American Mammoth Jackstock

American Mammoth Jackstock er den hogaste og tyngste eselrasen som finst. Rasen vart foredla fram i USA med maal om a produsere store, sterke arbeidsdyr og gode muldyr. Ein fullvaksen hannsel av rasen kan naa opp i hoyda til ein ridehest, men held likevel den jamne og sinnsrolige naturen som esel er kjende for.

Trass det imponerande formatet er rasen mild og enkel a handtere. Dei som held slike esel, skildrar dei som rolege, taalmodige og godlyndte, eigenskapar som gjorde dei nyttige i jordbruket og som i dag gjer dei populaere som fylgjedyr, ridedyr og utstillingsdyr. Samanstillinga av storleik og fredeleg vesen skil rasen klart fraa dei mindre eselslaga.

Rasen er enno relativt uvanleg og fylgjast noye av eldsjeler som arbeider for aa ta vare paa storleiken og temperamentet. Ho passar for eigarar som kan tilby nok plass, godt gjerde og riktig for til eit stort hestedyr, og som ynskjer eit stabilt og treningsdyktig dyr framfor eit lite kjaeledyrsel.

Kven passar rasen for

Denne rasen passar for folk med nok areal og ressursar til aa halde eit stort hestedyr. Det rolege lynnet gjer han handterleg for trygge eigarar, ogso for dei som er nye med esel men har tilfredsstillande anlegg og fagleg hjelp. Han eignar seg ikkje for smaa eigedomar eller for folk som ynskjer eit kompakt kjaeledyr.

American Mammoth Jackstock vart til i USA gjennom avl paa importert europeisk eselstamme. Tidlege amerikanske avlsfolk ynskte hoye, tunge hannesel for aa avle store og hardfore muldyr til gardsarbeid og transportverksemd. For aa naa den ynskte storleiken henta dei inn store esel fraa fleire europeiske land.

George Washington vert ofte kreditert for aa ha fremja esel- og muldyravl i det tidlege Amerika. Han fekk store esel i gaver, mellom anna ein spansk hannsel, og nytta dei til aa oppmuntre produksjonen av arbeidsmuldyr. Interessa for store hannesel voks gjennom 1800-talet etter kvart som jordbruket breidde seg utover og etterspurnaden etter kraftige trekkdyr auka.

Avlsfolka slo saman store stammelinjer som andalusisk, catalansk, maltesisk, majorcanisk og poitevinsk esel. Mange generasjonar med utval for hoeyde og kraftig beinbygging gav eit dyr langt storre enn det vanlege eselet. Resultatet vart kjent som American Mammoth Jackstock, der dei storste hannane var mest verdifulle som mulsiresel.

Mekaniseringa paa 1900-talet reduserte behovet for arbeidsmuldyr, og talet paa store hannesel sokk. Dedikerte avlsfolk heldt typen i live, og rasen vert i dag oppretthalden for ridning, koyring, utstilling og fortsett muldyrproduksjon framfor tungt gardsarbeid.

American Mammoth Jackstock har den generelle forma til eit esel skalert opp til storleiken av ein stor hest. Kroppen er kraftig med solid beinbygging, djupt bryst og sterke bein. Hovudet er stort med lange oyro, og halsen er tjukk og godt sett. Hannane er gjerne storre og meir kraftfullt bygde enn hunnane.

Pels og fargar

Pelsen er kort i varme manader og vert lengre og stovete gjennom vinteren. Grasbrunt og svart er dei vanlegaste fargane, og brunt, gulbrunt og ruet kjem ogso for. Mange dyr har den lysare mulen, augeringane og buken som er typisk for esel, medan morkare individ kan ha mindre av dette lyse innslaget.

American Mammoth Jackstock er kjend for eit jamnt og stabilt temperament. Desse esela er rolege og taalmodige og reagerer sjeldan so raskt som ein hest. Med jamnleg kontakt knyttar dei seg nart til menneske og vert godhjarta og samarbeidsvillige.

Overfor familien og kjende eigarar er rasen mild og paalidande, noko som er verdifullt i eit dyr av denne storleiken. Framande menneske vert vanlegvis motte med nysgjerrigheit snarare enn uroe, endaa esel av natur er varsame og kan trenge tid paa aa faa tillit til ukjende. Overfor andre dyr er dei i regelen tolsame, og mange vert haldne saman med hestar, husdyr og andre esel.

Hannar kan verte paagaaande, saerleg i paringssesong, og treng konsekvent og bestemt handtering. Kastrertte hannar og hunnar er vanlegvis rolegare. Esel er dessutan intelligente og har ein sterk sjolvsopphaldsinstinkt, slik at dei kan stogge opp og vurdere ein situasjon heller enn aa lyde straks. Taalmodig og konsekvent handtering gjev eit villig og paalidande dyr.

