Percheron

Perkeronhesten er ein tung kaldblodshest som opphavleg kjem frå Perche-regionen i det nordvestlege Frankrike. Ho er ein av dei mest talrike kaldblodsrasane i verda og vert framleis mykje brukt til gardsarbeid, køyring, opptog og til å krysse med lettare hestar.

Sjølv om perkeronen høyrer til dei aller største hesterasane, er ho kjend for eit roleg og jamt sinnelag. Dei som arbeider med rasen, skildrar henne som viljug og lærenem, noko som gjorde henne populær både til tungt trekkarbeid og bytransport i tida då hest og vogn rådde grunnen. Rasen sameinar kraft med ein flytande, aktiv gangart som er uvanleg hjå ein så tung hest.

Dei fleste perkeronar er grå eller svarte, og rasen ber tydeleg preg av arabisk blod i det fintbygde hovudet og den atletiske kroppen. I dag vert perkeronar brukte både til køyring og riding, og dei vert gjerne krysse med andre rasar for å gje sport- og fritidshestar substans og eit godt lynne.

Kven rasen høver for

Perkeronen høver for eigarar som kan hyse og fôre ein svært stor hest, og som ønskjer seg ein stabil og lærevillig partnar til køyring eller riding. Det rolege lynnet gjer rasen forholdsvis tilgjengeleg, men storleiken krev solide gjerde, sterkt utstyr og trygg handsaming. I botnen er dette ein arbeidshest, og ho trivst best med faste oppgåver og daglig utegang.

Perkeronen har namnet sitt frå Perche, ei tidlegare provins i det nordvestlege Frankrike sør for Normandie. Rasen vart utvikla der gjennom fleire hundre år, med tunge lokale merrar som grunnlag og innslag av arabisk og anna orientalsk blod som vart henta til området. Denne arabiske arven vert ofte trekt fram som årsaka til det fintbygde hovudet og dei aktive rørslene til rasen.

I store delar av den tidlege historia si var perkeronen ein kraftig altmogleghest til gardsarbeid, transport og skyssarbeid. Etter kvart som vegtransporten i Frankrike voks, vart rasen nytta til å dra diligensar og tunge vogner, og oppdrettarane valde ut hestar med uthald og eit raskt skritt og trav over lange strekk.

På 1800-talet kom formell organisering og ein sterk vekst i popularitet i utlandet. Det vart oppretta ei fransk stambok for rasen, og eit stort tal perkeronar vart eksporterte, særleg til USA, der rasen vart ein av dei vanlegaste kaldblodsrasane på gardane. Amerikanske oppdrettarar skipa òg sitt eige register for å føre opp importerte hestar og heimeavla dyr.

Mekaniseringa på 1900-talet gjorde at talet på trekkhestar gjekk kraftig ned, og perkeronen gjekk tilbake saman med andre tunge rasar. Rasen overlevde takk vere trufaste oppdrettarar og har sidan teke seg opp att i tal. I dag vert perkeronar avla i Frankrike, Nord-Amerika og mange andre land til køyring, jordbruk, skogsdrift og krysningsavl.

Perkeronen er ein stor og djuptbygd kaldblodshest med kraftig muskulatur og ein brei, sterk kropp. Hovudet er forholdsvis fint for ein kaldblodsrase, med rett eller lett konkav profil, brei panne og store auge som spegla den arabiske innverknaden i bakgrunnen til rasen. Halsen er kraftig og boga, bogane skrå, og beina er reine og sterke med relativt lite skjegg samanlikna med enkelte andre tunge rasar.

Rasen bevegar seg med eit langt, fritt steg både i skritt og trav, noko som skil henne frå tyngre og seinare trekktypar. Fargen er eit av kjenneteikna til rasen: dei fleste perkeronar er grå eller svarte, og mange gråfarga hestar vert fødde mørke og lysnar med åra.

Pels og fargar

Grå og svart er signaturfargane til rasen, og fleire register føretrekkjer eller krev desse. Gråfarga perkeronar er som oftast nesten svarte ved fødselen og vert lysare år for år, og vert ofte nesten kvite når dei vert gamle. Andre fargar som brun, raud og skimla finst i enkelte populasjonar, men vert godtekne i ulik grad avhengig av registeret. Kvite avteikningar, når dei finst, er som regel avgrensa til hovudet og dei nedre delane av beina.

Perkeronen har rykte på seg for å vere stabil og viljug. Rasen held seg roleg under press, noko som vert sett høgt i køyrelag, ved offentlege arrangement og i folksame miljø der ein skvetten hest ville vore farleg. Denne fatninga, saman med klokskap, gjer at perkeronen raskt lærer seg rutinar og oppgåver.

Overfor menneske er rasen som oftast venleg og tolmodig, og ho fungerer ofte godt med uerfarne ryttarar under tilsyn, sjølv om storleiken framleis krev varsemd. Blant andre hestar har perkeronar ein tendens til å vere sosiale og finn seg raskt til rette i flokkar og køyrepar. Rasen er arbeidsam og trivst med ei oppgåve, og mange individ syner tydeleg tolmod under stell, seletøy og anna handsaming.

