Pilgrim

Pilgrimen er ein tam gåsrase utvikla i USA. Han høyrer til mellomvektsklassen, med vaksne fuglar som generelt fell mellom dei lette og tunge gåsrasane. Det definerande kjenneteiknet er autokjønna fjørdrakt: vaksne gausar er for det meste kvite, medan vaksne gjåser er grå med kvite teikningar. Denne fargeforskjellen kjem til syne ved klekking og held seg gjennom vaksenlivet, noko som lèt oppdrettarar skilje hannar frå hoannar utan handtering eller kloakkjønning.

Rasen har eit roleg, jamt gemytt. Pilgrimsgjåser vert ofte skildra som venlege, snilde, rolege og godlynte, og dei er gjerne mindre aggressive enn fleire andre gåsrasar. Det gjer dei til eit vanleg val for små gardar, småbruk og familieflokkar der gjåsene deler plass med menneske og anna fjørfe.

Pilgrimsgjåser vert haldne til fleire føremål, mellom anna luking, kjøt, egg og pryd. Dei beitar godt på gras og kan dekkje ein vesentleg del av sitt eige fôrbehov i vekstsesongen når beite er tilgjengeleg.

Kven passar han for

Pilgrimen passar for oppdrettarar som ønskjer ein roleg beitande gås og set pris på å kunna kjønnsbestemme ved hjelp av fargen. Han fungerer for fyrstegongseigarar av gjåser som kan syta for gras, vatn til å dyppe hovudet i og ly. Dei som treng ein stille flokk for luking i frukthagar eller på beite, eller som held gjåser nær born, finn rasen handterleg. Han passar dårlegare for dei som ikkje har utandørs beitearealagal, sidan rasen trivst best med jamleg tilgang til beite.

Pilgrimen er ein amerikansk rase. Han er knytt til Oscar Grow, ein vannfugloppdrettarar som arbeidde med å festa det autokjønna fargemønsteret i ein mellomstor gås tidleg på 1900-talet. Forteljingar knyter rasens namn til Grow-familiens flytting frå Iowa til Missouri under den store depresjonen på 1930-talet.

Autokjønna gjåser, der dun og fjørfarge skil seg etter kjønn, var kjende frå eldre europeisk bestand, og trekket fanst i regionale flokkar før Pilgrimen vart standardisert. Grows arbeid brakte trekket saman med ein konsistent mellomkropp og roleg temperament til å skapa ein gjenkjenneleg rase.

Pilgrimen vart tekne opp i American Poultry Associations Standard of Perfection i 1939. Anerkjenninga fastsette ei skriftleg skildring av storleik, farge og form som oppdrettarar kunne avle mot.

Rasens bestand har variert sidan då. Han har til tider vore oppført som verneprioritert av husdyrverngrupper i USA, noko som har bidrege til ny interesse blant småhalderar og arvefugloppdrettarar.

Pilgrimen har ein mellomstor, godt avrunda kropp med ein moderat lang hals og eit glatt bryst. Fuglen ber seg ganske horisontalt og manglar den opprette haldninga som nokre lettare rasar har. Det er inga knopp på nebbet. Buken kan vera jamt eller visa ei svak todeling hos vaksne fuglar.

Det mest karakteristiske trekket er fargeforskjellen etter kjønn. Vaksne gausar er for det meste kvite med lyse nebb og bein og blå augo. Vaksne gjåser er grå, gjerne ein mjuk dueaktig eller salrygg-grå, med kvitt rundt ansiktet og på undersida, mørke augo og mørkare nebb og bein. Nyklekkja gåsungar skil seg òg: hannar er lysare gule med lyse nebb, og hoannar er mørkare grågrøne med mørkare nebb.

Fjørdrakt og fargar

Fjørdrakta er tett og glatt, ikkje krølla eller ru. Det kvite hos gausen er reint, med eit rosa til oransje nebb og bein. Grårfargen hos gjåsa varierer frå lys til middels og vert kopla til kvite ansiktsteikningar som gjerne vert meir utprega etter kvart som fuglen vert eldre. Den pålitelege samanhengen mellom kjønn og farge er det som skil Pilgrimen frå dei fleste andre gåsrasar, og oppdrettarar vel til for å halda han tydeleg og konsekvent.

Pilgrimen har eit roleg, jamt temperament. Rasen vert vidt skildra som venleg, snild, roleg og godlynt. Pilgrimsgjåser er gjerne mindre aggressive enn fleire tyngre eller meir oppspelte gåsrasar, og det er ein del av grunnen til at dei vert haldne rundt born og i blanda flokkar.

Overfor familie og kjende handterarar er Pilgrimsgjåser tilnærmande og kan verta tamme ved jamleg, roleg kontakt frå ung alder. Overfor framande er ho årvaken og vil gje eit varselsrop, sidan gjåser naturleg er vaktame, men ho er ikkje tilbøyeleg til konstante angrep. I hekkjesesongen kan gausar verta meir vernsame over reir og gåsungar, så oppdrettarar bør venta meir defensiv åtferd om våren.

Saman med andre kjæledyr og fjørfe finn Pilgrimsgjåser seg som regel til rette i flokken utan særlege problem når dei får nok plass, fôr og vatn. Som med kvar gås etablerer dei ein sosial orden og kan jage mindre fuglar ved fôrtid. Gjåser er sosiale og trivst best i par eller grupper framfor åleine.

