Silky

Silkyllamaen er eit stort, domestisert kamelid som i hovudsak vert halden for den mjuke, glinsande ulla og det jamne temperamentet. Fullvaksne dyr staar vanlegvis mellom 1,7 og 1,8 meter i hoyde malt til hovudet og veg mellom 130 og 200 kilogram, noko som plasserer rasen klart i den store stoerrelsesklassen. Det karakteristiske kjenneteiknet er pelsen: lang, fin fiber med ein silkemjuk foel som fell i jaevne lokkar, ulik den tette, krusa ulla ein ser hjaa mange fiberllamaer.

Det er og temperamentet som gjer rasen verdsett. Silkyllamaer vert skildra som venlege, stillfarne, rolege, nyfikne og lydelege. Dei toler handtering godt, laerer rutinar raskt og held seg avslappa i nærheita av folk og andre husdyr. Kombinasjonen av nyttig fiber og eit stabilt vesen gjer dei eigna for smabruk, fiberprodusenter og halderar som onskar eit stoerart, handterleg dyr.

Som alle llamaer er silkyllamaen eit flokdyr og trivst daarleg aleine. Han treng minst eitt anna kamelid for selskap og vil knytte band innanfor ei gruppe. Med jaevn handtering fraa ung alder vert enkeltindivid enkle aa fore, haltre og stelle.

Kven passar rasen for

Silkyllamaen passar for fiberentusiastar, smabrukarar og halderar som kan tilby beite og minst eitt selskapssdyr. Det rolege vesen gjer ho til eit fornuftig val for folk som er nye med kamelider, so lenge dei forstaar flokkbehova og det jaevnlege stellet av den fine pelsen. Ho er mindre eigna for den som onskar eit einsomt enkeltdyr eller ikkje kan forplikte seg til jaevnleg klipping og stell av den fine fiberen.

Llamaer vart domestiserte i dei hoye Andesfjella i Sor-Amerika fraa den ville guanacoen. Arkeologiske funn plasserer denne domestiseringa i det peruanske hoylandet for fleire tusen aar sidan, noko som gjer llamaen til eit av dei eldste domestiserte dyra i Amerika. Peru er framleis eit senter for llamehald og er det oppgitte opphavet til silkytypen.

I andinske samfunn var llamaen sentral i dagleglivet. Han bar last langs fjellovergangane, leverte fiber til tekstilar og gav kjoett og skinn. Selektivt hald gjennom mange generasjonar skapte dyr med ulike pelstypar, fraa grove dobbeltlag eigna for hardt vaer til finare, mjukare fleece som vart verdsett for spinning og veving.

Silkyllamaen hoeyrer til denne fiberorienterte linjen. Namnet skildrar pelsen: lang, fin, enkeltlagsfiber med ein mjuk, silkeaktig foel, klart ulik den tyngre dobbeltpelsen hjaa klassiske lastllamaer. Avlsfolk har favorisert dyr med denne finare fleecen saman med det milde vesen som gjer handtering og klipping enklare.

Llamaer vart introduserte til Nord-Amerika, Europa og Australia fraa slutten av 1800-talet og utover 1900-talet, der kamelid-oppdrettarar heldt fram aa velje for fiberkvalitet og temperament. Silkytypen er i dag anerkjend mellom llamehalderar for blandinga av fin fiber og rolegt lynne, sjolv om han framleis er sjeldnare enn vanlege llamaer.

Silkyllamaen har den lange halsen, oppretthaldne haldninga og dei buede oyra som kjenneteiknar arten, kombinert med ein paafallande fin og flytande pels. Kroppen er stor og godt proporsjonal, borne pa lange bein med totaa, putete foter. Hovudet er relativt lite i høve til kroppen, med store augo og dei buede oyra llamaer er kjende for. Samla sett framstaar dyret som hogt og lettbygd snarare enn tett.

Pels og fargar

Pelsen er rasens signaturtrekk. I motsetnad til den tette dobbeltpelsen hjaa mange llamaer ber silkyllamaen ein enkeltpels av fin fiber som heng i lange, mjuke lokkar med ein glatt foel. Det gjer fleecen behaageleg aa handtere og vel akta for spinning. Fargane spenner over heile llamaspekteret, mellom anna heildekkande kvit, krem, gulbrun, brun, graa og svart, i tillegg til flerrfarga og flekkete dyr. Den fine, jaevne fiberen tek imot lys og syner fargar tydeleg, noko som er ein del av grunnen til at fleecen er etterspurt av handspinnarar og fiberprodusenter.

Silkyllamaen er kjend for eit jaevnt, avslappa lynne. Enkeltdyr er vanlegvis venlege og nyfikne og nærmar seg nye menneske og gjenstandar med interesse snarare enn frykt naar dei er vane med handtering. Rasen er mild og lydeleg, noko som gjer rutineoppgaaver som haltring, foring og klipping meir greit enn med meir reaktive dyr.

Overfor familiemedlemmar og kjende halderar er godt sosialiserte silkyllamaer rolege og samarbeidsvillige. Overfor framande er dei vanlegvis varsame i starten, men slapper raskt av. Dei er flokdyr og knyt sterke band til andre kamelider, so dei trivst best med minst eitt selskapssdyr, anten ei anna llama eller ein alpakka. Dei sameksisterar jamt over fredeleg med sauer, geiter, hestar og anna gaardsfe, og nokre vert nytta til aa vakta over mindre husdyr.

