Kongepyton

Kongepyton er ein ugiftig kvelarslange som opphavleg kjem frå grasslettene og skogkantane i Vest-Afrika og Sentral-Afrika. Det vitskaplege namnet er Python regius, og i delar av Europa og Afrika blir han også kalla royal python. Det norske namnet syner til korleis slangen forsvarar seg: når han blir skremd, trekkjer han hovudet inn mot midten av kroppen og rullar seg saman til ei tett kule.

Vaksne dyr er små samanlikna med andre pytonartar, som oftast 2,5 til 5 fot lange, og hoene blir større enn hannane. Kroppen er kraftig og tettbygd, og slangen rører seg sakte. Grunnfargen er brun til svart med gulbrune eller gylne flekkar, men avlsarbeid har frambrakt hundretals av farge- og mønstervariantar, kalla morfer.

Kongepyton blir halden mykje på grunn av den handterlege storleiken, det rolege temperamentet og den lange levetida. Slangen brukar mesteparten av tida gøymd, og han er mest aktiv i skumringa, ved morgongry og om natta.

Kven passar kongepyton for

Kongepyton høver for eigarar som ønskjer ein fredeleg slange med lågt aktivitetsnivå, og som kan binde seg til to til tre tiår med stell. Den nokså vesle vaksenstorleiken gjer at slangen ikkje treng eit romstort terrarium. Han krev derimot jamn varme, styrt luftfukt og eit kosthald av heile gnagarar, så arten passar for folk som er komfortable med å fôre med fryst og opptina byte. Kresen fôring og lange fasteperiodar er vanleg, og det kan vere krevjande for eigarar som ventar at slangen skal ete etter ein fast plan.

Det naturlege utbreiingsområdet til kongepyton strekkjer seg over Vest-Afrika og Sentral-Afrika, mellom anna Ghana, Togo, Benin, Nigeria og delar av Sentral-Afrika. Arten held til i savanne, grasslette og skogkantar, og søkjer ofte livd i gnagarholer og termitthaugar. Ho vart formelt skildra som Python regius i 1802.

I delar av utbreiingsområdet har slangen lenge hatt kulturell verdi. Mellom enkelte igbo-samfunn i det sørlege Nigeria blir kongepyton handsama med respekt og har historisk vore freda, noko som er ei av kjeldene til namnet royal python.

Store mengder kongepyton kom inn i den internasjonale kjæledyrhandelen gjennom eksport frå Vest-Afrika, særleg frå Ghana, Togo og Benin, frå andre halvdel av 1900-talet. Mykje av den tidlege handelen bygde på viltfanga dyr og på ein praksis som blir kalla ranching, der egg eller drektige hoer blir samla inn, klekte, og ungane deretter eksporterte.

Frå 1990-talet av vaks avl i fangenskap raskt i USA og Europa. Oppdrettarar identifiserte og reproduserte genetiske farge- og mønstermutasjonar, og marknaden for morfer som følgde av dette, gjorde arten til ein av dei mest haldne og mest avla slangane i verda. I dag er dei fleste kongepytonar som blir selde i Nord-Amerika og Europa, avla i fangenskap.

Kongepyton har ein solid, muskuløs kropp som er tung i høve til lengda. Hovudet skil seg tydeleg frå halsen og er lett trekanta. Halen er kort. Samanlikna med større pytonartar verkar slangen kompakt og rund. Villtypedyr har ein mørk brun til svart botnfarge broten opp av uregelmessige gulbrune, gylne eller lyse brune flekkar, ofte med lysare prikkar inni dei mørke felta. Buken er som oftast krembeige eller kvit. Som andre pytonartar har kongepyton varmesansande groper langs leppene og små sporar nær kloakkopninga, restar av bakbein som er tydelegare hos hannar.

Hud og fargar

Skjela til kongepyton er glatte og tørre, ikkje slimete. Villtypemønsteret gjev kamuflasje i tørr grasslette og gnagarholer. Selektiv avl har frambrakt morfer som endrar grunnfarge, mønster og pigment, mellom anna albino, pastell, piebald, spider, clown og fleire kombinasjonar. Nokre morfer heng saman med helseplager: spider-morfen og skylde liner ber på ein nevrologisk tilstand som ofte blir kalla wobble, og som gjev hovudristing og koordinasjonsvanskar. Fargen på morfen påverkar ikkje kva slags stell slangen treng.

Pleie

Slangar treng ikkje børsting eller bad etter ein fast plan, men nokre faste rutinar held kongepytonen frisk.

• Set inn ein fuktig gøymestad eller sprut vatn i terrariet under hamskifte, slik at huda lausnar i eitt stykke.
• Sjå etter at kvart hamskifte er fullstendig, med særleg blikk på augnekapslane og halespissen.
• Gje ei vassskål stor nok til at slangen kan liggje i bløyt; eit kort bad i grunt, lunka vatn kan løyse opp eit fastsitjande hamskifte.
• Fjern avføring fortløpande, og skift ut heile botnmaterialet ved behov.

Mosjon

Kongepyton ligg mest stille og treng ingen treningsøkter. Aktiviteten kjem av at slangen utforskar terrariet sitt.

