Akita

Akitaen er ein stor arbeidshunderase som opphavleg kjem frå det fjellrike Akita-prefekturet i Nord-Japan. Rasen høyrer til spisshundfamilien, med tjukk dobbel pels, oppreiste, trekanta øyre og ein krølla hale som ligg over ryggen. Vaksne individ måler mellom 24 og 28 tommar i mankehøgd og veg omtrent 70 til 130 pund, der hannane er tydeleg større enn tispene.

Rasen er roleg og tilbakehalden, ikkje travel eller lettoppjaga. Ein akita knyter seg gjerne sterkt til sin eigen husstand, men held seg reservert eller likegyldig til folk utanfor. Denne kombinasjonen av hengivenheit og naturleg varsemd er det trekket som oftast blir knytt til rasen. Historia om Hachiko, hunden som heldt fram med å vente ved ein togstasjon i Tokyo i årevis etter at eigaren hans døydde, blir ofte trekt fram som eit døme på akitaens truskap.

I USA er det to anerkjende variantar. Akita Inu, eller den japanske akitaen, er mindre og avgrensa til eit fastsett utval fargar. Den amerikanske akitaen er større og tillèt eit breiare fargespekter, mellom anna svart maske, noko ein ikkje finn hos den japanske typen.

Kven passar akitaen for

Akitaen passar for ein erfaren eigar som kan gje fast, tydeleg leiing og tidleg sosialisering. Rasen trivst best i ein heim der ein eller nokre få personar er det klare midtpunktet. Han kan vere territoriell og toler ofte dårleg andre hundar av same kjønn, så husstandar med andre dyr frå før bør vere nøye med introduksjonar. Førstegongseigarar og heimar med mange framande gjester på besøk opplever gjerne rasen som krevjande. Den amerikanske kennelklubben (AKC) plasserer akitaen i bruksgruppa si.

Akitaen har namnet sitt frå Akita-prefekturet nord på Honshu, hovudøya i Japan. I hundrevis av år vart hundane i denne regionen brukte til å jakte på storvilt som villsvin, hjort og bjørn, og til å vakte heimar i eit kaldt klima med mykje snø. Den tjukke pelsen og den kraftige kroppsbygningen speglar denne arbeidsbakgrunnen.

Mot slutten av 1800-talet vart rasen mindre reinrasa, då hundar vart kryssa med importerte europeiske rasar, dels for bruk i hundekampar. Tidleg på 1900-talet starta arbeidet i Japan med å gjenreise den opphavlege typen. I 1931 vart akitaen utnemnd til eit japansk nasjonalt naturminne, og avlsprogram arbeidde for å fjerne framand innblanding og hente attende dei typiske spisshundtrekka.

Andre verdskrigen reduserte bestanden kraftig. Matmangel og eit krigstidspåbod som ramma hundar utan militær bruk, gjorde at svært få dyr var att, og nokre vart kryssa med schäferhundar for å overleve avliving. Etter krigen bygde oppdrettarar opp att linjene, og to ulike retningar vaks fram: éin japansk type avla mot den eldre standarden, og éin større type som amerikanske soldatar likte og tok med seg heim til USA.

Helikopterpilot og forfattar Helen Keller er registrert som den som tok med seg den fyrste akitaen til USA i 1937. Den amerikanske kennelklubben (AKC) godkjende akitaen som rase i 1972. Japan og fleire andre registreringsorgan reknar den japanske Akita Inu og den amerikanske akitaen som to separate rasar.

Akitaen har ein kraftig, velbalansert kropp som gjev inntrykk av styrke utan å verke tung eller klumpete. Hovudet er breitt og flatt mellom øyra og smalnar av mot ein djup mule, noko som gjev eit butt, bjørneliknande preg. Auga er små, mørke og trekanta, og øyra er små i høve til hovudet, oppreiste og vinkla litt framover i line med nakken. Halen er stor, godt pelskledd og krølla over eller inntil ryggen. Rørslene er raske og kraftfulle, med moderat steglengd.

Pels og fargar

Dekkpelsen er rett og grov og står litt ut frå kroppen, medan underpelsen er mjuk og tett. Pelslengda er kort til middels over det meste av kroppen, med lengre hår på halen. Det finst ein langhåra variant, men han blir rekna som ein feil i utstillingsringen. Den japanske Akita Inu er avgrensa til raudgul (fawn) med kvite teikningar (kalla urajiro), brindle og reinkvit. Den amerikanske akitaen tillèt eit mykje breiare spekter, mellom anna pinto og alle fargekombinasjonar, og godtek svart maske, noko som ikkje er akseptert i den japanske typen.

