Svensk varmblod

Den svenske varmblodshesten er ein stor rideheste utvikla i Sverige til bruk i konkurranse og militærteneste. Ho vert rekna som ein av dei eldste varmblodsrasane, og stambokføringa har vore driven med dei same avlsmåla i godt over hundre år. Rasen er avla fram for atletisk arbeid under sal, ikkje for køyring eller tungt trekkarbeid, og dagens dyr vert avla mest med tanke på dei olympiske greinene.

Ein typisk svensk varmblodsheste har både eit stabilt gemytt og verkeleg atletisk evne. Ryttarar skildrar rasen som roleg og jamn i humøret, noko som gjer henne handterleg i oppvarmingsbana og på travle stemneplassar, medan intelligensen og lærevilja gjer at ho taklar krevjande teknisk arbeid. Rasen har ei lang gjennomsnittleg levetid på 25 til 30 år, lengre enn mange andre store hestar, så eit dyr som vert godt stelt kan ha ein lang karriere både i konkurranse og som følgjesvein.

Den svenske varmblodshesten konkurrerer på høgaste nivå innan dressur, sprangriding og feltritt. Storleiken og steglengda passar til dei lange linjene i dressur, medan rekkjevidda og forsiktigheita over hindera passar godt til sprangbanar. Den same roa som hjelper i banen, gjer òg rasen til ein trygg heste for erfarne amatørryttarar.

Kven rasen passar for

Dette er ein sportsheste, og ho passar for eigarar som ønskjer å trene og konkurrere, eller som kan gje eit stort, atletisk dyr regelmessig og strukturert arbeid. Det rolege gemyttet dempar noko av risikoen som følgjer med ein kraftig heste, men rasen treng likevel ein eigar som har råd til, og kan handtere, dagleg stell, beiting samt vitjingar frå hovslagar og veterinær. Ho passar godt for dressur- og sprangryttarar, for feltrittutøvarar, og for sjølvsikre fritidsryttarar som ønskjer ein stabil og intelligent partnar med rom til å utvikle seg.

Den svenske varmblodshesten stammar frå hestar som vart avla i Sverige for å ri kavaleriet. Krone- og militærstutteria importerte kvalitetshingstar og -merrar over lang tid og kryssa dei med lokale hestar for å skape ein solid, riteleg kavalerihest. Det kongelege stutteriet Flyinge, i det sørlege Sverige, og stutteriet Strömsholm er dei historiske sentera for dette arbeidet, og Flyinge er særleg knytt til rasen gjennom heile historia hennar.

I det meste av den tidlege utviklinga var målet ein tenestedyktig militærheste: solid, uthaldande og medgjerleg. Oppdrettarar foredla den lokale hesten med tilførsel frå etablerte ridehestelinjer, mellom anna fullblods-, arabar-, hannoveranar- og trakehnarblod, for å tilføre kvalitet, aksjon og atletisk evne, samstundes som ein tok vare på det rolege gemyttet hæren trong.

Etter kvart som kavaleribruken minka gjennom det tjuande hundreåret, dreidde avlsmålet mot sivil sport. Utvalet dreidde seg om prestasjonar i dressur, sprangriding og feltritt, og stamboka innførte streng testing av eksteriør, gongarter og hoppeevne før avlsdyr vart godkjende. Dette utvalet skapte den moderne konkurranseheste vi kjenner i dag.

Rasen har lange resultat på internasjonalt nivå og vert rekna som ein av dei eldste etablerte varmblodsrasane. Den framhaldande suksessen i dei olympiske greinene speglar meir enn eit hundreår med konsekvent, målretta avlsarbeid.

Den svenske varmblodshesten er ein stor, atletisk heste av tydeleg ridehestetype. Heilskapsinntrykket er balanse og kvalitet: eit fint hovud sett på ein lang, velforma hals, ein lang, skrå bog som gjev fri rørsle, djup bringe, og sterk, velmuskla bakpart som driv gongartane og hoppet framover. Beina er korrekte og reine med god beinstyrke og velforma hovar. Rasen rører seg med elastiske steg som dekkjer mykje mark.

