Emden

Emdengjåsa er ein av dei største tamgåserasane. Vaksne gjesser (hannfuglar) når vanlegvis 9 til 14 kg (20 til 31 pund), og rasen har reint kvitt fjørdrakt, eit klart oransje nebb og oransje bein og føter. Storleiken og den oppreiste haldet gjer ho lett å kjenna att i ei blanda flokk.

Rasen vart utvikla primært som ei bordgås. Ho legg på seg raskt og når slaktevekt raskare enn dei fleste andre gjess, noko som er hovudgrunnen til at ho spreidde seg gjennom Europa og Nord-Amerika. Mange hald set òg pris på ho for hardførleiken i kalde klimaer og for den årvakne åtferda rundt tunet.

Emdengjess er aktive og sjølvsikre fuglar. Dei dannar sterke parforhold, beveger seg mykje når dei har plass, og varslar gjerne høglydt om besøkande. Dei er ikkje eigna til små areal eller som reint prydfjørkre, og trivst best med plass til å beita og tilgang til vatn for bading.

Kven rasen passar for

Emdengjåsa passar for småbrukarar og gardar med ope areal, gras å beita på og ein dam, kar eller anna badevatn. Det årvakne, vernande lynnet gjer ho til ein dugleg vaktfugl. På grunn av storleiken og den sterke personlegdomen er ho mindre eigna til svært små hagar eller til husstandar med småborn som kan bli skræmde av ei stor, høglydt gås i hekketida.

Rasen er oppkalla etter Emden, ein hamneBy i delstaten Niedersachsen i det nordvestlege Tyskland, og dei omliggande områda langs Nordsjøkysten. Store kvite gjess har vore haldne i dette området i hundreår, selekterte for bordbruk og for lyst fjørdrakt.

Gjennom 1700- og 1800-talet arbeidde oppdrettarar mot ei tyngre, hurtigveksande kvit gås. Skildringar av rasens utvikling nemner ofte kryssing av lokale tyske kvite gjess med stor kvit fugl frå Nederland, noko som bidrog til å festa storleiken og den reine kvite fargen vi ser i dag.

Emdengjåsa kom til Storbritannia på 1800-talet og var mellom dei tunge gåserasane som vart fremja for kjøtproduksjon der. Ho vart ført til Nord-Amerika i same hundreåret og vart ein av dei standard kvite handelsgåserasane på begge kontinent.

Rasen vart teken inn i American Poultry Association Standard of Perfection, anerkjend i klassen for tunge gjess, der ho framleis er ein av dei mest utbreidde kvite gåserasane. Ho vert framleis halde både for kjøt og som ei hardfør allsidig gardsgås.

Emdengjåsa er ei stor, oppreist gås med lang hals, brei kropp og eit djupt kjøl som vert meir uttalt med alderen. Hovudet er ovalt, nebbet er kort og robust, og den samla haldet er høg og stolt. Vaksne hanngjesser er merkbart større enn ho.

Fjørdrakt og fargar

Fjørdrakten er reint kvit ved modning. Gåseungar klekks ofte med grå dun og noko grå fjøring som vert felt ut til kvitt etter kvart som dei veks, og dunfargen kan gi eit tidleg hint om kjønn i nokre liner. Nebbet, beina og føtene er klart oransje, og augo er blå, ein kombinasjon som skil emdengjåsa frå andre kvite gåseraser. Fuglar haldne på gjørmete areal kan få flekkar på fjørdrakten, så tilgang til reint badevatn hjelper til å halda den kvite fjørdrakten rein.

Emdengjåsa er ein årvaken og sjølvsikker fugl. Ho legg merke til folk og dyr som nærmar seg og ropar høglydt, noko som gjer ho til ein effektiv vaktgås. Innan ei flokk er ho aktiv og territorial, og hanngjesser kan særleg vera pågåande overfor framande og andre dyr.

Med folk dei kjenner kan emdengjess som er oppvaksne frå gåseunge verta rolege og knyta stabile band. Dei kjenner att haldarane sine og følgjer dei gjerne rundt tunet. Overfor ukjende besøkande er dei meir varsame, og i løpet av vårens hekketid kan hanngjesser hvesa, gjera seg store eller angripa for å verna ei rugande gås.

Saman med anna fjørkre og vatnfuglar klarer emdengjess seg vanlegvis godt når dei veks opp saman og har nok plass og vatn, men storleiken gjer at dei kan dominera mindre fuglar ved matfata. Det er lurt å ha tilsyn med dei rundt småborn, som kan synest ei stor, hvesande gås er skræmande.

Emdengjess er hardføre og lite krevjande for haldarar som kan dekkja dei grunnleggjande behova for plass, vatn og husly. Dagleg stell dreier seg om reint vatn, godt beite og ein sikker stad å tilbringa natta.

