Lama

De lama is de grootste van de vier Zuid-Amerikaanse kameelachtigen en een van de oudste gedomesticeerde dieren van Amerika. Het is een kuddedier, van nature rustig en intelligent genoeg om taken te leren, zoals het dragen van lasten op paden. Anders dan veel andere landbouwhuisdieren worden lama's vaak in kleine aantallen gehouden op hobbyboerderijen en kleine landgoederen, waar hun rustige karakter en bescheiden voedingsbehoeften ze praktisch maken om te verzorgen.

Lama's hebben een lange nek, rechtopstaande, bananenvormige oren, een gespleten bovenlip en een zachte, beklede voet met twee tenen. Ze hebben geen horens of hoeven. De soort communiceert via lichaamshouding, oorstand en een reeks zachte neuriegeluiden, en staat erom bekend te spugen wanneer het geïrriteerd is of de rangorde binnen de kudde bepaalt. De meeste keren is dat spuggen gericht op andere lama's en niet op mensen.

Als gezelschapsdier past de lama bij eigenaren die weidegrond, onderdak en het gezelschap van ten minste een andere kameelachtige kunnen bieden. Het zijn geen huisdieren voor binnen en ze verdragen isolatie slecht. Met regelmatige, rustige omgang vanaf jonge leeftijd wennen ze makkelijk aan een halster, laten ze zich aan de lijn leiden en beladen, wat ook de reden is waarom ze worden ingezet als lastdier en als waakdier bij schapen en geiten.

Voor wie de lama geschikt is

De lama past bij mensen met grond, tijd voor dagelijkse controles en belangstelling voor het houden van meer dan een dier. Ze reageren goed op geduldige, consequente omgang en zijn een slechte keuze voor wie op zoek is naar een enkel huisdier of een dier voor binnen.

Lama's worden doorgaans ingedeeld naar vachttype in plaats van naar scherp gescheiden rassen. Over het algemeen worden ongeveer vier typen onderscheiden, met als belangrijkste verschil de lengte, dichtheid en textuur van de vacht. Lichaamsbouw, hoogte en karakter zijn bij alle typen grotendeels vergelijkbaar, zodat de keuze vaak vooral afhangt van hoeveel verzorging de vacht vraagt en of het dier wordt aangeschaft voor de wol of voor werk.

Hoe de typen worden ingedeeld

De indeling is gebaseerd op vachtkenmerken die met het oog en de hand kunnen worden beoordeeld. Typen met een zwaardere vacht, zoals de Wooly, vragen meer verzorging en extra aandacht bij warm weer, terwijl het Classic-type minder wol draagt en vaker de voorkeur krijgt wanneer het dier als lastdier wordt ingezet. Suri en Silky worden vooral gewaardeerd door vachtproducenten om de kwaliteit en het gevoel van hun wol.

De lama stamt af van de guanaco, een wilde kameelachtige die nog altijd in delen van Zuid-Amerika voorkomt. De domesticatie vond plaats in de Andeshoogvlakten van het huidige Peru en Bolivia. Archeologisch bewijs wijst erop dat dit proces zo'n 4.000 tot 5.000 jaar geleden al goed op gang was gekomen. Vroege herders selecteerden dieren op hun mak karakter en op hun vermogen om lasten te dragen over steil, hooggelegen terrein.

In de eeuwen voor het contact met Europeanen waren lama's van groot belang voor de Andessamenlevingen. Ze waren de belangrijkste lastdieren in een gebied zonder grote trekdieren of het wiel, en vervoerden goederen langs bergroutes. Daarnaast leverden ze wol voor textiel, huiden, vlees en mest die als brandstof en meststof werd gebruikt. Kuddes golden als maatstaf voor rijkdom en hadden een plaats in het religieuze en ceremoniële leven.

Na de komst van de Spanjaarden in de 16e eeuw verdrongen geintroduceerde dieren zoals paarden, ezels en schapen de lama uit een deel van haar traditionele rollen, en nam het aantal dieren in delen van de Andes af. De soort bleef belangrijk voor plattelandsgemeenschappen in de Andes, die de kuddes en de kennis over het houden ervan bewaarden.

