Engelsk fullblod

Fullblod, eller engelsk fullblod, er ein varmblodig hesterase som vart utvikla i England på 1600- og 1700-talet, først og fremst til veddeløp under sal. Rasen er bygd for fart og uthald, med djupt bryst, lange bein og ein slank, muskuløs kropp. Vaksne dyr er som regel mellom 15,2 og 17 hender (om lag 157 til 173 cm) høge, og veg gjerne 450 til 550 kilo.

Rasen er mest kjend frå galoppbana, men fullblodshestar konkurrerer òg i feltritt, sprangriding, dressur og polo, og mange får seg ei ny karriere som bruks- eller sporthest når løpskarrieren er over. Atletikken kjem saman med eit reaktivt og energirikt gemytt. Hestane merkar seg fort omgjevnadane og svarar raskt, noko som høver godt i konkurranse, men krev ei roleg og erfaren hand.

Ein fullblodshest høver for eigarar som kan tilby fast arbeid, ein føreseieleg kvardag og daglig utandørsopphald. Ho er sjeldan ein god førstehest for nybyrjarar. Folk med rideerfaring, tid til daglig trening og tolmod med eit følsamt dyr, trivst som oftast godt med rasen.

Kven rasen høver for

Rasen høver for konkurranseryttarar, veddeløps- og avlsverksemder, og heimar som kan gi fullblodshesten ein jobb og ein føreseieleg kvardag. Ho høver dårlegare for eigarar som ønskjer ein roleg hest til sporadisk bruk, eller som manglar fasilitetar for daglig trening og utandørsopphald.

Fullblodsrasen tok form i England mot slutten av 1600-talet og byrjinga av 1700-talet, i takt med at hesteveddeløp vart populært mellom adelen. Oppdrettarar kryssa raske engelske løpshopper med hingstar innførte frå Midtausten og Nord-Afrika, for å få fram ein hest som kunne bere vekt i høg fart over distanse.

Tre innførte hingstar reknast som grunnleggjande fedrar for rasen: Byerley Turk, som kom til England kring 1688, Darley Arabian, innførd omkring 1704, og Godolphin Arabian, som kom på 1720-talet. Nesten alle moderne fullblodshestar kan sporast attende til hannlinja frå ein av desse tre.

General Stud Book, gjeven ut i England i 1791 av James Weatherby, førte stamtavler og gjorde rasen til eit lukka register. For å reknast som fullblod må ein hest stamme frå dyr som alt står i boka, noko som har halde bloodlinja rein i over to hundre år.

Frå England spreidde rasen seg til heile verda. Fullblodshestar vart eksporterte til Nord-Amerika, Australia og det europeiske fastlandet gjennom 1700- og 1800-talet, og veddeløpssporten som bygde seg opp kring rasen, vart etter kvart ei stor næring på fleire kontinent. I Noreg er det Norsk Jockeyklub som administrerer fullblodsavl og løpsstatistikk, medan Norges Rytterforbund (NRYF) organiserer bruken av rasen i FEI-grenene dressur, sprangriding og feltritt.

Fullblod har ein atletisk og fin kroppsbygnad, forma av generasjonar med utval for fart. Hovudet er velproporsjonert med ein rett eller lett konkav profil og vakne auge. Halsen er lang og bogen skrå, noko som gir rasen eit langt steg. Brystet er djupt, ryggen relativt kort, og beina lange med reine, harde knoklar og tydelege senar.

Pels og fargar

Pelsen er kort og fin, noko som gir rasen eit sleikt uttrykk, men gir lite vern i kaldt eller vått vêr. Raud, brun, mørkebrun, svart og grå er dei vanlegaste fargane. Kvite avteikn i andletet og på beina er vanlege og vert registrerte for identifikasjon. Nokre hestar har små flekkar med kvit kroppspels, og eit fåtal sjeldne pelsfargar som skimmel og palomino finst i registeret.

Fullblod reknast som ein varmblodig rase, som tyder at hesten reagerer raskt og har mykje framoverenergi. Hestar av denne typen legg fort merke til endringar i omgjevnadane og kan skvette eller flytte seg før ryttaren ventar det. Denne reaktiviteten er noko av det som gjer dei effektive i konkurranse, og han tyder òg at dei løner roleg og føreseieleg handtering.

Hjå folk dei stolar på, er fullblodshestar ofte kjærlege og viljuge. Dei knyter som oftast eit sterkt band til ein fast handterar og svarar godt på ein stabil kvardagsrytme. Nye menneske og ukjende situasjonar kan gjere dei anspente, heilt til dei lærer at ingenting vondt følgjer etter.

Blant andre hestar er dei som oftast sosiale og trivst i flokk eller med ein fast følgjesvein, sjølv om personlegdomen varierer frå individ til individ. Energien til rasen treng eit utløp. Ein fullblodshest utan jamn trening eller utandørsopphald kan verte engsteleg, vanskeleg å handtere, eller utvikle stalluvanar som veving eller luftsuging.

