Chartreux

Chartreux er ein kraftig, mellomstor katt frå Frankrike, kjend for den ullete blågrå pelsen og det runde andletet som gjev inntrykk av eit svakt smil. Hannkattar er tydeleg større og tyngre enn hokattar, med breie skuldrer og eit djupt bryst på nokså fine bein. Rasen blir sein fysisk vaksen, og somme brukar tre til fire år på å fylle seg heilt ut.

Når det gjeld vesen, er chartreux roleg og tilbakehalden heller enn kravstor. Han knyter seg sterkt til huslyden og fylgjer gjerne familiemedlemer frå rom til rom, men syner kjærleik gjennom nærvær og stilt selskap meir enn stadig mjauing. Mange blir skildra som mest lydlause, og enkelte mjauar sjeldan i det heile.

Rasen trivst godt i leilegheit og i heim med faste rutinar. Han er tolmodig med born som handsamar han varsamt, og lever som regel fredeleg saman med andre kattar og med hundar. Folk som vil ha ein stille kamerat utan dramatikk, men som likevel likar å ha familien nær seg, opplever ofte at chartreux høver godt.

Kven han høver for

Chartreux høver for huslydar som set pris på ein fredeleg, trufast katt utan store krav til stell eller merksemd. Den låge røysta gjer han til eit fornuftig val for leilegheiter og delte veggar. Ferske eigarar greier rasen fint, sidan han er likevektig og ikkje uvanleg aktiv, men han har likevel godt av dagleg kontakt og leik.

Chartreux er ein av dei eldre godkjende kattrasane og er tett knytt til Frankrike, der grå kattar av denne typen vart omtalte skriftleg så langt attende som på 1700-talet. Naturforskaren Buffon nemnde katten ved namn i verka sine på 1700-talet, noko som er mellom dei tidlegaste tydelege skriftlege kjeldene om rasen.

Opphavet til namnet er omstridd. Ei tradisjonell forklaring knyter kattane til kartusianarmunkar, jamvel om dokumentasjonen for klosteravl er tynn. Ei anna forklaring koplar namnet til ein type spansk ull kalla pile de Chartreux og samanliknar den tette pelsen med den ullete teksturen i det stoffet.

Gjennom 1800-talet og tidleg 1900-tal levde rasen som frittlevande og halvville grå kattar i delar av Frankrike. Tidleg på 1900-talet tok franske oppdrettarar til med planmessig avl for å ta vare på typen, mellom dei Léger-systrene som arbeidde med ein bestand på Belle-Île-en-Mer. Den første skriftlege rasestandarden kom i Frankrike på 1930-talet.

Dei to verdskrigane minka avlsbestanden kraftig, og oppbygginga kravde nitid arbeid, iblant med innkryssing for å halde linja levedyktig. Chartreux vart seinare eksportert til Nord-Amerika på 1970-talet og fekk godkjenning frå store katteregister, samstundes som han heldt fram med å vere nokså sjeldan utanfor dedikerte avlsmiljø.

Chartreux har ein solid, muskuløs kropp som ofte blir skildra som opphavleg i bygnaden: brei og djup over brystet med nokså finbeinte bein og små, nette poter. Hovudet er runt med fyldige kinn, særleg hjå vaksne hannkattar, og den avsmalnande snuten saman med munnstillinga gjev rasen sitt karakteristiske milde, smilande uttrykk. Øyra er middels store og sitt høgt på hovudet.

Pelsen er det fremste kjennemerket til rasen. Han er kort til middels lang, tett og litt ullete, står ut frå kroppen og bryt seg som saueskinn når katten rører seg. Underullen er kraftig, og det gjev pelsen ein spenstig, vassavvisande eigenskap.

Pels og fargar

Einaste godkjende fargen er blågrå, frå ei lys oske til ein djupare skifer. Toppane av dekkhåra ber ofte eit svakt sølvskimmer. Vaksne auge er runde og går frå kopar til gull. Kattungar kjem iblant til verda med svake tabby-skuggeteikningar eller ringar på halen, som vanlegvis kverv når pelsen blir vaksen og einsfarga. Neselêret er skifergrått og potene er rosa-taupe til grå.

Chartreux er likevektig og lite kravstor. Han knyter sterke band til huslyden og vel gjerne éin eller to personar han fylgjer tett, og legg seg heller i nærleiken enn å mase på å bli handsama heile tida. Kjærleik syner han stilt, gjennom nærleik og mjuk merksemd, og rasen er kjend for å vere mellom dei mest tause kattane. Mange kommuniserer med små kvitrelydar eller trillar, og somme mjauar mest aldri.

Med familien er rasen tolmodig og tolerant, og difor høver han for heimar med omsynsfulle born. Han er gjerne tilbakehalden med framande til å byrje med og ser på frå avstand før han vel å nærme seg. Overfor andre kattar og hundar er han vanlegvis fredsam og tilpassar seg godt ein heim med fleire dyr når introduksjonane skjer gradvis.

Trass det rolege ordet på seg er chartreux årvaken og observant. Mange held på ei sterk leik- og jaktdrift, likar å jage leiker og har ry på seg som dugande musefangarar. Rasen er intelligent og fylgjer godt med på rutinane i huset, og lærer kvar og når ting skjer.

Den tette dobbelpelsen krev meir merksemd enn den korte pelsen kanskje tyder på. Den ullete underullen kan filtre seg eller klumpe seg dersom han blir forsømd, og difor held jamleg greiing han frisk og minkar hårballar.