Vanaf het einde van de twintigste eeuw werden lama's geëxporteerd en gefokt in Noord-Amerika, Europa en Australië, waar ze worden gehouden voor de wol, als lastdier, als waakdier voor vee en als gezelschapsdier. Tegenwoordig komt de soort ver buiten haar oorspronkelijke verspreidingsgebied voor, al blijft ze het talrijkst in de hoge Andes.

Lama's hebben een lange, rechtopstaande nek, een klein hoofd met een gespleten bovenlip en lange, gebogen oren die vaak als bananenvormig worden omschreven. Het lichaam is bedekt met vacht van wisselende lengte, afhankelijk van het type, en de poten eindigen in beklede voeten met twee tenen in plaats van hoeven, die zowel op zachte als op rotsachtige ondergrond goed werken. Een bult ontbreekt. De vachtkleur varieert van effen wit, bruin, grijs en zwart tot gemengde en gevlekte patronen.

Hoe het uiterlijk verschilt per type

Het duidelijkste zichtbare verschil tussen de lamatypen is de vacht. Het Classic-type heeft een lichtere, kortere vacht, terwijl het Wooly-type een dichtere vacht heeft die tot ver op de poten doorloopt. De vacht van de Suri hangt in lange, losse lokken, en die van de Silky is fijn en glad. Lichaamsgrootte en algemene bouw blijven bij alle typen grotendeels gelijk.

Lama's zijn kuddedieren en hebben het gezelschap van andere kameelachtigen nodig om zich veilig te voelen. Binnen een groep ontstaat een rangorde, waarbij dieren met een lagere rang doorgaans plaatsmaken voor dieren met een hogere rang. De meeste communicatie verloopt geluidloos en via lichaamstaal: oorstand, nekhouding en de manier waarop een dier zijn staart houdt, hebben allemaal betekenis. Het zachte neuriegeluid dat lama's maken kan wijzen op nieuwsgierigheid, tevredenheid of lichte stress.

De soort is over het algemeen zachtaardig tegenover mensen wanneer dieren vanaf jonge leeftijd regelmatig worden gehanteerd. Spugen, het gedrag waar lama's het bekendst om staan, is meestal gericht op andere lama's, tijdens ruzies bij het voeren of rangordegeschillen. Naar mensen toe gebeurt dit veel minder vaak, meestal alleen wanneer een dier zich in het nauw gedreven of lastiggevallen voelt. Lama's zijn alert op gevaar, wat de reden is waarom sommige dieren worden ingezet om kuddes schapen of geiten te beschermen tegen kleinere roofdieren.

Lama's zijn nieuwsgierig en leren routines snel aan. Zodra ze eraan gewend zijn, verdragen ze hanteren, halsteren en leiden aan de lijn goed, en ze raken niet snel in paniek wanneer ze rustig worden benaderd.

Dagelijkse verzorging

• Controleer elk dier op tekenen van ziekte, letsel of stress
• Zorg voor voortdurende toegang tot schoon, vers water
• Zorg dat gras of hooi van goede kwaliteit beschikbaar is
• Controleer of hekwerk en onderdak intact en veilig zijn
• Let op de onderlinge omgang binnen de kudde, vooral tijdens het voeren

Omgeving

• Bied een veilige wei met ruimte om te grazen en te bewegen
• Bied onderdak tegen zon, wind, regen en sneeuw
• Houd minstens twee kameelachtigen samen; huisvest er nooit een alleen
• Zorg voor een droge, goed doorlatende ondergrond ter bescherming van de voeten
• Plaats hekwerk om de kudde binnen te houden en roofdieren buiten te sluiten

Verzorging van de vacht en omgang

De verzorgingsbehoefte hangt af van het vachttype. Lama's met een zwaardere vacht hebben regelmatig borstelen nodig om klitten te voorkomen en zijn gebaat bij jaarlijks scheren, vooral vlak voor warm weer. Nagels groeien voortdurend en moeten indien nodig worden geknipt. Regelmatige, rustige omgang houdt dieren makkelijk te halsteren, te leiden en te onderzoeken, en maakt routinematige gezondheidscontroles een stuk eenvoudiger.

