fleksible og lette aa reinhalda.

Romtemperaturen bor vera 18-24 grader C. Unngaa direkte solskinn, kald droge fraa vindauge og naerheten av varmeomnar. Botnen maa vera mjuk -- papirbasert stroer eller vaskbart fleece. Unngaa traanettkgolv som skadar potar, sagmugg fraa barrtraer med skadeleg fenol, og bomullsvatt som reidematerial som kan foraarsake kvelning.

Hoennmarsvinets drektighetsperiode er 59-72 dagar -- uvanleg lang for eit saa lite dyr. Kull bestaer typisk av 1-4 ungar, som vert fodde precociale: dei er dekte av pels, har opne augo og kan eta fast for fraa fyrste dag, men dier framleis mora dei fyrste 3-4 vekene.

Hoennor naer kjonnsmoden allerede 4-6 veker etter fodsel -- honar endaa tidlegare. Eigarar av blanda flokkar risikerer kjededrektigheter, som er belastande for hoennoa. Hannungar maa skilist fraa hoennor ved 3-4 vekers alder. Kastrering av honar er ei god loysing for dei som onsker blanda flokkar.

Marsvin maa aldri haldast saman med kaninar: kaninar kan bera bakterien Bordetella bronchiseptica utan symptom, men ho kan vera livsfaarleg for marsvin.

I Noreg er det fleire mogeleikar for aa skaffa seg marsvin:

• Oppdrettarar under Norsk Marsvineklubb: oftast god helsetilstand og tidleg sosialisering
• Dyrevernstiltak (bl.a. Dyrebeskyttelsen Norge): mange kastrerte honar og allereie danna par til adopsjon
• Dyrhandlar som Dyrebutikken og Dyreriket: sjekk alltid at dei to dyra er av same kjonn og fraa separate bur

Facebook-gruppa 'Marsvin i Norge' er ein god ressurs for aa finna seriose oppdrettarar og røynde eigarar som kan gje raad.