Som med alle llamaer kan dyr som vert overdrive handterte som flaskeate kria utvikle paatrekkjande aadferd i vaksen alder, so jaevn og respektfull handtering fraa starten av er viktig. Spytting er normal llamaatferd brukt til aa roe ned strid i flokken og er sjeldan retta mot menneske som handterar dyra roleg.

Det daglege stellet av ein silkyllama dreier seg om beite, flokselskap og vedlikehald av den fine fleecen. Pelsen krev meir merksemd enn ein grov dobbeltpels fordi den lange, fine fiberen kan plukke opp skrot og danne filtmatter dersom ho vert forsømt.

Grooming

• Borst pelsen jaevnleg for aa fjerne stov, vegetasjon og floksar for dei vert til filtmatter.
• Klipp ein gong i aret, vanlegvis om vaaren, for aa halde dyret kjoelig og hente inn fiberen.
• Sjekk og trimmklovene kvart par maanadar, ettersom for lange klover paaverkar rørsla.
• Undersok pels og hud under grooming for parasittar, saar eller filtmatting.

Mosjon

• Tilby ope beite for dagleg rørsle og beiting.
• Sorg for plass til aa springe og samhandle med flokkmedlemmar.
• Llamaer har lavt til moderat energinivaa og treng ikkje tvungen mosjon utover det aa sleppa ut paa beite.

Miljo

Silkyllamaer trivst paa inngjerda beite med trygg perimetergjerding og eit tresiders skjul eller eit lao for skugge, vind og regn. Dei er hardfoere i kulde, men den fine enkeltpelsen gjev mindre vern enn ein dobbeltpels, so paaliteleg ly og skugge er viktig, saerleg i varme. Hald alltid minst eitt selskapssdyr, for ei einsom llama vert stresst.

Silkyllamaer er effektive beitegraasarar med ein trekammermage som fermenterer fiberrikt plantemateriale. Grunnlaget i dietten er beitegras og godt grashoey. Llamaer nyttigjer seg av foret effektivt og legg lett paa seg, so mengder og beitetilgang bor styrast for aa halde dyra i slank arbeidskondisjon snarare enn overvektige. Unngaa proteinrik belgveksthoey som rein alfalfa til vaksne dyr med mindre eit spesifikt behov tilseier noko anna.

Godbitar og tilskudd

Tilby ein fri-val mineralblanding formulert for kamelider, sidan llamaer har spesifikke behov og kan lide av mangeltilstandar paa vanlege storfe- eller sauemineralar. Selenstatusen bor samsvarast med lokale jordnivaa med veterinaarraadd, sidan baade mangel og overskott er skadeleg. Godbitar som sma mengder gulrot eller eple kan stoette trening, men bor haldast minimale for aa unngaa vektoppgang. Reint vatn maa alltid vere tilgjengeleg.

Silkyllamaer er robuste dyr med ein typisk levetid paa 15 til 25 ar under godt stell. Dei fleste helseproblem er mogelege aa førebyggje med god naering, parasittkontroll, ly og rutinemessig handtering. Den fine enkeltpelsen gjer varmehandtering viktigare enn for dobbeltpelsede llamaer, ettersom rasen har mindre isolasjon mot hoye temperaturar.

Forebyggjande stell

• Planlegg jaevnlege veterinartilsyn og hald vaksinar oppdaterte i trad med lokale retningsliner.
• Kjoer fekal eggteljar og avlus strategisk snarare enn etter ein fast rutineplan.
• Trimm klover og undersok foter jaevnleg.
• Tilby kamelid-tilpassa mineral og overvak kroppskondisjon ved aa kjenne under fleecen.
• Klipp aarleg og gjev skugge og vatn for aa hindre varmestress.

Hoer av silkyllama naat vanlegvis avlsmodenheit rundt 18 til 24 maanadar, naar dei har nok stoerrelse og kroppskondisjon til aa borne eit svangerskap. Hannar modnar litt seinare og vert vanlegvis nytta til avl fraa om lag to til tre aars alder. Llamaer er induserte egglosarar, noko som tyder at hoa slepper eit egg som respons paa paring snarare enn paa ein fast syklus, slik at dei kan parast dei fleste tider paa aaret.

Paring skjer ved hannen, og sjolve handlinga utloeyser egglosninga. Drektigheten er lang, i gjennomsnitt rundt 11,5 maanadar, og resulterer nesten alltid i ei einskild kria. Tvillingfodslar er svart sjeldne. Fodslar, kalla unpacking, skjer typisk i dagslystitimar og er vanlegvis raske, der hoa staar gjennom fodselen.

Kriaen reiser seg og diar innanfor dei forste timane. Det er viktig at den nyfodde faar mora si forste mjolk, kolostrum, kort tid etter fodselen for immunvern. Kriaer vert vanlegvis avvende rundt fire til seks maanadar. Friske hoer oppdrar ungane sine med lite hjelp, sjolv om halderar bor overvake fodselen, stadfeste diing og gripe inn berre dersom problem oppstaar. Naar ein avlar for silkypelsen, favoriserer utvalet foreldre med fin, velstrukturert fiber og det rolege vesen som definerer typen.