Klassisk (Ccara)

Klassisk (Ccara) er ein av dei to hovudpelstypane hjå den tamme lamaen (Lama glama). Typen kjennest att på ein kort, lett pels over kroppen og eit reint ansikt med lite ull på bein og hovud. Dette er arbeidstypen av lama, avla gjennom hundreår i dei høge Andesfjella for å bera last over bratt og steinete landskap.

Vaksne dyr er store. Dei står gjerne rundt 1,7 til 1,8 meter målt til hovudet og veg mellom 130 og 200 kilo, noko som gjer Ccara eigna til lastearbeid og gardsbruk framfor fiberproduksjon. Den korte pelsen samlar mindre skrot og er lettare å halda i stand i hardt terreng enn dei tyngre ulltypane.

Rasen har eit jamnt og rolege lynne. Ccara-lamaar er nysgjerrige og intelligente, dei lærer rutinar raskt og toler handtering godt når dei er vane med folk. Dei er flokktyr og trivst best med minst eit anna kamelid i lag.

Kven ho passar for

Ccara passar på småbruk, seterbruk og landlege eigedomar med sikre gjerder og beite. Ho er eit praktisk val for den som vil ha eit hardføre lastdyr, ein roleg flokkvernar for sau eller geit, eller eit dyr som ikkje krev mykje stell i ei større buskap. Ho er ikkje eit selskaps-kjæledyr og treng plass, artsfellar og jamleg handtering.

Lamaen vart domestisert frå den ville guanacoen i Andesfjella i Sør-Amerika. Arkeologiske funn plasserer denne domestiseringa i høglandet i det som no er Peru og Bolivia, for fleire tusen år sidan, noko som gjer lamaen til eit av dei eldste tamme dyra i Amerika.

For andinske folk var lamaen eit sentralt arbeidsdyr. Ho bar varer langs fjellstigar, gav kjøt og skinn, og møkka vart nytta som brensel. Under inkariket vart store lamaflokkrar brukte til å flytta handelsvarer og forsyningar gjennom eit vegnett som kryssa høge fjellpass der hjultrensport var utenkeleg.

Ccara-typen vart plukka ut for denne transportrolla. Oppdrettarar sette pris på kortare pels og ein sunn, atletisk kropp som kunne bera last over lange avstandar i høgda. Resultatet er det slankare, kortulla dyret vi kjenner i dag, tydeleg skilt frå den kraftigare ulltypen (Tampuli eller Lanuda) som i større mon vart halden for fiber.

Lamaar, inkludert Ccara-typen, vart seinare eksporterte ut av Sør-Amerika. Dei vert no haldne i Nord-Amerika, Europa og Australasia til pakking, flokkverning og som følgjedyr, men rasen er framleis sterkast knytt til sitt heimsteg i Peru og dei andinske høglenda elles.

Ccara har den klassiske lamasilhuetten: ein lang hals boren oppreist, eit kileforma hovud med bananforma øyro som bøyer innover, og lange bein bygde for å dekkja terreng. Det mest kjennande trekket er pelsen. Kroppen har kort til middels ull, medan ansikt, hovud og underbein held seg tettlagd, noko som gjev dyret eit ryddig, atletisk preg.

Kroppen er muskuløs utan å vera tung. Ein korrekt Ccara har rette bein, rett rygg og djup brystkasse, eigenskapar som er nyttige for å bera last. Dei puta, tokloete beina fester godt i både fjell og mjuk mark utan den skaden ein hov ville gjort.

Pels og fargar

Ccara-ull er kortare og grovare enn hjå ulltypen, med eit lag dekkjehår over ein finare botnull. Fargevariasjonane er store. Einsfargar kvit, fawn, brun, grå og svart førekjem, det same gjer flekkete og spetta kombinasjonar. Farge har inga tyding for arbeidsevna og er i hovudsak eit spørsmål om individuell avl.

Ccara har eit avmålt og stabilt lynne. Desse lamaane er vake og nysgjerrige, dei granskar nye ting og rutinar, og dei hugsar handteringserfaringar, noko som gjer konsekvent handsaming viktig. Med jamleg og roleg kontakt vert dei lette å leida, lessa og arbeida med.

Rundt familien er ein godt sosialisert Ccara roleg og tolmodig. Overfor framande er ho gjerne observerande framfor nervøs og held litt avstand til ho kjenner seg trygg. Denne varsemdsmda, saman med storleiken og ein vilje til å jaga bort inntrengjarar, er grunnen til at lamaar ofte vert brukte til å vakta saueflokkrar og geiter.