Lama's zijn herbivoren die zijn aangepast om relatief schrale voeding goed te benutten. Het grootste deel van het dieet bestaat uit gras en hooi van goede kwaliteit, aangevuld met struikgewas waar dat beschikbaar is. Omdat ze voedingsstoffen efficiënt opnemen, kunnen lama's te zwaar worden op rijke weides of bij te veel krachtvoer, dus de hoeveelheid moet worden afgestemd op de lichaamsconditie en de werkbelasting. Een constante aanvoer van schoon water is essentieel.

Snacks, supplementen en water

Snacks moeten beperkt blijven en alleen met de hand worden gegeven, want te veel handvoeren kan opdringerig gedrag in de hand werken. Mineralensupplementen kunnen nodig zijn wanneer de plaatselijke bodem of het voer tekortschiet; een dierenarts of ervaren houder kan hierover adviseren. Vers water moet altijd beschikbaar zijn, met extra aandacht bij warm weer en bescherming tegen bevriezing in de winter.

Lama's zijn robuuste dieren die bij een goede verzorging meestal 15 tot 25 jaar oud worden. De meeste gezondheidsproblemen ontstaan door parasieten, gebrekkige voetverzorging, hitte in warme klimaten of voedingsfouten, en niet door rasgebonden aandoeningen. Regelmatige observatie is het beste middel om problemen vroeg te signaleren, want lama's laten ziekte vaak pas merken wanneer die al vergevorderd is.

Preventieve zorg

• Plan regelmatige gezondheidscontroles met een dierenarts die ervaring heeft met kameelachtigen
• Volg een ontwormingsschema dat past bij de plaatselijke omstandigheden
• Knip nagels op een vast schema
• Scheer dieren met een zware vacht voor het begin van warm weer
• Houd de lichaamsconditie in de gaten en pas de voeding aan

Vrouwelijke lama's bereiken de vruchtbare leeftijd doorgaans tussen ongeveer een en twee jaar, terwijl mannetjes meestal iets later volwassen worden. Lama's zijn geïnduceerde ovulators, wat betekent dat het vrouwtje een eicel loslaat als reactie op de paring en niet volgens een vaste cyclus. De dracht is lang en duurt ruwweg 11 tot 12 maanden. Een gezond vrouwtje krijgt vrijwel altijd een cria; een tweeling komt zeer zelden voor.

Geboortes vinden meestal overdag plaats. De pasgeboren cria staat over het algemeen binnen enkele uren op de benen en drinkt, en wordt geleidelijk gespeend over enkele maanden. Jonge lama's moeten binnen de kudde worden grootgebracht, zodat ze normaal sociaal gedrag leren. Cria's die met te veel nauw menselijk contact worden opgevoed, kunnen als volwassen dier moeilijkheden ontwikkelen bij de omgang met mensen.

Is een lama iets voor u?

Overweeg voordat u een lama aanschaft goed hoeveel tijd, ruimte en geld dit vraagt. Lama's hebben een veilige wei, onderdak het hele jaar door en ten minste een kameelachtige metgezel nodig, dus in de praktijk is het minimum twee dieren. Dagelijkse controles, regelmatige voet- en vachtverzorging en toegang tot een dierenarts met ervaring in kameelachtigen horen allemaal bij het houden van lama's. De soort kan 15 tot 25 jaar oud worden, dus dit is een verplichting die in decennia wordt gemeten, niet in seizoenen.

Waar u een lama kunt aanschaffen

Lama's zijn verkrijgbaar bij gevestigde fokkers, bij boerderijen die hun kudde inkrimpen, en via opvang- en herplaatsingsorganisaties voor kameelachtigen. Een betrouwbare verkoper laat u de dieren zien, deelt informatie over gezondheid en omgang, en beantwoordt vragen over karakter en verzorging. Het samen aanschaffen van ten minste twee dieren helpt ze wennen, want een lama alleen raakt gestrest.