Hackney

Hackneyhesten kjem opphavleg frå England, der han vart brukt til å dra kjerre og vogn. Han er lett å kjenne att på det staselege travet, med høg og markert rørsle. Hovane vert lyfta høgt ved kne og hase, og steget er skarpt og rytmisk. Saman med den oppreiste haldninga på hovud og hale gjev dette rasa det særmerkte uttrykket ho har i utstillingsringen.

Rasa finst i to variantar som deler same stambok: sjølve hackneyhesten og den mindre hackneyponnien. Begge vart avla for det same føremålet, nemleg å dra ei lett vogn raskt og med stil. Hestevarianten er mellomstor, med ein fin og velforma kropp bygd for langvarig og energisk trav.

Hackneyhestar er vakne og reagerer fort. Dei har sterk arbeidslyst og eit livleg lynne som høver godt til krava i køyrekonkurransar. Dei knyter seg til eigarar som gjev jamn og rettferdig leiing, og som held hesten i regelmessig arbeid.

Kven høver hackneyhesten for

Hackneyhesten høver for eigarar som er interesserte i køyring og utstillingskøyring. Energien og skarpheita hans løner seg for ryttarar og køyrarar som har erfaring og tid til daglegdags aktivitet. Den som ønskjer ein roleg og lettstelt førstehest, vil oppleve rasa som krevjande. Den som derimot vert tiltrekt av flott rørsle og ein viljug, framoverlent partnar, vil finna at hackneyhesten høver godt.

Hackneyhesten har røter attende til travhestar som vart avla i det austlege England, særleg i Norfolk og Yorkshire, på 1700-talet. Desse dyra vart sette høgt på grunn av eit raskt og uthaldande trav på datidas vegar, der ein sterk travar var det praktiske svaret på å koma seg langt, anten under sal eller i sele.

Norfolk-travaren og Yorkshire-travaren er dei viktigaste stamfedrane. Innkrossing med fullblodsblod tilførte finare bygning og meir fart, samstundes som det kraftige travet vart teke vare på. Resultatet vart ein hest som kunne trava lange strekk i jamt tempo og likevel syna fram ei staseleg linje.

Då jernbanen breidde seg utover på 1800-talet, minka behovet for travhestar på vegane, og oppdrettarane vende hackneyhesten mot vogn og utstillingsring i staden. Den høge, livlege rørsla som før hadde vore eit praktisk fortrinn på vegen, vart no sjølve målet for avlsarbeidet. I 1883 vart Hackney Horse Society skipa i England for å føra stambøker og styra utviklinga av rasa.

Den mindre hackneyponnien vart utvikla seinare på 1800-talet, mest gjennom arbeidet til oppdrettarar i Nord-England, som fastsette ponnistorleiken samstundes som dei tok vare på det kjenneteiknande travet til rasa. Begge variantane vart sidan eksporterte og fekk tilhengarar innan køyresport, både i Europa og i Nord-Amerika.

Hackneyhesten har eit fint, vakent hovud med profil som er lett konveks eller rett, store augo og små, nette øyre. Halsen er boga og vert boren høgt, noko som understøttar den oppreiste haldninga ein ser i utstillingsringen. Kroppen er kompakt og muskuløs, med kort rygg, godt kvelva ribbein og sterke bakpartar som driv fram travet.

Beina er reine og sterke, med godt beinstamme. Det mest kjenneteiknande draget er sjølve rørsla: framføtene vert lyfta høgt med eit rundt, fjørande steg, medan bakføtene bøyer seg skarpt inn under kroppen. Halen vert boren høgt, og dette vert ofte framheva når hesten er stelt til utstilling.

Pels og fargar

Pelsen er kort og fin, og han får høg glans når han vert godt stelt, noko som høver godt til rolla rasa har i utstillingsringen. Einsfarga, mørke fargar er vanlegast, mellom anna brun, mørkebrun, svart og raudbrun. Kvite teikningar i andletet og på beina finst ofte og vert godtekne. Man og hale vert haldne fulle eller klipte, alt etter kva for utstillingsgrein hesten vert nytta i.

Hackneyhesten er framoverlent og full av uttrykk, med sterk utstråling. Han merkar seg raskt omgjevnadene og reagerer fort, og dette er noko av det som gjer rasa så slåande i rørsle. Denne skarpheita gjer at hackneyhesten trivst best hjå eigarar som er rolege, tydelege og konsekvente.

Saman med folk han kjenner, er hesten viljug og engasjert, og han ser ut til å setja pris på jamleg arbeid. Han knyter seg til ein kjend handlar og les signal raskt, takka vere den kloke naturen sin. Overfor framande held han seg vaken og kan verka tilbakehalden til han slappar av. Saman med andre hestar er han som oftast omgjengeleg, så lenge han vert introdusert på rett vis og held ein stabil kvardagsrytme.

Energien som kjenneteiknar hackneyhesten, treng ein stad å gå. Ein hackneyhest som keiar seg eller får for lite arbeid, kan verta uroleg eller utvikla uvanar i stallen. Med ei fast oppgåve og ein fast rytme kanaliserer rasa krafta si inn i lydhøyrt og uttrykksfullt arbeid.