Pels og fargar

Pelsen er kort og fin i varmt vêr og vert tjukkare utover vinteren dersom hesten lever ute. Dei fleste svenske varmblodshestar er einsfarga, med brun og raudbrun som vanlege fargar, medan grå, svart og mørkebrun òg finst. Kvite teikningar i andletet og på underbeina finst og vert godtekne. Rasen vert vald ut etter funksjon og rørsle, ikkje etter farge, så pelsfargen tel ikkje i vurderinga.

Den svenske varmblodshesten er først og fremst kjend for eit roleg gemytt. Rasen er stillfaren og jamn i humøret, og ho har ein tendens til å halde seg avslappa i oppvarmingsringen, på stemnet og i nye omgjevnader der ein meir temperamentsfull heste kunne ha vorte anspent. Denne roa er ein av grunnane til at rasen vert tilrådd for engasjerte amatørryttarar så vel som for profesjonelle.

Overfor menneske er rasen jamt over vennleg og samarbeidsvillig. Ein svensk varmblodsheste som er godt handtert, knyter band til den faste stellaren sin og godtek stell, saling og rutinemessig veterinær- og hovslagararbeid utan oppstyr. Ho er intelligent og merksam på ryttaren, noko som gjer henne rask til å lære, men òg rask til å leggje merke til ustøtt handtering. Klare, rettferdige og gjentakande signal gjev det beste resultatet med rasen.

Overfor andre hestar er rasen som regel sosial og finn seg raskt til rette i ein flokk, gjeve ei normal innføring og nok plass. Kombinasjonen av atletisk pågangsmot og eit roleg sinn er sjølve kjenneteiknet: hesten har energien til å arbeide hardt, men brukar henne ikkje opp på nervøsitet.

Den svenske varmblodshesten treng det jamne stellet ein kvar stor sportsheste krev. Dagleg handtering held hesten roleg og lèt deg fange opp små problem før dei veks seg store. Rasen er ikkje krevjande i pelsen, men ho treng verkeleg tid og plass til mosjon.

Pelsstell

• Børst dagleg for å fjerne skit og sveitte, og sjekk huda for kutt, hevingar eller gnagsår
• Reinsk ut alle fire hovane kvar dag, samt før og etter arbeid
• Bad ved behov i varmt vêr, og hald pelsen tørr og rein under salen for å unngå gjord- og salgnag
• Set opp hovslagarvitjing kvar 6. til 8. veke for skjering eller sko
• Hald man og hale reine og frie for flokar, særleg før konkurranse

Mosjon

• Gjev dagleg beiting i ei gjerde eller på eit jorde slik at hesten kan røre seg fritt
• Sørg for strukturert ri- eller handarbeid dei fleste dagane for ein heste i trening
• Varm opp og kjøl ned skikkeleg rundt kvar økt for å verne ledd og seiner
• Varier arbeidet mellom flatearbeid, sprang eller bommearbeid, og turriding for å halde hesten opplagt

Miljø

Rasen trivst med ein kombinasjon av stall og beiting. Ho treng eit trygt jorde med solid gjerde, ly mot sol og vêr, og stendig tilgang til reint vatn. Det rolege gemyttet gjer rasen tilpassingsdyktig, men ho treng likevel dagleg rørsle og selskap av andre hestar der det er mogleg.

Den svenske varmblodshesten, som alle andre hestar, lever av grovfôr. Grunnlaget i fôringa er gras, høy eller surfôr av god kvalitet, gjeve med om lag 1,5 til 2,5 prosent av kroppsvekta per dag. For ein heste på 500 til 600 kg utgjer det eit stort dagleg volum grovfôr, som bør delast opp slik at hesten aldri er lenge utan noko å tyggje på. Kraftfôr eller ferdigblanda fôr vert lagt til berre for å dekkje energien ein heste i hardt arbeid ikkje kan få frå grovfôr åleine, og ein heste i lett arbeid treng kanskje lite eller ikkje noko korn. Gjer alltid fôrendringar gradvis over ei til to veker.

