Rambouillet

De Rambouillet is een groot schapenras dat wordt gehouden voor zowel fijne wol als vlees. Het ras stamt af van de Spaanse merino en is in Frankrijk verder ontwikkeld tot een dier met een groter frame en een opener, productievere vacht dan zijn voorouders. Tegenwoordig behoort het tot de meest gehouden fijnwolschapen op commerciële begrazingsbedrijven in verschillende landen.

Volwassen dieren hebben een zwaar lichaam met een diepe borstkas en een lang lijf. Rammen kunnen gehoornd of hoornloos zijn, terwijl ooien doorgaans hoornloos zijn. Het ras levert een dichte witte vacht met een fijne, gelijkmatige crimp die geschikt is voor kledingwol. De huid vertoont vaak plooien, al heeft selectie de zware rimpeling in veel kuddes teruggebracht.

De Rambouillet staat bekend om zijn kalme, goedaardige karakter en een sterke neiging om als kudde bijeen te blijven. Het ras verdraagt droge klimaten, grote temperatuurschommelingen en lange afstanden op open weidegrond, wat het tot een basisras maakt voor extensieve schapenhouderij.

Voor wie geschikt

De Rambouillet past bij houders die fijne wol willen combineren met een bruikbaar vleeskarkas, vooral op grote of droge weidegronden. De taaiheid en het kuddegedrag van het ras maken het geschikt voor extensieve begrazing, en het rustige karakter maakt de dagelijkse omgang eenvoudig. Het ras heeft jaarlijkse scheerbeurten en regelmatige zorg voor parasieten en hoeven nodig, dus het past beter bij houders die tijd willen steken in doorlopend kuddewerk dan bij wie een onderhoudsarm grasmaaidier zoekt.

De oorsprong van de Rambouillet ligt in Spanje, dat eeuwenlang vrijwel een monopolie had op fijne merinowol en de uitvoer van zijn schapen aan banden legde. In 1786 verkreeg de Franse koning Lodewijk XVI een kudde merino's van de Spaanse kroon. De dieren werden ondergebracht op het koninklijk landgoed Rambouillet, ten zuidwesten van Parijs, waaraan het ras zijn naam ontleent.

Op Rambouillet bleef de kudde gesloten en werd ze tientallen jaren lang zorgvuldig gefokt. Franse fokkers selecteerden geleidelijk op een groter lichaam, een langere vezel en een hogere algehele productiviteit dan de oorspronkelijke Spaanse merino, met behoud van de fijne vacht. Zo ontstond een eigen lijn en geen simpele kopie van het ouderras.

In de negentiende eeuw werden Rambouillet-schapen op grote schaal uitgevoerd. Ze kwamen terecht in Duitsland en andere delen van Europa en werden ingevoerd in de Verenigde Staten, waar ze werden ingezet om grote kuddes op te bouwen op de uitgestrekte weidegronden van de westelijke staten. Het ras kreeg zo een grote invloed op de Amerikaanse fijnwolproductie.

Dankzij zijn taaiheid en vachtkwaliteit is de Rambouillet ook gebruikt als basis bij de ontwikkeling of verbetering van andere schapenrassen. Het is nog altijd een gevestigd commercieel ras dat wordt gehouden door toegewijde rasverenigingen en begrazingsbedrijven.

De Rambouillet heeft een fors, blokvormig frame met een diepe borstkas, een lange, rechte rug en sterke poten die geschikt zijn om lange afstanden af te leggen. Kop en poten zijn vrij van lange wol en bedekt met wit haar, terwijl het lichaam een dichte vacht draagt. Sommige dieren vertonen huidplooien, vooral rond de nek, hoewel veel moderne kuddes zijn gefokt op een gladder lichaam. Afhankelijk van de lijn kunnen rammen gehoornd zijn met zware, gespiraliseerde horens of hoornloos, terwijl ooien doorgaans hoornloos zijn.

Vacht en kleur

De vacht is wit, fijn en dicht, met een gelijkmatige crimp die haar in de categorie kledingwol plaatst. De vezeldiameter is relatief klein, wat een zachte handling geeft. Gezicht, oren en poten dragen kort wit haar in plaats van wol. De rasstandaard geeft de voorkeur aan een zuiver wit dier zonder donkere vezels in de vacht, omdat gekleurde vezels de waarde van fijne wol verlagen. Het jaarlijkse vachtgewicht is fors voor de grootte van het ras, een gevolg van de dichte groei over het hele lichaam.

De Rambouillet heeft een stabiel, gelijkmatig karakter. Het ras is kalm en gedwee bij hantering en wordt zelden agressief, waardoor routinetaken zoals scheren, sorteren en behandelen eenvoudiger verlopen dan bij schrikachtiger schapen. Een sterke kuddedrang houdt de groep dicht bijeen, een voordeel op open weidegrond waar dieren als groep moeten bewegen en grazen in plaats van uit elkaar te lopen.

Goed gewende Rambouillets zijn rustig en meewerkend in de omgang met mensen, al blijven het net als de meeste schapen prooidieren die er niet van houden in het nauw gedreven of gehaast te worden. Tegenover vreemden zijn ze waakzaam maar niet paniekerig. Ze grazen vreedzaam naast ander vee en in gemengde kuddes. Ooien zijn oplettende moeders en beschermen hun lammeren doorgaans zonder moeilijk benaderbaar te worden.

