Mustang

Mustangen høyrer heime på dei opne slettene i det vestlege USA. Namnet har opphav i det spanske ordet mesteno, som tyder eit forvilla eller herrelaust dyr. Hestane stammar frå dyr spanske kolonistar førte til Amerika, og gjennom fleire hundre år spreidde dei seg over prærien og tilpassa seg eit tørt og krevjande landskap.

Mustangen er ikkje ein rase slik ein tenkjer om rasar med lukka stambok. Det er heller ein populasjon forma av naturen han lever i, med opphav frå spansk hest, arbeidshestar frå gardsbruk og kavalerihestar. Fleire tiår ute i det fri har gjeve ein hest som er kompakt, tøff og billeg å halde. I dag blir mange villhesteflokkar forvalta av amerikanske styresmakter, og adopterte mustangar blir brukte til turriding, gardsarbeid og distanseritt.

Ein vanleg mustang måler mellom 14 og 15 hender og har harde, faste hovar som ofte klarar seg utan sko. Sinnelaget hans er gjerne prega av sjølvstende og varsemd, noko som kjem av generasjonar som måtte lese omgjevnadene for å overleve.

Kven passar mustangen for

Mustangen høver for eigarar som har tid, tolmod og noko hesteerfaring. Dyr henta rett frå prærien treng grundig og roleg tilvenning før dei tek imot handsaming. Når mustangen har funne seg til rette, er han ein sterk og lettstelt følgesvein til turriding, gardsarbeid og lange ritt. Den som er heilt fersk med hest, gjer lurast i å velje ein mustang som alt er riden inn.

Historia til mustangen går attende til hestar spanjolane førte til Amerika frå tidleg på 1500-talet. Nokre av dei rømde, vart bytte bort, mista eller fanga, og fritlevande flokkar oppstod over dei sørlege slettene og sørvest i landet.

Urfolka på prærien tok i bruk hesten gjennom 1600 og 1700-talet, og hestekulturen breidde seg nordover og vestover. Flokkane vaks etter kvart som rømde og sleppte dyr slutta seg til den ville bestanden, saman med gardshestar og seinare kavalerihestar. Alt på 1800-talet fanst det store mengder fritlevande hestar i det vestlege USA.

Frå slutten av 1800-talet og inn i 1900-talet fall talet på hestar kraftig. Dei vart samla inn for slakting, for sal, og for å rydde beiteland til bufe. Uroa i folket over denne praksisen voks utover midten av 1900-talet.

I 1971 vedtok USA lova Wild Free-Roaming Horses and Burros Act, som gav fritlevande mustangar på utpeikt statleg grunn eit føderalt vern og forvaltning. Bureau of Land Management forvaltar i dag mange av desse flokkane, og nyttar innsamlingar og eit adopsjonsprogram for å styre kor store flokkane er ute i naturen.

Mustangen er kompakt og velmuskulert, bygd for uthald snarare enn storleik. Kroppen er solid gjennom bryst og bakpart, ryggen er kort, og beina er reine og sterke. Hovane er som oftast harde og tette, ei tilpassing til steinete og turt terreng, og mange mustangar går utan sko.

Sidan bestanden ikkje vert avla etter ein einskild lukka standard, varierer eksteriøret frå flokk til flokk. Hestar frå ulike område kan skilje seg i hovudform, høgd og farge, noko som speglar den blanda spanske og tamme opphavet deira.

Pels og fargar

Mustangen finst i nesten alle hestefargar. Brun, dun, svart og raudbrun er vanlege, og mønster som skjolda og skimla dukkar opp jamleg. Dun og grullo-pels, med den mørke ryggstripa og stundom stripete bein, syner den spanske bakgrunnen til mange flokkar. Pelsen er kort i varme månader og vert tjukkare til vinteren ute på prærien.

Mustangen er sjølvstendig og årvaken. Generasjonar ute på prærien har gjort han rask til å merke endringar i omgjevnadene og varsam med alt som er ukjent. Ein hest fødd fri les menneske på same vis som han ein gong las landskapet, og det tyder at tillit må vinnast over tid, ikkje gjevast fritt.

Når ein mustang først har teke imot ein førar, er han gjerne trufast og roleg. Mange som har adoptert fortel om eit sterkt band og ein hest som er roleg og villig under sal. Blant andre hestar er mustangen sosial og finn seg raskt til rette i flokken, sidan flokklivet er den naturlege tilstanden hans.

Overfor framande er ein mustang vanlegvis avventande til han har fått teke måten til personen. Tryggleik og ei tydeleg, fast tilnærming frå føraren hjelper hesten til å slappe av. Dette er ikkje hestar som svarar godt på hastverk eller hardhendt handsaming.