Akitaen er roleg, vaktsam og heilt hengiven til menneska i husstanden sin. Heime er han kjærleg og følgjer gjerne eigarane sine frå rom til rom, men han uttrykkjer som regel denne hengivenheita gjennom roleg nærvær heller enn å mase om klapping eller leik heile tida. Bjeffinga er målretta og sjeldan.

Overfor folk han ikkje kjenner, er akitaen på vakt. Han vurderer framande nøye før han vel å godta dei, og denne naturlege varsemda blir rekna som eit kjenneteikn ved rasen. Amerikanske eigarar og raseklubbar peikar samstemt på tidleg og kontinuerleg sosialisering som den viktigaste enkeltfaktoren for å få ein veltilpassa vaksenhund. Rasen kan vere utfordrande overfor andre hundar: han toler ofte dårleg hundar av same kjønn, og eit sterkt jaktinstinkt kan dukke opp overfor mindre dyr. Introduksjonar bør handterast varsamt, og tilsyn bør halde fram.

Akitaen er sjølvstendig av natur og tenkjer sjølv, ein eigenskap nye eigarar av rasen av og til mistek for stivsinn. Med borna i sin eigen familie er han ofte tolmodig og beskyttande, men storleiken og vaktinstinktet gjer at samvær med ukjende born alltid bør skje under tilsyn.

Akitaen er ein rein rase som steller pelsen sin nokså likt ein katt, men den tette dobbeltpelsen krev likevel jamleg stell, særleg under dei to store pelsfellingane i året.

Pelsstell

• Børst pelsen ein til to gonger i veka, og auk til dagleg børsting under vår- og haustfellinga
• Bruk ein underpelsrake eller kordbørste for å fjerne lause hår og hindre filtring
• Bad hunden kvar par månader eller ved behov; pelsen slepper skitt lett
• Klipp klørne kvar par veker og sjekk øyra for smuss
• Puss tennene fleire gonger i veka

Mosjon

• Gje ein til to turar dagleg, i tillegg til tid i ein trygg, inngjerda hage
• Sikt mot om lag 30 til 60 minutt med aktivitet per dag
• Hald hunden i band på offentlege stader på grunn av det sterke jaktinstinktet og reaktiviteten mot andre hundar
• Legg til mental stimulering som luktespel og korte treningsøkter
• Unngå tung fysisk aktivitet i varme; den tjukke pelsen aukar risikoen for overoppheting

Bumiljø

Eit hus med solid inngjerda hage passar akitaen mykje betre enn ei lita leilegheit, sjølv om rasen kan klare seg i leilegheit dersom han får nok mosjon kvar dag. Den tunge pelsen gjer at han taklar kalde klima godt, men den same pelsen gjer varme, fuktige somrar i store delar av USA til eit reelt problem. Gjerde bør vere minst seks fot høge og laga av solid materiale, sidan rasen både er sterk og territoriell. Akitaen er ein innandørshund: han bør bu saman med familien inne og ikkje bli ståande aleine ute over lengre periodar.

Akitaen trivst godt på eit fullverdig, balansert fôr utvikla for store rasar og tilpassa rett livsfase. Porsjonskontroll er viktig fordi rasen lett legg på seg, og overvekt belastar ledda. Gje avmålte mengder i staden for å ha fôr ståande framme heile tida, og juster etter den enkelte hunden sin alder, aktivitetsnivå og holdstatus. Ferskt vatn bør alltid vere tilgjengeleg.

Godbitar og tilskot

Godbitar bør ikkje utgjere meir enn om lag ti prosent av det daglege kaloriinntaket til hunden; reduser måltidsporsjonane tilsvarande. Dei fleste kvalitetsfôr for store rasar som blir selde i USA, inneheld allereie leddstøtte som glukosamin og kondroitin, så ekstra tilskot er som regel unødvendig med mindre ein veterinær spesifikt tilrår det. Fordi store hundar med djup brystkasse har høgare risiko for magedreiing (GDV, også kalla bloat), bør ein unngå hard fysisk aktivitet éin time før og etter måltid, og bruke ein skål som gjer at hunden et saktare, dersom han har lett for å sluke maten.