Børsting og stell

• Børst fleire gonger i veka for å fjerne skit og lause hår og for å sjå etter huda
• Reingjer og undersøk hovane kvar dag, sidan dei store hovane ber stor vekt
• Følg med på nedre delen av beina og eventuelt skjegg for å unngå hudplager
• Bad ved behov, særleg for gråfarga hestar som vert stilte ut
• Bestill hovslagarbesøk om lag kvar 6. til 8. veke for å skjere eller sko

Mosjon

• Gje daglig utegang i eit stort, godt inngjerda område
• Syt for jamleg arbeid i køyring eller under sal for å halda ved lag kondisjon og muskulatur
• Byggje opp treningsmengda gradvis for å skåne ledda på ein så tung hest
• Unngå hardt og raskt arbeid på fast underlag som belastar bein og hovar

Miljø

Perkeronen treng romslege stallar med breie dører, høgt under taket og bokser som er tilpassa ein kjempestor hest. Gjerde, portar og utstyr må vere sterke nok til å tola krafta hennar. Rasen toler mange ulike klima, men har godt av ly, skugge i varmen og tørt underlag som vernar hovane og beina.

Perkeronen er, som alle hestar, eit beitedyr som bør ha grovfôr som hovuddelen av fôret. God høy eller beite dannar grunnlaget i fôringa, og mengda per dag aukar med den store kroppsvekta til hesten. Kaldblodshestar kan utnytte fôret godt, så kraftfôr bør tilpassast det faktiske arbeidet for å unngå overvekt. Tilgang til reint vatn og ei saltkjelde til kvar tid er viktig, og fleire mindre måltid høver betre med fordøyingssystemet til hesten enn eitt stort måltid.

Godbitar og tilskot

Små mengder gulrøter eller eple er trygge godbitar. Eit balansert vitamin- og mineraltilskot eller ein rasjonsbalanserar kan dekkje behov som grovfôret åleine ikkje fyller, særleg ved dårleg beite. Alle endringar i fôret bør gjerast gradvis over fleire dagar for å minske faren for kolikk. Rådfør deg med ein hesteveterinær eller ernæringsekspert for fôrplanar tilpassa vekst, arbeid eller spesielle tilstandar.

Perkeronen er ein robust rase med ei typisk levetid på 20 til 25 år ved god stell. Den store storleiken legg ekstra last på hovar, bein og ledd, så vektkontroll, god hovslagarpleie og godt underlag er avgjerande for at hesten skal ha det bra. Som andre kaldblodsrasar kan perkeronen vere utsett for enkelte hud- og muskelplager, og jamleg veterinærtilsyn hjelper til med å oppdage problem tidleg.

Førebyggjande helsestell

• Bestill årleg veterinærundersøking og hald vaksinane à jour for området ditt
• Følg eit fast program for ormekur og tannbehandling
• Skjer eller sko hovane kvar 6. til 8. veke
• Følg med på holdet for å unngå overvekt
• Hald boksene reine og beina tørre for å førebyggje hudsjukdom

Det rolege lynnet og den raske forstanden til perkeronen gjer treninga forholdsvis grei for ein hest av denne storleiken. Rasen svarar godt på konsekvent og tolmodig handsaming og har lett for å hugse det ho har lært. Grunnleggjande bakkearbeid tidleg i livet er særleg verdifullt, sidan ein så stor hest må vere trygg å leie, binde og handtera for hovslagar og veterinær. Mange perkeronar tek lett til seletøy, og rasen let seg òg trena til riding, køyring og andre ridedisiplinar.

Grunnleggjande trening

1. Lær hesten å leie, stå still og gje etter for lett trykk frå bakken
2. Byggje opp roleg aksept for stell, hovhandsaming og seling
3. Introduser seletøy eller sal i korte økter med lågt press
4. Legg til køyring eller riding steg for steg medan hesten held seg avslappa
5. Hald øktene konsekvente og avslutt på ein tydeleg suksess

Perkeronar når avlsmoden alder om lag som andre store hestar, sjølv om tunge rasar ofte får ekstra tid til å verte ferdig utvaksne før dei vert sette i arbeid eller brukte til avl. Merrane vert som oftast para i den naturlege vår- og sommarsesongen. Drektigheita varer om lag 11 månader og gjev nesten alltid eitt fole, sidan tvillingar er sjeldne og risikable hjå hest.

Folane er store ved fødselen og reiser seg og die i løpet av nokre timar. Dei vert som regel avvande ved fire til seks månaders alder og held fram med å utvikle full storleik og muskulatur over fleire år. Fordi kaldblodsbygnaden legg press på ledd i vekst, er nøye ernæring og eit roleg utviklingstempo viktig når ein skal fostre opp unge perkeronar. Avlsval bør vege eksteriør, lynne og helse mot kvarandre, og mange oppdrettarar registrerer folane i eit godkjent perkeronregister.