Pels og børsting

• Børst jamleg for å fjerne skit og sjå etter på hud og pels
• Reinsk hovane kvar dag og sjå etter steinar eller sprekker
• Bestill hovslagarbesøk kvar 6. til 8. veke, sjølv om hesten går utan sko
• Hald man og hale fri for filt og borrer
• Auk børstinga i periodar med pelsfelling

Mosjon

• Gje dagleg luftetid i paddock eller beite
• Rid eller arbeid hesten fleire gonger i veka for å halde han i form
• Varier rutinen med turridning, ridebane og bakkearbeid
• Gje han rom til å røre seg, sidan mustangen er van med å leggje bak seg lange strekk

Miljø

Mustangen toler svært skiftande vêr og treng mindre stell enn mange andre rasar. Likevel treng han reint vatn, ein tørr stad å stå og ly mot vind, sterk sol og uvêr. Eit jorde med opne skur passar godt. Gjerdet bør vere trygt og solid, særleg for ein nyleg temja hest som kan finne på å teste grensene.

Mustangen har utvikla seg på mager prærievekst og held holdet på mindre fôr enn mange tamme rasar. Grunnlaget i fôringa bør vere godt gras og høy, tilpassa storleiken, alderen og arbeidsmengda til hesten. Fri tilgang på reint vatn og ei salt eller mineralkjelde fullfører det grunnleggjande.

Sidan mustangen lett legg på seg, bør eigaren vakte seg for overfôring. For mykje korn eller frodig beite kan føre til overvekt og forfangenskap, ein smertefull hovtilstand. Mange mustangar i lett arbeid treng lite eller ikkje noko kraftfôr.

Godbitar og tilskot

Dei fleste mustangar på fôr av god kvalitet treng lite ekstra. Ein saltstein og eit balansert mineraltilskot dekkjer dei vanlegaste manglane der lokalt gras eller høy er fattig på næring. Godbitar som gulrøter eller eple er greitt i små mengder. Snakk med veterinær før du gjev tilskot, sidan for mykje tilskot kan gjere meir skade enn nytte.

Mustangen er kjend for hardføra si. Naturleg utval på prærien har favorisert friske og sjukdomsresistente dyr, og resultatet er ein hest som ofte held seg frisk med enkelt stell. Mange lever 25 til 30 år, og dei tette hovane og den tøffe kroppsbygnaden hjelper dei å unngå plager som råkar meir ømfintlege rasar.

God helse er likevel avhengig av jamt stell. Dei største risikoane for ein mustang heng som oftast saman med fôring, som vektauke og forfangenskap frå næringsrikt fôr, snarare enn arva sjukdom.

Førebyggjande stell

• Årleg veterinærundersøking og vaksinering
• Tannsjekk minst éin gong i året
• Faste hovslagarbesøk
• Ormekurprogram basert på avføringsprøvar
• Jamn, grovfôrbasert fôring for å halde vekta under kontroll

Mustangen lærer raskt og hugsar det han vert lært, men han tenkjer sjølv og let seg ikkje presse inn i arbeid. Trening kviler på tillit. Ein hest rett frå prærien har hatt lite eller ingen kontakt med menneske og må temjast varsamt før noko salarbeid tek til. Når tilliten er bygd, blir mange mustangar rolege, viljuge og pålitelege ridehestar.

Fasthet tyder meir enn makt. Ein førar som er tydeleg, rettferdig og ikkje har det travelt, får det beste ut av ein mustang. Å presse for hardt eller straffe redsle set gjerne treninga attende.

Grunnleggjande steg

1. Bruk tid nær hesten slik at han vender seg til deg
2. Bygg opp aksept for berøring, grime og det å bli leidd
3. Legg til bakkearbeid som å gje etter for press, leiing og å stå bunden
4. Innfør utstyr og saltrykk i små steg
5. Start under sal når hesten er roleg og lyttar frå bakken
6. Utvid til turridning, ridebane og oppgåveløysing etter kvart som sjølvtilliten aukar

Ute på prærien parar mustangar seg naturleg i flokkar, der ein hingst går saman med ei gruppe hopper. Hoppene når som regel kjønnsmodning ved to til tre års alder, sjølv om mange ikkje blir bedekte før dei er eldre og fullvaksne. Paringa følgjer gjerne årstidene, og dei fleste føl blir fødde om våren når det er godt med gras.

Drektigheita varer om lag elleve månader og gjev eitt føl. Tvillingar er sjeldne og risikable hjå hest. Føl fødde i det fri er oppe og går i løpet av nokre timar etter fødselen, ei tilpassing som hjelper dei å halde tritt med flokken og unngå rovdyr.

Hoppene fostrar opp føla sine inne i flokken, og dei unge diar i fleire månader før dei blir avvande ved om lag seks månaders alder. Hingstføl og hoppeføl blir verande i flokken til dei er fullvaksne, og deretter forlèt unge hingstar ofte flokken for å danne ungkarsgrupper eller for å vinne eigne hopper. Mustangar som blir fostra opp for adopsjon, blir som regel temja og avvande under kontrollerte tilhøve.