Akitaen er ein hardfør rase med ei typisk levetid på 10 til 13 år. Ansvarleg avl og jamnleg veterinærkontroll avgrensar verknaden av dei tilstandane rasen er disponert for. Rasen har ein kjend sensitivitet for enkelte bedøvingsmiddel og blir ramma av visse autoimmune sjukdommar oftare enn mange andre rasar, så eigarar bør samarbeide med ein veterinær som kjenner rasen godt.

Førebyggjande helsestell

• Hald deg oppdatert på kjernevaksinane veterinæren din tilrår, og oppretthald parasittførebygging heile året, særleg mot hjarteorm i varmare strøk av USA
• Hald hunden slank for å redusere den mekaniske belastninga på hofter og ledd
• Book ein årleg helsekontroll; to gonger i året når hunden blir eldre
• Kjøp berre frå oppdrettarar som gjennomfører OFA- eller PennHIP-vurdering av hoftene, CERF- eller OFA-augekontroll og thyreoideatest
• Gjer alle veterinærar merksame på rasen sin dokumenterte sensitivitet for enkelte bedøvingsmiddel før inngrep

Akitaen er oppfattsam og lærer nye ferdigheiter lett, men trenar heilt annleis enn rasar som ivrar etter å gjere eigaren nøgd. Han vurderer kvar situasjon på eigne premissar, responderer best på ein roleg, stø hundefører, og har lett for å kople ut når han blir pressa for hardt eller drilla med gjentaking. Dei fleste amerikanske akita-oppdrettarar og -trenarar tilrår korte, varierte økter med tydeleg premiering. Sosialisering er grunnmuren i oppdraginga av ein stabil akita, og bør starte same dagen valpen flyttar heim.

Grunnleggjande trening

1. Sosialiser frå dag éin: la valpen møte menneske i alle aldrar, ukjende miljø, trafikk og velfungerande hundar
2. Set husreglar tidleg, og hald alle i familien konsekvent til dei
3. Øv på dei grunnleggjande lydigheitssignala: namnegjenkjenning, sit, ligg, bli, kom og pen oppførsel i band
4. Øv på høflege helsingar i band for å kanalisere rasen sin varsemd overfor framande inn i passande åtferd
5. Hald øktene til ti eller femten minutt, premier i det augeblikket den gode åtferda skjer, og avslutt alltid med ein siger

Ansvarleg avl på akita dreier seg først og fremst om helse og temperament. Begge foreldredyra bør undersøkjast for hofteleddsdysplasi, augnesjukdom og thyreoideafunksjon før paring, og berre hundar med solid, stabilt temperament bør brukast i avl, gitt rasen sin vaktande natur. Tisper blir som regel para først etter at dei har nådd full fysisk og mental modning, vanlegvis ved om lag to års alder, ikkje ved fyrste løpetid.

Drektigheitstida varer om lag 63 dagar frå befruktning. Kullstorleiken varierer, med eit gjennomsnitt på rundt sju til åtte valpar, sjølv om kull kan variere frå om lag tre til tolv. Fødsel hos ein stor rase kan innebere komplikasjonar, så ein veterinær bør vere involvert i planlegginga og tilgjengeleg ved fødselen.

Korleis valpane blir oppdregne, formar åtferda deira som vaksne. Valpar treng skånsam handtering, eksponering for ulike syns- og lydinntrykk, og tidleg sosialisering med menneske frå dei første vekene. Akitavalpar blir som regel ikkje plasserte i nye heimar før dei er om lag åtte veker gamle, slik at dei rekk å lære tidlege sosiale ferdigheiter frå tispa og kullsøsken.

Registrere en Akita i Norge

Norge har ingen lov som krever ID-merking av hunder, men de fleste norske hunder chippes hos veterinær og meldes inn i DyreID. Det som ofte mangler, er et register som også svarer utenfor landets grenser. En gratis profil hos United Pet Club knytter kontaktopplysningene dine til din Akita, slik at en skanning i Tromsø eller i utlandet ender med en telefon til deg. Registrer hunden på noen minutter.

Chipen settes hos veterinæren; registreringen av nummeret er din jobb, og et uregistrert nummer fører ingen steder. Registrer mikrochipen gratis på livstidsplanen: alle merker godtas, flytting oppdateres uten kostnad, og oppføringen svarer på oppslag hele døgnet, i Norge og utenfor. Opprett gratis konto og bli ferdig med begge deler nå.