Grooming

• Bors jamnleg for aa fjerne smuss og laust haar, saerleg under sesongskiftet
• Klipp eller kontroller hovar kvar sjette til tiande veke hos ein hovsmed
• Sjaa etter irritasjon, parasittar eller skadar paa hud, oyro og augo
• Gjev ly mot regn og vind, sidan eselens pels er daarlegare til aa avvise vatn enn hestens

Mosjon

• Gjev daglege lufting i ei stor og trygg innhegning eller beitemark
• Nyt dyret til lett ridning, koyring eller arbeid for aa halde det i form
• Unngaa overforing kombinert med for lite royrsle, noko som forer til overvekt

Miljo

Rasen treng areal, sterkt gjerde eigna for eit stort hestedyr og ein torr stallplass. Selskap er viktig, so det aa halde eselet saman med eit anna hestedyr eller kompatibelt husdyr hjelper mot stress. Gjorpe og konstant fukt bor unngaast for aa verne hovane.

Esel er utvikla til aa leve paa sparsomt, fiberhaldigt for og er flinke til aa utnytte naeringsstoffa i det. American Mammoth Jackstock bor forast hovudsakleg med grashos eller ei blanding av hos og halm, med avgrensa tilgang til godt beite. Rik grasmark og korn kan fore til fedme og stoffskifteproblemer. Reint vatn og eit salt- eller mineraltilskot skal alltid vere tilgjengeleg, og foringsmengda maa tilpassast dyrets store storleik og aktivitetsnivaa.

Godbitar og tilskot

Gjev godbitar som gulretur eller eplebitrar med maate paa grunn av sukkerinnhaldet. Ein veterinaer eller hesteernaeringsfysiolog kan gje raad om mineraltilskot, saerleg der jord eller hos manglar bestemte naeringsstoff. Alle foringsendringer bor gjerast gradvis over ei til to veker.

American Mammoth Jackstock er ein robust og langlivet rase med ei typisk levetid paa 25 til 35 ar, og nokre dyr lever lengre med godt stell. Dei fleste problema kjem av darleg stell snarare enn arvelege sjukdomar, saerleg overforing og utilstrekkjeleg hovstell eller parasittbehandling. Sidan esel goymer ubehag, er jamnleg observasjon og veterinaerkontroll viktig.

Forebyggjande stell

• Planlegg jamnlege hovsmedbesok kvar sjette til tiande veke
• Hald eit vaksinasjons- og tannlegeschema med veterinaeren
• Gjer avforingssjekkar og gjev ormebehandling etter raad
• Hald dyret i slank kondisjon og unngaa bratte foringsendringer
• Sorg for torrt underlag og reint ly

American Mammoth Jackstock er intelligent og laerer villeg, men det tenkjer for det handlar. Der ein hest kan forse, stoggar eit esel gjerne opp og vurderer situasjonen, noko som lett kan mistolkast som staheit. Trening gir best resultat nar ho er roleg, konsekvent og taalmodig. Naar eit esel har tillit til eigaren, samarbeider det villeg og hugsar laerdommar godt. Storleiken gjer det spesielt viktig aa etablere god bakkarbeid og god mannfolk tidleg.

Grunnleggjande opplaering

1. Bygg tillit gjennom jamnleg og varsam handtering fraa ung alder
2. Laer dyret aa bli handtert med grima, forast og staa stille hos hovsmeden
3. Innfor pussing, beinhandtering og grunnleggjande stemmekommandoar
4. Gaa vidare til koyring, ridning eller arbeidsoppgaever etter kvart
5. Hald oktene korte, tydelege og konsekvente

American Mammoth Jackstock naer avlsmodnad ved omlag to til tre ars alder, men mange avlsfolk ventar til dyret er fullvakse for det vert nytta i avl. Hannar vert para med Mammoth-hunnar for aa oppretthalde rasen og med hopphester for aa produsere store, sterke muldyr, det formalet dei storste hannane lenge har vorte valt ut for.

Drektigheta hos esel er lengre enn hos hestar og varer omlag 11 til 14 manader, med rundt 12 manader som vanleg. Ei hunnsel foler som regel eitt ungt. Nyfodde fol er store og veks sakte samanlikna med fol av mindre eselrasar, og brukar gjerne fleire ar paa aa naa fullvaksen storleik.

Hunnar er merksame morstre, og fola held seg hos mora til avvenning ved nokre maanaders alder. Ungt avlsmateriale har stor nytte av tidleg varsam handtering, som legg grunnlaget for seinare trening. Ansvarleg avl av store hannar bidreg til aa ta vare paa baade storleiken og det rolege temperamentet som kjenneteiknar rasen.