Pilgrimsgjåser er hardføre og lite krevjande når grunnbehovet er dekt. Dei er beitande fuglar og trivst best med dagleg tilgang til gras, reint drikkjevatn og ly mot hardt vêr og rovdyr.

Pleie

• Syt for vatn djupt nok til at gjåsa kan senka hovudet og reinsa augo og nesebor.
• Sjekk føter og bein for kutt, hevelse eller teikn på bumblefoot, særleg på hardt eller vått underlag.
• Undersøk fjørdrakta for eksterne parasittar under handtering. Gjåser i god stand held i stor grad si eiga fjørdrakt rein.
• Klipp eller kontroller nebbet og neglene berre om overvekst eller skade vert oppdaga. Dette trengst sjeldan.
• Vent ein tyngre fjørfelling éin gong i året, når mange fjør vert felte og veks ut att.

Mosjon

• Gjev høve til dagleg beiting og gange på beite eller i ei stor innhegning.
• Gjev plass til matleiting, som gjev både mosjon og ein del av dietten.
• Gjev tilgang til ein dam, basseng eller stor vatnbehaldar for bading og symjing der det er mogleg.
• Hald flokken saman, sidan rørsle og matleiting i gruppe er naturleg for gjåser.

Miljø

Pilgrimsgjåser toler kulde godt med eit tørt, trekkfritt ly og reint underlag. I varmt vêr treng dei skugge og konstant tilgang til vatn. Gjerde bør halda gjåsene inne og rovdyr som rev og hund ute, særleg om natta når flokken bør lukkast inn i eit sikkert hus.

Pilgrimsgjåser er effektive beitarar og kan få ein stor del av dietten frå gras i vekstsesongen. Beite bør supplerast med eit formulert fôr, særleg for gåsungar, avlsfuglar og om vinteren når gras er knapt. Bruk fôr for vannfugl eller umedisinert fjørfefôr. Nokre mediserte kyllingfôr er ikkje eigna for vannfugl. Gjev uoppløyseleg grus slik at fuglane kan mala maten, og syt for ferskvatn heile tida nær fôret.

Godbitane og tilskot

Bladrike grønsaker, salat, kål og hakka grønsaker er høvelege godbitane i moderate mengder. Heile korn som kveite kan tilbydast om vinteren for ekstra energi. Avlsfuglar har nytte av eit fôr med tilsett kalsium, eller ei separat kjelde med knust østersskjel, for å støtte egglegginga. Hald godbitane til ein liten del av det totale fôret slik at fuglane held ei balansert rasjon.

Pilgrimen er ein robust rase utan rapporterte rasespesifikke lidingar. Med godt husdyrhald lever fuglane vanlegvis 10 til 15 år. Dei fleste helseproblema kjem av forvaltningsfaktorar som parasittar, vått eller hardt underlag, dårleg kosthald eller stress frå rovdyr, ikkje arveleg svakheit. Reint vatn, tørt ly og godt beite førebyggjer dei fleste vanlege problem.

Førebyggjande stell

• Syt for reint, tørt underlag og veldrene mark for å verna føtene.
• Gjev riktig fôr for vannfugl for å dekkja niasin- og kalsiumbehov.
• Hald vatnet reint og djupt nok til hovuddypping for å verna augo og nesebor.
• Karantener nye fuglar før dei vert lagde til flokken.
• Sikra husværet mot rovdyr, særleg om natta.
• Observer fuglane dagleg for endringar i appetitt, gange eller ekskrement.

Pilgrimsgjåser er beitemarksfulgar som passar for hagar, paddokkar og småbruk. Dei treng ope gras å beita på, eit tørt og ventilert ly for netter og dårleg vêr, og vatn for drikking og bading. Lyet treng ikkje vera avansert, men det må halda seg tørt, tillata luftstraum utan trekk og lukkast sikkert mot rovdyr. Eit enkelt lågt nedlagd hus eller ein del av ei låve fungerer godt.

Oppsettssjekkliste

• Rovdyrsikkert natthus med sikker dør.
• Tørt underlag og god ventilasjon utan trekk.
• Reint drikkjevatn djupt nok til å senka hovudet.
• Badevatn som badekar, basseng eller dam.
• Skugge om sommaren og ly mot vind og regn.
• Beiteområde fritt for giftige planter og plantevernmiddelrestar.
• Gjerdet vert kontrollert jamleg for hol.

Pilgrimsgjåseegg kan klekkjast naturleg under ei rugande gjås eller i ein inkubator. Gjåser er ofte gode mødrer, og naturleg ruging er vanleg i små flokkar. For kunstig ruging treng gjåseegg stabil temperatur, nøye luftfuktigheit, jamleg snuing og kjøle- og fuktingsperiodar som etterliknar ei sitjande fugl. Sidan rasen er autokjønna, kan gåsungane sorterast etter farge kort tid etter klekking.

Klekkjetrinn

1. Samle reine egg og oppbevar dei med spissen ned i ikkje meir enn 7 til 10 dagar før setting.
2. Legg egg i ein kalibrert inkubator på ca. 37,5 °C.
3. Snu egg fleire gonger om dagen og hald luftfuktigheita nær 50 til 55 prosent.
4. Avkjøl og fukt egga lett dagleg frå ca. andre veke for å etterlikna ei tilbakevennande gjås.
5. Lys opp egg for å kontrollera utvikling og fjern alle som er klare eller rotne.
6. Stopp snuing rundt dag 26 til 28 og auk luftfuktigheita for klekking.
7. La klekkja gåsungar tørka i inkubatoren før dei vert flytta til eit varmt oppvekstrom.