Ccara er eit flokktyr og treng minst eit følgjekemaelid. Ho lever gjerne fredeleg saman med husdyr ho er vekse opp saman med. Spytting er eit normalt kommunikasjonssignal som vert brukt mest mellom lamaar om mat eller rang, og er sjeldan retta mot folk, vanlegvis berre når dyret kjenner seg pressa i eit hjørne.

Stell

• Kort Ccara-pels treng lite børsting; periodisk stell fjernar laust hår og gjev høve til å sjekka huda.
• Klipp klauver ved behov, ofte nokre gonger i året, for å halda dei to tærne i balanse.
• Kontroller tenner og klipp kamptennene på intakte hannar der det er naudsynt.
• I varme strøk bør langt ulla individ klippast før sommaren for å hindra varmestress.

Mosjon

• Dagleg tilgang til beite eller innhegning for beiting og rørsle.
• Turar og pakketurar held arbeidsdyr i form og stimulerer dei mentalt.
• Plass til å springa og velta seg; lamaar bruker støvbading til å halda ved like pelsen.

Omgjevnader

Ccara er hardføre og toler kulde og høgd godt. Ho treng tørt, trekkfritt ly for skugge og vern mot vind og regn, reint vatn til ei kvar tid og sikre gjerder på rundt 1,2 til 1,5 meters høgd. Beitet bør vera fritt for giftige planter. Sørgj for minst eit følgjekamelid, for ei einsleg lama er eit stressa dyr.

Lamaar er modifiserte drøvtyggarar med ein trekammar-mage, so grunnlaget i kosthaldet er grovfôr: beitegraset og grasshøy. Dei fordøyer fiber effektivt og held god kondisjon på relativt beskjedne mengder samanlikna med større husdyr. Målet er stabil kroppskondisjon, verken mager eller overfôra, sidan fedme er ein reell risiko på næringsrikt beite.

Sørgj for konstant tilgang på reint vatn og vanleg salt eller eit kamelid-tilpassa mineraltilskot, for beite i mange regionar manglar visse mineral. Korn bør avgrensast og brukast berre til støtte for arbeidsdyr, seint i drektigheta eller under diegiving.

Godbit og tilskot

Små mengder gulrot eller eple fungerer godt som treningsbelønning. Eit mineraltilskot formulert for kamelid dekkjer hol i beiteernæringa, og selen eller vitamin D kan tilrådast i mangelfulle regionar eller for dyr som vert haldne innandørs om vinteren. Rådgjer med ein lokal veterinær om tilskotsbehov, sidan desse varierer etter område.

Ccara er ein robust rase tilpassa harde høglandsforhold, og med godt husdyrstell lever ho gjerne 15 til 25 år. Dei fleste helseproblem kjem av drifta snarare enn raseegenskapane: parasittar, overfôring, dårleg klauv- og neglestell eller varmestress i varmt og fuktig klima. Eit kortpelsa arbeidsdyr toler varme generelt betre enn ein tungt ulla type.

Førebyggjande stell

• Jamleg teljing av avføringsegg og målretta orming.
• Årleg veterinærsjekk og regionale vaksinar etter råd.
• Jamleg klauv- og negleklipping og vurdering av kroppskondisjon.
• Skugge og vatn om sommaren; tørt ly om vinteren.
• Mineraltilskot tilpassa ditt område.

Hollamaar kan nå avlsmodnadsalder rundt 12 til 18 månader, men mange oppdrettarar ventar til holla er nærare to tredjedelar av vaksen vekt før første paring. Hannar modnar seinare og er vanlegvis fruktbare frå rundt to til tre år.

Lamaar er induserte ovulatorar, noko som tyder at holla slepper egg som respons på paring framfor på ein fast syklus, slik at dei kan parast på dei fleste tider av året. Paringa skjer med begge dyr liggjande (kush-stilling), og hannen lagar ein karakteristisk summande lyd kalla orgling.

Drektigheta er lang, om lag 11,5 månader, og gjev nesten alltid eit einskild cria. Tvillingar er sjeldsynte. Fødslar skjer vanlegvis på dagtid, og eit friskt cria er normalt oppe og diar innan ein time eller to. Cria vert vanlegvis avventa rundt fire til seks månader. Det er klokt å halda avvente dyr i ei eigen gruppe og unngå for mykje handtering av unge hannar for å hindra åtferdsvanskar seinare.