Godbitar og tilskot

Små mengder gulrot eller eple er trygge godbitar. Ein vanleg salt- eller mineralstein bør vere tilgjengeleg til ei kvar tid, og mange hestar på grovfôrbasert kosthald har nytte av ein brei vitamin- og mineralbalanse. Spør ein veterinær eller kvalifisert ernæringsfysiolog før du legg til ledd-, roings- eller prestasjonstilskot, sidan ein heste i hardt arbeid har andre behov enn ein som kviler.

Den svenske varmblodshesten er ein robust, jamt over sunn rase, hjelpt av ei stambok som vel ut for korrekt eksteriør og reine bein. Med godt stell lever ho ofte 25 til 30 år, ei lang levetid for ein stor heste. Dei fleste helseproblema skuldast ikkje arveleg sjukdom, men heller krava frå atletisk arbeid og generelle risikoar ved hestehald, som kolikk.

Førebyggjande stell

• Årleg veterinærsjekk og vaksinering som tilrådd for din region
• Rutinemessig tannundersøking og filing, vanlegvis ein til to gonger i året
• Eit planlagt parasittkontrollprogram basert på eggteljing i avføringa
• Hovslagarvitjing kvar 6. til 8. veke for å halde hovane balanserte
• Fornuftig fôring og beiting for å verne mot kolikk og hovbetennelse
• Kondisjonering og skikkeleg oppvarming for å redusere ledd- og seneskadar

Den svenske varmblodshesten er ein av dei mest lærevillige varmblodsrasane. Ho er intelligent og merksam, og det rolege gemyttet gjer at ho kan konsentrere seg om ei ny oppgåve utan å verte engsteleg. Hestar av denne rasen lærer raskt, og med jamt arbeid kan dei nå dei øvste nivåa innan konkurransedressur og sprangriding. Den same intelligensen gjer at hesten legg merke til urettferdig eller ustøtt handtering, så ei tolmodig, metodisk tilnærming gjev dei beste resultata.

God trening vert bygd opp i steg, der kvar leksjon vert stadfesta før neste vert lagt til, og øktene vert avslutta på ein positiv note. Variasjon i arbeidet held ein intelligent heste engasjert og hindrar at ho vert lei.

Grunnleggjande trening

1. Etabler roleg handtering, leiing, binding og stillesitjing for hovslagar og veterinær frå bakken først
2. Introduser utstyr og langreim eller lunging for å lære stemme- og taumrespons før hesten vert riden inn
3. Rid inn den unge hesten og stadfest framover, stopp og styring i skritt og trav
4. Bygg balanse og rytme i alle tre gongartane, legg deretter til overgangar og enkelt sidearbeid
5. Gå vidare til valt disiplin, og auk vanskegraden først når kvart steg er trygt etablert

Avl av svensk varmblod vert styrt gjennom stambokregistrering og prestasjonsevaluering, praksisen som bygde opp den moderne rasen. Hingstar vert inspiserte og testa for eksteriør, rørsle og hoppeevne før godkjenning, og merrar vert graderte slik at oppdrettarar kan pare kvalitet med kvalitet. Målet er eit solid, atletisk føl eigna for dei olympiske greinene.

Merrar når avlsalder rundt tre år, sjølv om mange ikkje vert avla på før dei er eldre og har vist seg under sal. Paring kan skje ved naturleg bedekking, eller, oftare innan sportsavl, ved kunstig sædoverføring, som lèt oppdrettarar bruke topphingstar frå heile Europa. Drektigheita varer om lag 11 månader og gjev nesten alltid eitt føl. Merra ber, føder og diar den unge hesten, som som regel vert avvend ved fire til seks månaders alder.

Føl vert handsama varsamt frå fødselen for å byggje opp det rolege, samarbeidsvillige vesenet rasen er kjend for. Alvorleg trening under sal ventar til hesten er moden nok, vanlegvis frå tre års alder, for å verne dei veksande ledda til eit stort dyr som modnast seint.