Svensk

Svensk and, ofte kalla blå svensk, er ein mellomstore tamrase utvikla i det historiske Pommern-området, som ein gong låg under svensk styre. Ho er mest kjend for skiferbblå fjørdrakt med ein kvit lapp på brystet. Rasen vert halden for egg, kjøtt og som ei robust allroundand på småbruk.

Vaksne fuglar er rolege og godlynnte. Dei toler handtering betre enn mange lettare rasar og innordnar seg i blanda fjørfeflokkjer utan særleg bråk. Svensk and er ein aktiv beitar som trivst med tilgang til beite og vatn, men ho held seg nær heimen og flyg sjeldan langt.

Fordi den blå fargen kjem av eit enkelt gen som ikkje vert arva stabilt, vil eit par blå fuglar gje avkom i ei blanding av blå, svarte og lyst sølvfarga individ. Dette genetiske særdraget er noko av grunnen til at rasen er populær blant hobbyfolk som set pris på variasjon i ein klekkingsrunde.

Kven rasen høver for

Svensk and høver for hald som vil ha ein stødig fugl utan store krav, som taklar kaldt og vått ver godt. Det rolege lynnet gjer ho til eit fornuftig val for førstegongsandehalderar og for huslydar med born som omgåst dyra varsamt. Ho treng plass til beiting og tilgang til reint vatn, så ho høver betre i ein hage eller på eit lite bruk enn i tett innandørs hald.

Rasen stammar frå Pommern, ein baltisk kystregion som høyrde til Kongeriket Sverige i den perioden anden tok form. Lokale bønder heldt blåfarga ender som praktiske allroundfuglar, og typen vart dokumentert tidleg på 1800-talet.

Den blå fargen fekk særleg merksemd fordi ho ikkje reproduserer seg jamnt. Avlsfolk arbeidde for å festa det blå mønsteret med kvit brystlapp som kjenneteiknar rasen i dag, jamvel om dei underliggjande gena tyder at ein del av kvart kull vert klekt svart eller sølvfargt i staden for blått.

Svenske ender vart importerte til USA i siste del av 1800-talet. Blå svensk vart teken opp i American Poultry Associations Standard of Perfection i 1904, noko som bidrog til å standardisera den godkjende blåvarianten i Nord-Amerika.

Rasen vart verande ei gards- og hushaldsand framfor ein tung kommersiell produsent. Ho vert verdsett for hardførleik, beiteevne og roleg temperament, og ho har ein fast tilhengjarskare blant småskala- og arvefjørfehalderar.

Svensk and har ein brei, djup kropp som vert boren omtrent vassrett mot bakken. Blåvarianten har ei jamt skiferbblå farge på kroppen, eit mørkare hovud og ein tydeleg kvit lapp som dekkjer det øvre brystet. To kvite svingfjør på kvart vinge er eit anerkjent standardkjenneteikn. Nebbet er blågrått til grønleg, bein og føter er raudbrune til mørke, og kroppen er solid og velmuskulert.

Drakt og fargar

Den definerande fargen er blå, ein mjuk skiferbgrå frambrakt av eit enkelt fortynningsgen som verkar på svart. Fordi det genet ikkje vert arva stabilt, gjev paring av to blå fuglar omtrent halvparten blå avkom, medan resten fordeler seg på heilsvart og lyst sølv. Den kvite brystlappen varierer i storleik og regelmessigheit mellom individ, og fuglar med jamnast farge og ei velforma lapp vert favoriserte i standarden. Fjørdrakten er tett og kastar av vatn, noko som støttar rasens toleranse for vått ver.

Svensk and har ord på seg for eit jamnt, godlynnt temperament. Ho er rolegare og stillegåande enn mange lette eggleggande rasar, noko som gjer ho enklare å handtera i ein heimeflokkj. Godt sosialiserte fuglar toler handtering og venjest ofte til ein fast røktar, jamvel om dei ikkje er fangedyr.

Overfor framande er rasen gjerne varsam men ikkje aggressiv, og ho trekkjer seg heller unna enn å konfrontera. Ho trivst godt med andre ender og generelt med høns og gjess, under føresetnad av at det er nok plass og vatn. Til trass for den rolege åtferda er svensk and ein aktiv beitar som bruker mykje av dagen på å leita etter insekt, sneglor og grønt i beitet. Hoer er moderat stemmerike, medan drakar er stillegåande med eit mjukare, hest kvakk.

Svenske ender er hardføre og lite kravstore, men dei har bestemte behov knytte til vatn og ly. Dagleg stell dreier seg om reint drikkjevatn, plass til beiting og rovdyrsikker overnatting.