Pleie

• Grei pelsen minst éin gong i veka med ein grovtanna kam for å nå underullen
• Auk til fleire gonger i veka under felling om våren og hausten
• Unngå for mykje bading, sidan pelsen skyv vekk vatn og sjeldan treng vask
• Sjå over øyra kvar veke og reins forsiktig ved behov
• Klipp klørne kvar andre til tredje veke og set fram ein klørepæl

Mosjon

• Tilby 10 til 15 minutt aktiv leik éin eller to gonger dagleg
• Bruk fiskestangleiker og små byttedyrleiker for å vekkje jaktdrifta
• Set fram aktiveringsfôr eller søkjeleiker for mental stimulering
• Byt ut leikene for å halde interessa oppe, sidan rasen er intelligent og observant

Miljø

Chartreux tilpassar seg godt til leilegheiter og rolege heimar. Han set pris på ein stabil rutine og nokre gode kvileplassar, mellom anna ei hylle med utsikt. Klatrestativ og tilgang til vindauge høver den årvakne naturen. Rasen er som regel roleg innandørs og treng ikkje store opne flater, men han set pris på plass til å leike og klatre.

Som obligat kjøtetar treng chartreux eit kosthald bygt rundt animalsk protein med nok feitt og aminosyra taurin. Eit fullverdig og balansert kommersielt kattefôr, anten vått, tørt eller ein kombinasjon, dekkjer desse behova. Våtfôr tilfører fukt, som støttar helsa i urinvegane og nyrene. Friskt vatn bør alltid stå framme.

Fordi rasen er solid bygd og lite aktiv, kan han leggje på seg for mykje vekt dersom han fôrast fritt. Oppmålte måltid er betre enn å la fôret stå framme heile dagen, og kroppshaldet bør sjekkast jamleg.

Godbitar og tilskot

Godbitar bør halde seg under om lag 10 prosent av det daglege kaloriinntaket for å verne mot vektauke. Eit fullverdig kosthald gjev vanlegvis alle naudsynte næringsstoff, så tilskot er unødvendig med mindre ein veterinær rår til det for ein særskild tilstand. Hårballkontrollerande fôr eller innimellom kattegras kan hjelpe mot svelgd hår frå den tette pelsen.

Chartreux blir rekna som ein robust og nokså frisk rase, hjelpt av ei brei naturleg genpoolhistorie. Med godt stell lever dei fleste 12 til 15 år, og somme når utover det. Som hjå alle kattar har rutinemessig veterinærkontroll og vektstyring mest å seie for helsa på lang sikt.

Nokre få tilstandar er rapporterte oftare hjå rasen eller hjå kattar generelt. Ansvarlege oppdrettarar screenar avlskattar for å minke risikoen for arvelege plager.

Førebyggjande stell

• Årlege veterinærkontrollar, oftare for eldre kattar
• Hald grunnvaksinar og parasittbehandling oppdaterte
• Puss tenner eller bruk tannhjelpemiddel for å avgrense tannstein
• Overvak kroppshaldet og juster fôret deretter
• Sørg for jamt vassinntak for å støtte helsa i urinvegane

Chartreux er observant og lærer ved å fylgje med i huslyden, og difor er han mottakeleg for trening når han møter ei varsam tilnærming. Rasen svarar langt betre på oppmuntring enn på press, og det stille, tilbakehaldne vesenet gjer at økter fungerer best når dei er korte og positive. Mange lærer å kome når dei blir ropte på, bruke klørepælen og fylgje ein fôringsrutine. Somme kan lærast opp til å apportere eller gjere enkle triks for matbelønning.

Doopplæring går som regel greitt, sidan rasen er reinsleg av natur. Det held vanlegvis å setje fram ei rein kasse på ein roleg stad.

Det grunnleggjande

1. Byrj med namngjenkjenning og beløn katten når han ser eller rører seg mot deg
2. Bruk små godbitar av høg verdi gjevne straks etter ynskt handling
3. Hald øktene til nokre få minutt og avslutt medan katten framleis er interessert
4. Led kloring mot ein pæl heller enn å hindre åtferda
5. Styrk rolege do- og fôringsrutinar så katten veit kva han kan vente seg

Chartreux blir kjønnsmoden seinare enn mange kattar, og full fysisk utvikling kan ta tre til fire år, særleg hjå hannkattar som held fram med å bli breiare over hovud og skuldrer. Ansvarleg avl parar kattar som er helseundersøkte, med merksemd på pelskvalitet, augefarge og den karakteristiske bygnaden til rasen.

Drektigheita varer om lag 63 til 67 dagar. Kulla er som regel små til moderate, ofte tre til fem kattungar. Nyfødde ungar kjem iblant til verda med svake tabby-skuggeteikningar eller halringar, eit normalt trekk som kverv når den vaksne einsfarga pelsen kjem. Augefargen utviklar seg òg gjennom dei første månadene og legg seg i området kopar til gull etter kvart som ungen blir vaksen.

Hokattar er stort sett omsorgsfulle mødrer. Kattungar bør bli hjå mora og kullsyskena til dei er godt sosialiserte og avvande, vanlegvis rundt 12 vekers alder, før dei flyttar til nye heimar. Fordi rasen er uvanleg, kan kattungar frå etablerte oppdrettarar innebere venteliste.

Registrere en Chartreux i Norge

Finneren ringer nummeret oppføringen viser, eller ingen. Sørg for det første: navn, farger og bilde av din Chartreux ved siden av telefonnummeret ditt, gratis og varig hos United Pet Club. Katteregistreringen tar noen minutter.

Har katten chip fra før, må nummeret meldes inn et sted som faktisk svarer. Registrer mikrochipen gratis på livstidsplanen: alle merker godtas, endringer etter flytting koster ingenting, og oppføringen til din Chartreux svarer på oppslag her og i utlandet. Gratis konto tar resten.