Hackneyhesten er ein aktiv hest, og pleiebehovet er typisk for ei energisk rase med fin pels. Fast stell held den korte pelsen blank, og det gjev samstundes ein daglig sjanse til å sjå etter problem i hud, bein og hovar.

Pleie

• Børst kroppen dagleg med kroppsbørste, slik at støv vert fjerna og glansen i den fine pelsen kjem fram.
• Reinsk hovane kvar dag, og både før og etter arbeid.
• Gre man og hale, og hald dei frie for flokar.
• Bad hesten før utstillingar og elles ved behov, og tørk han godt etterpå.
• Bestill hovslagar kvar 6. til 8. veke, til klipping eller sko.

Mosjon

• Sørg for daglegdags aktivitet gjennom køyring, ridning eller planlagt tid ute.
• Bruk varierte arbeidsoppgåver, slik at ein klok hest held interessa oppe og ikkje keiar seg.
• Varm opp og roleg ned kring alt raskt travarbeid, så beina vert verna.
• Lat hesten få fri utetid i ei fold når det let seg gjera.

Miljø

Hackneyhesten trivst i ein rein, tørr og godt lufta stall, med trygge gjerde og jamleg tid ute. Ein stallhest med dette energinivået treng plass til å røra seg og ein kvardag han kan rekna med. Selskap frå andre hestar hjelper til med å halda rasa roleg.

Hackneyhesten er aktiv, og fôringa bør ha grovfôr som grunnlag. Godt høy eller beite gjev fordøyingssystemet den fiberen det treng, og bør utgjera hovudtyngda av det hesten et kvar dag. Hestar med mykje arbeid eller som konkurrerer, kan trenga kraftfôr i tillegg for å dekkja energibehovet, medan hestar med lett arbeid ofte held seg friske på berre grovfôr. Juster mengda etter kva hald hesten har, og unngå å gje meir energi enn han faktisk brukar.

Godbitar og tilskot

Ein liten porsjon gulrot eller eple er trygge godbitar, så lenge det er i måte. Gjev tilgang til ein salt- eller mineralstein, og spør ein veterinær eller hesteernæringsfysiolog før du legg til andre tilskot. Dei fleste hestar som får godt grovfôr og balansert fôr, treng lite anna enn det, og for mykje tilskot kan skapa ubalanse i fôringa.

Hackneyhesten er ei robust rase utan mange rasetypiske lidingar. Med jamt stell, god næring og regelmessig aktivitet lever ein hackneyhest gjerne mellom 20 og 30 år. Som ein atletisk hest brukt til køyring møter han dei vanlege helserisikoane knytte til bein, hovar og fordøying, så jamleg tilsyn er viktig.

Førebyggjande stell

• Bestill årlege veterinærkontrollar, og hald vaksinane oppdaterte.
• Få tennene undersøkte og filte minst ein gong i året.
• Hald hovslagaren på ein 6 til 8 vekers rytme.
• Følg eit planlagt program mot innvollsniltar, basert på avføringsprøvar.
• Følg med på hald, og juster fôret slik at hesten ikkje vert overvektig.

Hackneyhesten lærer fort, fordi han er klok og merksam. Den same skarpheita gjer òg at han kan læra seg uvanar like fort, så treninga bør vera tydeleg, roleg og konsekvent heilt frå starten. Den naturlege energien til rasa er eit fortrinn i utstillingsringen, men han treng jamn leiing for å halda fokus. Korte, faste økter fungerer betre enn lange og einsformige, og hackneyhesten svarar best på ein handlar han stolar på.

Grunnleggjande trening

1. Byrja med bakkearbeid, slik at hesten lærer å la seg leia, stå stille og oppføra seg ordentleg.
2. Innfør sele og utstyr sakte, og lat hesten godta kvar del etter kvart.
3. Lær munnleg kommando og stødige stopp før du bed om framoverretta, livleg arbeid.
4. Bygg opp køyre- eller ridearbeid steg for steg, og aukar innsatsen etter kvart som hesten roar seg.
5. Hald øktene korte, og avslutt medan hesten er roleg og har lukkast.

Målet med avl av hackneyhestar er å ta vare på den høge, kjenneteiknande rørsla til rasa, samstundes som ein held oppe god bygning og godt lynne. Merrane vert avlsmogne ved om lag tre til fire års alder, sjølv om mange oppdrettarar ventar til merra er ferdig utvikla før ho får sitt første fole. Paringa vert som oftast planlagt slik at folinga fell saman med våren, då vêr og beite er til gagn for det unge folet.

Drektigheitstida hjå hackneyhesten varer om lag 11 månader, og ei merr ber som regel fram eitt fole. Tvillingar er sjeldne og fører med seg høg risiko, så veterinæren grip vanlegvis inn tidleg i drektigheita om det skjer. Folet reiser seg og diar innan nokre timar etter fødselen, og det held seg hjå mora heilt til avvenjing, som som regel skjer når folet er fire til seks månader gamalt.

Å ala opp unge hackneyhestar krev jamn handtering frå tidleg alder, slik at folet lærer å la seg leia, stå stille og godta menneskeleg kontakt. Register fører stambøker for å støtta planlagde paringar, sidan det ettertrakta travet til rasa kjem av nøye utval, ikkje av tilfelle.