• Sørg for nok golvplass og minst to gøymestader, slik at slangen kan flytte seg mellom den varme og den kjølege sona.
• Legg inn klatregreiner eller anna innreiing; kongepyton nyttar gjerne låge sitjeplassar.
• Lat slangen vere ute av terrariet under tilsyn av og til, på eit varmt underlag borte frå trekk og andre kjæledyr.
• Unngå å handtere slangen dei fyrste 24 til 48 timane etter eit måltid, slik at han får fordøyd i fred.

Miljø

Terrariet styrer helsa til denne slangen meir enn noko anna. Det trengst ei varm og ei kjøleg side, jamn luftfukt, trygge gøymestader i begge endar, og eit tettsitjande lok, for kongepyton er sterk og vil presse på i sprekker. Nye eller stressa slangar nektar ofte å ete før dei kjenner seg trygge, så rikeleg med dekning tel mykje. Handter eit nytt dyr sjeldan dei fyrste éi til to vekene, til det et jamt, og byggje deretter gradvis opp til korte, rolege økter nokre gonger i veka.

Mange nybyrjarar har god nytte av å ta kontakt med Norsk Herpetologisk Forening eller andre oppdrettarmiljø for råd om stell og fôring før dei hentar heim si fyrste slange.

Kongepyton et berre heile byttedyr, som oftast mus og rotter tilpassa storleiken til slangen. Byttedyret bør vere om lag like breitt som den breiaste delen av kroppen til slangen. Unge slangar startar med passeleg store mus eller rotteungar, medan vaksne som regel tek éi vaksen rotte per måltid. Fryste og opptina gnagarar er å føretrekkje framfor levande byte, sidan levande gnagarar kan bite og skade slangen. La frose byte tine heilt, og varm det opp før det blir gjeve. Fôr om kvelden, når slangen naturleg er meir aktiv.

Godbitar og tilskot

Eit variert kosthald av heile gnagarar dekkjer allereie næringsbehovet til ein kongepyton, så vitamin- eller kalktilskot trengst normalt ikkje for slangar som et heile byttedyr. Det finst ingen eigentlege godbitar for denne arten. Reint, ferskt vatn bør vere tilgjengeleg heile tida, i ei skål tung nok til at ho ikkje veltar.

Med rett varme, luftfukt og fôring er kongepyton hardfør og lever ofte 20 til 30 år, og nokre er registrerte langt utover det. Dei fleste sjukdomane kjem av forhold i terrariet: for låg temperatur, for høg eller for låg luftfukt, eller skitne omgjevnader. Ein frisk slange har klare augo mellom kvart hamskifte, glatte, uskadde skjel, jamn vekt og ein føreseieleg respons på fôring.

Førebyggjande stell

• Hald temperatur og luftfukt innanfor rett område, og kontroller med termometer og hygrometer.
• Set nye slangar i karantene, åtskilt frå dyr du alt har, i minst 30 til 60 dagar.
• Reingjer vassskåla og fjern avføring jamleg; gjer full reingjering av terrariet ved behov.
• Vei slangen med jamne mellomrom, og hald oversikt over hamskifte og fôring.
• Finn ein veterinær med røynsle frå reptil før ein naudsituasjon oppstår.

Kongepyton lever på bakken og i holer, så golvplass tel meir enn høgd. Eit nyklekt individ kan starte i eit mindre terrarium der det kjenner seg trygt, medan vaksne trivst i eit terrarium på minst 40 gallon, om lag 36 gonger 18 tommar golvflate eller meir. Oppsettet treng ein tydeleg temperaturgradient skapt av ein botnvarmar eller ein varmekjelde ovanfrå kopla til ein termostat, styrt luftfukt, identiske, tette gøymestader i den varme og den kjølege enden, og eit tettsitjande lok, for desse slangane er sterke og vil rømme gjennom sprekker.

Sjekkliste for oppsett

• Trygt terrarium med eit tett, låsbart lok
• Termostatstyrt varmekjelde til den varme sida
• Nøyaktig termometer og hygrometer i begge endar
• To like gøymestader, ein varm og ein kjøleg
• Ei vassskål stor nok til at slangen kan liggje i bløyt
• Botnmateriale som held på fukta
• Greiner eller anna innreiing for dekning og lett klatring

Kongepyton er ein eggleggjande art. Etter paring utviklar hoa egg og kan slutte å ete, før ho legg eit kull på om lag 3 til 11 lêraktige egg. I naturen ligg ho samanrulla rundt kullet for å verne det og styre temperaturen. I fangenskap flyttar oppdrettarar som regel egga til ein styrt inkubator, sjølv om somme lèt hoa ruge sjølv. Egga blir haldne varme og fuktige til dei klekkjest, som oftast etter 55 til 60 dagar. Nyklekte kongepytonar et vanlegvis ikkje før etter det fyrste hamskiftet, som kjem om lag ei til ti dagar etter klekking.

Steg for klekking

1. Legg egga i ein rugebehaldar med eit fukthaldande medium og stabil varme og luftfukt.
2. Merk toppen på kvart egg, og hald denne sida opp; ikkje snu egga.
3. Hald temperatur og luftfukt stabilt, og sjå til inkubatoren jamleg utan å forstyrre kullet.
4. Sjå etter groper i skalet mot slutten av rugetida; noko innsokke dei siste dagane kan vere normalt.
5. Lat dei nyklekte sprekke skalet (pippe) og kome ut på eiga hand i løpet av eitt til to døgn.
6. Flytt dei nyklekte til eigne behaldarar etter at dei har forlate egget, og vent med mat til etter det fyrste hamskiftet.