Fullblod er aktive hestar som trivst best med daglig tilsyn av pels, hovar og hald. Den tynne pelsen og den slanke kroppen gjer at dei frys lettare og misser hald raskare enn hardføre rasar, så stellet må justerast etter årstida.

Pussing og stell

• Puss hesten kvar dag for å fjerne skit, fordele hudoljene og sjekke etter sår, varme eller heving
• Reins hovane kvar dag, og lat ein hovslagar sko eller trime kvar 4. til 6. veke
• Bad ved behov, særleg etter hardt arbeid, og tørk pelsen godt i kjøleg vêr
• Klipp om vinteren berre dersom hesten er i jamt arbeid, og bruk dekken på klipte hestar

Mosjon

• Gi daglig ridetrening, longering eller strukturert utandørsopphald
• Bygg opp konisjonen gradvis, og ta med oppvarming og nedtrapping i kvar økt
• Gi jamnleg tilgang til paddock for fri rørsle og mental kvile
• Varier rutinen for å halde ein energisk hest interessert

Miljø

Fullblod høver i ein staller med trygge gjerde, daglig utandørsopphald og livd for vind og regn. Den fine pelsen krev dekken i kaldt eller vått vêr, og skugge og flugekontroll om sommaren. Hestane trivst best med selskap, anten andre hestar i nærleiken eller ein fast følgjesvein på beitet.

Fullblod har ofte lett for å misse hald, det vil seie at dei tapar hald fort og som oftast treng meir fôr enn ein roligare, tyngre rase av same storleik. Grunnlaget i fôringa er grovfôr av god kvalitet, høy eller beite, gjeve i om lag 1,5 til 2 prosent av kroppsvekta per dag. Hestar i hardt arbeid eller løpstrening får i tillegg kraftfôr, som korn eller ferdigfôr, for å dekkje det ekstra energibehovet. Stødig tilgang til reint vatn og ei salt- eller mineralkjelde er viktig.

Godbitar og tilskot

Trygge godbitar i små mengder er gulrøter, eple (utan kjernehus) og ferdigkjøpte hestegodbitar. Mange fullblodshestar har nytte av tilsett olje eller feitt for kaloriar, og elektrolyttar etter kraftig sveitting. Innfør fôrendringar gradvis over 7 til 10 dagar, og rådfør deg med veterinær eller hesteernæringsekspert før du legg til tilskot.

Med jamn og god oppfølging kan ein fullblodshest leve 25 til 30 år, sjølv om ein hard løpskarriere kan korte ned arbeidsevna. Den tynne huda, dei fine beina og det reaktive lynnet til rasen bidreg til fleire tilstandar det er verdt å følgje med på. Mange plager heng saman med stresset frå trening og konkurranse, snarare enn reine genetiske feil.

Førebyggjande helsestell

• Årleg veterinærundersøking og vaksinar tilpassa området ditt
• Rutinemessig tannkontroll, som oftast ein til to gonger i året
• Hovslagarbesøk kvar 4. til 6. veke for balansert hovpleie
• Jamnleg ormekur basert på eggteljing i avføringa
• Gradvis og godt planlagt oppbygging for å verne senar og knoklar

Fullblodshestar lærer raskt og har lyst til å arbeide, noko som gjer dei givande å trene når dei vert handterte rett. Den same følsemda som gjer dei mottakelege for subtile signal, gjer dei òg raske til å ta opp spenning eller forvirring frå handteraren. Korte, tydelege og konsekvente økter gir betre resultat enn lange eller pressande. Fordi rasen er energisk, hjelper jamn trening til å kanalisere driven mot fokus i staden for uro.

Grunnleggjande steg

1. Etabler bakkemanerar: å leie, stå stille og godta handtering og stell
2. Bygg tillit med rolige, føreseielege rutinar før du ber om tyngre arbeid
3. Innfør utstyr og oppsal gradvis, og løn avslapping
4. Lær framoverrørsle og styring i skritt og trav før du legg til fart
5. Auk vanskegraden i små steg, og avslutt kvar økt på ein god note

Fullblod når fysisk mognad ved om lag 4 til 5 års alder, sjølv om hopper kan setjast i avl tidlegare. I løpsbransjen er avlen strengt styrt, og registeret fører opphavet til kvart einaste føl. General Stud Book og systerregistera i andre land utgjer eit lukka register, så begge foreldra må alt stå registrerte som fullblod.

Drektigheita varer om lag 11 månadar, og ei hoppe ber nesten alltid berre eitt føl; tvillingar er sjeldne og som oftast uønskte, fordi dei ofte ikkje klarer seg. Føl reiser seg og diar innan nokre timar etter fødselen. Dei vert som oftast avvande ved 4 til 6 månaders alder, og vert deretter fôra opp som ungdyr med tett tilsyn av vekst og beinutvikling før noko arbeid tek til.

Mange register krev at fullblod vert til ved naturleg bedekking framfor kunstig inseminering, noko som formar korleis avlsverksemdene vert drivne. Hopper og føl treng rolige, trygge fødefasilitetar og tett tilsyn kring fødselen.