Stell av fjørdrakt

• Gi reint badevatn som er djupt nok til at gjåsa kan dyppa hovudet og vaska seg; dette held den kvite fjørdrakten rein og augo og nasbora klare.
• Sjekk nebbet, beina og føtene jamleg for kutt, hevelse eller teikn på bumblefoot.
• Trim ikkje fjør som rutine; gjess vedlikeheld sin eigen fjørdrakt viss dei har tilgang til badevatn.
• Undersøk kloak og fjørdrakt for parasittar under den årlege mytinga.

Mosjon

• La dei gå fritt på gras kvar dag; emdengjess er aktive beitedyr og vandrar mykje.
• Gi ope areal framfor ein innestengt løpegard, sidan dette er ein stor og energisk rase.
• Gi høve til symjing der det er mogleg, noko som er god mosjon og bidreg til fjørens tilstand.

Miljø

Emdengjess toler kulde godt takka vere tett fjørdrakt, men dei er kjenslevare for varme og treng skugge og konstant drikkevatn om sommaren. Gjer inn arealet sikkert og lås fuglane inne i eit rovdyrsikkert husly om natta. Unngå at bakken vert eit permanent gjørmebad, då våte og skitne tilhøve fargar fjørdrakten og aukar risikoen for fotinfeksjonar.

Gras er grunnlaget i ein emdengjås sitt kosthald. På godt beite kan vaksne gjess dekkja mykje av behova sine ved beiting, supplert med eit tilpassa vatnfugl- eller fjørkrefor og noko korn. Gåseungar treng eit høgproteinstarterfor for å støtta den raske tidlege veksten, deretter går dei over til eit vekstfor og til slutt eit vedlikehaldsfor. Unngå å gi mediserte kyllingfor som ikkje er godkjende for vatnfugl.

Godbit og tilskot

Gi uoppløyseleg grus slik at fuglane kan mala gras og korn, og gi ei kalsiumkjelde som østerskjel til eggleggingsgjess. Passande godbitar inkluderer bladgrønsaker, salat og hakka grønsaker i moderate mengder. Hald alltid reint drikkevatn lett tilgjengeleg nær foret, fordi gjess treng vatn for å svelgja.

Emdengjåsa er ein hardfør rase og lever om lag 15 til 20 år med god omsorg. Dei fleste helseproblem kjem frå miljøet framfor arvelege sjukdommar, så tørt underlag, skugge, reint vatn og eit balansert kosthald førebyggjer dei fleste problem. Rasens store storleik gjer det særleg viktig å følgja med på ledd- og fothelse.

Førebyggjande stell

• Hald husly og grunn tørr og rein for å førebyggja fotinfeksjonar.
• Gi skugge og ubegrensa vatn i varmt ver.
• Gi grus og kalsium for å støtta fordøying og egglegging.
• Sjekk føter, auge og fjørdrakt jamleg, særleg under mytinga.
• Gi alderstilpassa for for å unngå angelwing hos hurtigveksande gåseungar.

Emdengjess vert haldne ute på beite framfor i bur. Dei treng rom til å beita om dagen, vatn å bada i og eit tørt, rovdyrsikkert hus for natta. Fordi dei er tunge fuglar, må huslyane gi raust golvareal og god ventilasjon, og grunnen bør drenera godt slik at ho held seg tørr under beina.

Oppsetjingssjekkliste

• Sikkert, låsbart nattehusly med tilstrekkeleg golvareal per fugl.
• Rovdyrsikker gjerding grav ned eller tildekt ved botnen mot gravande dyr.
• Reint badevatn og ei separat forsyning av drikkevatn.
• Skugge frå tre eller konstruksjonar for varme dagar.
• Tørt strø og god drenering for å hindra gjørme og fotproblem.
• Skjerma, roleg reireområde for avlsgjess.

Emdengjess legg sesongbetont om våren, og egg kan klekkas naturleg under ei rugande gås eller kunstig i eit inkubatorapparat. Gåseegg er store og treng høgare luftfukt enn kyllingegg, med jamleg snuing og, i mange tilfelle, avkjøling og spraying for å etterlikna ei sitjande gås. Inkubasjonstida er om lag ein månad.

Klekkjesteg

1. Samla reine egg og lagra dei kjøleg med spissen ned i ikkje meir enn om lag ei veke før setting.
2. Sett egga i eit reint inkubatorapparat på om lag 37,5 C og la temperaturen stabilisera seg.
3. Snu egga fleire gonger dagleg og oppretthald målretta luftfukt.
4. Lys egga ved dag 10 og igjen seinare for å fjerna klare eller ikkje-utviklande egg.
5. Avkjøl og spray egga lett dagleg frå den andre veka viss du klekkar kunstig.
6. Slutt å snu 2 til 3 dagar før berekna klekkjedato og hev luftfukta for klekkjinga.
7. La gåseungane tørka og fluffa opp i inkubatorapparatet før du flyttar dei til ein varm brooder.