Pell og hygiene

• Sørgj for vatn djupt nok til at anden kan dyppja heile hovudet, noko som held auge og nasbor reine
• Gjev bathevatn eller symjemoglegheit slik at fuglen kan stella fjørdrakten og oppretthalda vassavvising
• Sjekk føtene jamleg for kutt, hevelse eller teikn på bumblefoot
• Klipp klørne berre dersom dei veks for lange, noko som er uvanleg ved naturleg beiting

Mosjon

• Gjev dagleg tilgang til beite eller eit beplanta uteareal for naturleg beiting
• Tilbyd ein dam, basseng eller stor balje for symjing
• Hald uteareal stort nok til å minska søle og trengsel

Omgivnader

Rasen toler kaldt og vått ver takka vere den tette, vassavstøytande fjørdrakten. Sørgj for eit tørt, trekkfritt ly med reint strø, ventilasjon øvst og ei sikker dør mot rev, vaskebjørn og rovfugl. Skugge og ferskt vatn er viktig i varmt ver, sidan ender kjølar seg ned gjennom vatn og panting.

Eit balansert kommersielt vannfuglfôr dannar grunnlaget for kosthaldet. Der slikt fôr ikkje er tilgjengeleg, kan ein umedikamentert fjørferasjon nyttast, med tilsett niacin til andungar for å støtta bein- og beingjevst. Beiting på eng gjev ekstra protein og grønt, og fuglar med tilgang til dam et vassplantar og virvellause dyr. Ender må ha vatn tilgjengeleg når dei et, sidan dei treng det for å svelgja og skyla nebbet.

Godbitar og tilskot

Tilbyd bladgrønsaker, erter, hakkade grønsaker og melorm i moderate mengder som godbitar, og hald dei under omtrent 10 prosent av kosthaldet. Sørgj for uoppløseleg grus slik at kråsen kan mala maten, og gjev knust østersskjell eller ei kalsiumkjelde separat til eggleggande hoer. Niacintilskot er viktigast i vekstfasen for andungar.

Svensk and er ein hardandig rase med få arvdelege helseproblem. Med godt husvær, reint vatn og balansert fôr lever fuglane vanlegvis 8 til 12 år. Dei fleste veterinærproblem er knytte til stell og oppstalling framfor genetikk, og mange kan førebyggjast med tørt underlag, reint vatn og rett fôr.

Førebyggjande stell

• Hald strøet tørt og skift det før det mugnar
• Gjev reint drikke- og bathevatn dagleg
• Fôr med ein livsfasetilpassa rasjon med tilstrekkeleg niacin til andungar
• Undersøk føter og bein jamleg for tidlege teikn på bumblefoot
• Karanteniser nye fuglar før dei vert sleppt til i flokken

Svenske ender lever utandørs heile året i dei fleste klima, under føresetnad av at dei har tørt ly og vern mot rovdyr. Dei slår seg ikkje til ro som høns men kviler på bakken, og dei treng eit reint, trekkfritt golv med djupt strø. Ein inngjerda løpegard med tilgang til beite høver godt til beitevanane deira, og ein dam eller basseng let dei symja og halda fjørdrakten ved lag. Rasen toler kaldt og vått klima godt, men treng skugge og vatn i varmt ver.

Oppsjettssjekkliste

• Rovdyrsikra ly med solid låsbar dør
• Tørt, djupt strø som vert fornya jamleg
• Reint drikkjevatn til kvar ei tid
• Bathevatn tilpassa flokkens storleik
• Skuggeareal for varmt ver
• Fullt inngjerda løpegard med nedgraven eller forklegjerde

Svenske andegg vert ruga i omtrent 28 dagar, lengre enn dei 21 dagane som er typisk for hønseegg. Egga kan klekjast under ei rugande and eller i ein kunstig rugemaskin. Vellukka kunstig ruging avheng av stabil temperatur, kontrollert luftfuktigheit, jamleg vending og ei kort dagleg avkjøling som etterliknar at høna forlèt redet. Fordi den blå fargen ikkje vert arva stabilt, gjev ein klekkingsrunde frå blå foreldre vanlegvis ei blanding av blå, svarte og sølvfarga andungar.

Klekkjingssteg

1. Legg reine, befrukta egg til romtemperatur og la dei stabilisera seg med spissen ned
2. Hald temperatur og luftfuktigheit på rugingsinnstillingane og vend egga fleire gonger om dagen
3. Lys egga ved dag 7 og dag 14 for å sjekka utvikling og fjerna klare eller ikkje-levedyktige egg
4. Slutt å venda ved dag 25 og auk luftfuktigheita til lockdown
5. La klekte andungar sitja i rugmaskina til dei er tørre og luftige før dei vert flytta til eit varmt oppvekstmiljø