Het ras wordt ook actief en werklustig genoemd, in de zin dat het goed loopt en foerageert en grote afstanden aflegt om voedsel te vinden. Die activiteit gaat samen met kalmte in plaats van nervositeit, wat mede verklaart waarom de Rambouillet uitgroeide tot een basisras voor extensieve begrazing.

De Rambouillet is taai en past zich aan uiteenlopende klimaten aan, maar de dichte vacht en het grote frame brengen specifieke verzorgingseisen met zich mee. De belangrijkste taak is het jaarlijks scheren. Vast onderhoud aan de kudde omvat verder controle op parasieten, hoefverzorging en het beoordelen van de lichaamsconditie.

Verzorging van de vacht

• Scheer de vacht eenmaal per jaar, meestal in het voorjaar voor de warme periode.
• Knip de hoeven regelmatig bij om overgroei en kreupelheid te voorkomen.
• Controleer vacht en huid op uitwendige parasieten en behandel indien nodig.
• Scheer de wol rond het achterste bij (crutchen) voor het lammeren en tijdens het vliegenseizoen om vervuiling en het risico op myiasis te beperken.

Beweging

• Bied ruime weidegrond; het ras is gebouwd om over grote afstanden te lopen en te grazen.
• Wissel de weides waar mogelijk om de kwaliteit van het gras te behouden en de parasietdruk te verlagen.
• Laat de dieren dagelijks bewegen in plaats van ze krap op te sluiten; dit past bij het actieve foerageergedrag van het ras.

Omgeving

Rambouillets verdragen droge omstandigheden en grote temperatuurschommelingen, wat verklaart waarom ze goed gedijen op dorre weidegrond. Ze hebben altijd schoon drinkwater nodig en toegang tot beschutting tegen aanhoudende regen, wind en extreme hitte. Net geschoren schapen zijn gevoelig voor kou en hebben windschermen of een stal nodig als het weer omslaat. Degelijke omheining houdt de kudde bijeen en beschermt tegen roofdieren.

De Rambouillet is in de eerste plaats een grazer en haalt het grootste deel van zijn behoefte uit goed ruwvoer. Op goede weidegrond hebben volwassen schapen in onderhoudsfase vaak weinig meer nodig dan gras, schoon water en mineralen. Als het gras minder wordt of in de winter, wordt hooi het hoofdvoer, en wordt krachtvoer toegevoegd wanneer de energiebehoefte stijgt, zoals tijdens de late dracht, de lactatie en bij groeiende lammeren. Stem de hoeveelheden af op de lichaamsconditie in plaats van op een vast getal, want de opname varieert met de kwaliteit van het ruwvoer, het weer en de levensfase van het dier.

Extraatjes en supplementen

Bied een losse schapenmineraalmix aan die laag is in koper, en geef zout onbeperkt. In streken met een seleniumtekort helpt suppletie onder begeleiding van een dierenarts om wittespierziekte bij lammeren te voorkomen. Gebruik graan en ander krachtvoer als afgemeten aanvulling tijdens periodes van hoge behoefte, niet als vast voer, om de pensgezondheid en de lichaamsconditie te beschermen.

De Rambouillet is over het algemeen robuust en past zich goed aan ruwe omstandigheden op de weide aan. Bij goed beheer kan een gezond dier zo'n 10 tot 12 jaar oud worden, al is de productieve fokperiode meestal korter. De meeste gezondheidsproblemen bij het ras zijn de gebruikelijke schapenkwalen en geen rasspecifieke afwijkingen, en ze reageren goed op standaard preventie.

Preventieve zorg

• Volg een vaccinatieprogramma, inclusief bescherming tegen clostridiuminfecties zoals CDT, in overleg met de dierenarts.
• Voer een parasietbeheerplan uit dat is gebaseerd op mestonderzoek in plaats van alleen een vast doseerschema.
• Knip de hoeven regelmatig bij en houd rustplekken droog om klauwaandoeningen te beperken.
• Bied beschutting en vermijd tocht bij net geschoren schapen.
• Houd per dier de lichaamsconditie, het lammeren en de behandelingen bij.

Rambouillets zijn binnen het eerste levensjaar geslachtsrijp, al wachten veel houders tot de ooien goed zijn uitgegroeid voordat ze voor het eerst worden gedekt. Een opvallende eigenschap van het ras is het verlengde fokseizoen: Rambouillet-ooien kunnen gedurende een groter deel van het jaar tochtig worden en drachtig raken dan veel andere schapenrassen, wat flexibelere of buiten het seizoen vallende lamperiodes mogelijk maakt.

De dracht duurt ongeveer vijf maanden, zo'n 147 tot 150 dagen. Meestal worden een of twee lammeren geboren; bij jonge ooien is een enkeling gebruikelijk, terwijl volwassen ooien met een goede voeding vaak een tweeling krijgen. Ooien zijn sterke moeders met een goede melkgift en gedragen zich beschermend en aandachtig tegenover hun lammeren.

Lammeren staan meestal snel na de geboorte op en beginnen te drinken. Houders zorgen voor schone lamruimtes, zien erop toe dat elk lam snel biest krijgt en letten bij koud weer op onderkoeling. Voeding tijdens de late dracht en de lactatie heeft rechtstreeks invloed op de vitaliteit van het lam en de conditie van de ooi, dus wordt het rantsoen in die periode opgevoerd. Bij de selectie binnen het ras wordt naast de voortplantingsprestaties gelet op vachtkwaliteit, bouw en het ontbreken van zware huidplooien.