Yorkshire

Het Yorkshire-varken is een groot wit varkensras dat is ontwikkeld in het graafschap Yorkshire in het noorden van Engeland. In een groot deel van de wereld staat hetzelfde ras bekend als Large White, en de twee namen verwijzen naar één populatie met een gemeenschappelijke afstamming. Het is een van de meest verspreide varkensrassen ter wereld en vormt de moederlijn van talrijke commerciële kruisingsprogramma's.

Volwassen dieren zijn egaal wit met rechtopstaande oren en een lang, licht ingezakt gezicht. Beren en zeugen zijn zwaar gebouwd; het gewicht van volwassen dieren ligt doorgaans tussen de 200 en 350 kilogram, afhankelijk van de lijn en het management. Het ras combineert een lang lichaam en een goede riblengte met de bouw die nodig is voor grote worpen en de melkproductie om die worpen groot te brengen.

Het Yorkshire-varken wordt bovenal om twee eigenschappen gewaardeerd: zijn moederkwaliteiten en zijn magere karkas. Zeugen staan bekend om productieve worpen, een stabiele melkproductie en een rustig temperament dat de omgang tijdens het biggen vergemakkelijkt. Dat zijn de redenen waarom het ras in de stamboom van zoveel marktbiggen voorkomt.

Voor wie geschikt

Het Yorkshire-varken past bij houders die ruimte, omheining en onderdak hebben voor een groot varken en die sterke reproductieve prestaties willen. Het werkt op commerciële bedrijven als zuivere moederlijn en op kleinschalige bedrijven waar men een rustige, productieve zeug wil. Het is minder geschikt voor mensen zonder ruimte voor een zwaar dier of zonder plan voor huisvesting, voeding en diergeneeskundige zorg.

Het ras heeft zijn wortels in de industriële graafschappen van het noorden van Engeland in de eerste helft van de negentiende eeuw. Varkenshouders in Yorkshire en omliggende gebieden werkten met grote witte lokale varkens en verbeterden die voor formaat, lengte en voerbenutting om de groeiende stedelijke bevolking te voorzien in de periode van snelle industrialisatie.

Het moderne type werd in de jaren 1860 geconsolideerd. Joseph Tuley uit Keighley wordt vaak gecrediteerd voor het verfijnen van de lijn die de basis van het ras werd. De Engelse stamboekregistratie verdeelde witte varkens in Large White, Middle White en Small White; de Large White is de variant die in de internationale handel de naam Yorkshire kreeg.

De Large White werd aan het einde van de negentiende eeuw in het Engelse stamboek opgenomen en op grote schaal geëxporteerd. Dieren kwamen aan in de Verenigde Staten, waar de naam Yorkshire werd gehanteerd, en ook in Canada, Australië, een groot deel van Europa en Azië. In elke regio werd het ras zowel zuiver als in kruising gebruikt.

In de twintigste eeuw werden het Yorkshire en de Large White het fundament van de gekruiste zeugenproductie. Het ras behoort nu tot de talrijkste en invloedrijkste varkensrassen ter wereld, en zijn genetica zit achter een groot deel van de marktbiggen wereldwijd.

Het Yorkshire-varken is gelijkmatig wit van huid en haar, met rechtopstaande oren en een lang, diep en licht ingezakt gezicht. Het lichaam is lang met een rechte rug, goed gewelfde ribben en een goede riblengte: de bouw die een hoge mager-vleesopbrengst ondersteunt. De benen zijn sterk en breed geplaatst om het gewicht van het ras te dragen en de belasting van herhaald biggen te weerstaan.

Vacht en kleur

Het haar is kort en fijn, liggend tegen de witte huid. De rasstandaard schrijft doorlopend wit voor. Kleine blauwe of zwarte huidvlekken, soms sproeten genoemd, kunnen voorkomen en worden doorgaans getolereerd, maar gekleurd haar is een fout. De lichte huid biedt weinig bescherming tegen felle zon, zodat buitendieren schaduw en toegang tot een modderbad nodig hebben ter voorkoming van zonnebrand.

Het Yorkshire-varken heeft de reputatie van een evenwichtig, goed karakter. Zeugen zijn volgzaam en verdragen hantering, wat het meest telt tijdens het biggen wanneer het personeel dicht bij de moeder en haar worp moet werken. Rustige zeugen verpletten biggen bovendien minder snel, een praktisch voordeel in elk biggensysteem.

Het ras is intelligent en leert routines snel aan. Varkens die op vaste tijden worden gevoerd en verplaatst, vertonen voorspelbaar gedrag en zijn gemakkelijker te managen. Met mensen zijn ze over het algemeen rustig als ze van jongs af aan aan hantering worden gewend. Met andere varkens leven ze goed in groepen zodra er een stabiele rangorde is vastgesteld, hoewel het samenvoegen van onbekende volwassen dieren korte vechtpartijen kan uitlokken totdat de rangen zijn bepaald. Tegenover vreemden zijn ze eerder nieuwsgierig dan agressief, maar elk groot varken verdient respect, met name een zeug met een worp.

Verzorging

• Controleer de huid regelmatig op wondjes, parasieten en tekenen van zonnebrand, vooral op de rug en de oren.
• Zorg buitenshuis voor een modderbad zodat varkens kunnen afkoelen en hun huid kunnen beschermen.
• Houd de klauwen bijgeknipt en let op overgroei of kreupelheid.
• Verwijder aangekoekte modder tijdens routinehandelingen en controleer op teken of schurft.

Beweging

• Geef ruimte om te lopen, wroeten en grazen; te kleine hokken leiden tot verveling en staartbijten.
• Bied toegang tot een uitloop of weide waar mogelijk.
• Verstrek wrotelmateriaal zoals stro of losse grond om natuurlijk gedrag te bevorderen.
• Voorkom zware inspanning in warm weer, omdat witte varkens snel oververhit raken.

Omgeving

Yorkshire-varkens hebben een droge, tochtvrije stal nodig met schoon strooisel en goede ventilatie. Ze verdragen koude beter dan hitte; zomers management richt zich daarom op schaduw, modder en ventilatie. De omheining moet stevig zijn en dicht bij de grond, want varkens wroeten en duwen op zwakke plekken. Zorg voor voortdurend schoon drinkwater: een groot varken drinkt dagelijks vele liters, en de behoefte neemt sterk toe in warm weer en tijdens de lactatie.

Yorkshire-varkens krijgen een uitgebalanceerd rantsoen op basis van granen, aangevuld met eiwit, vitaminen en mineralen. De eiwitbehoefte is het hoogst bij jonge, groeiende varkens en neemt af naarmate het dier volwassen wordt. Rantsoenen worden doorgaans geformuleerd op een streefwaarde voor energie en eiwit in plaats van op het oog samengesteld, omdat overvette zeugen moeilijker biggen en magere groei afhankelijk is van de juiste aminozuurverhouding. Pas de hoeveelheid altijd aan aan de lichaamsconditie, de levensfase en of een zeug drachtig of zogend is.

Traktaties en supplementen

Kleine hoeveelheden fruit en groenten kunnen als traktatie worden gegeven, maar moeten een marginaal onderdeel van het rantsoen blijven. Een uitgebalanceerd commercieel rantsoen voorziet doorgaans in de benodigde vitaminen en mineralen; extra supplementen zijn alleen gerechtvaardigd op advies van een dierenarts of voedingsdeskundige. Plotselinge dieetveranderingen moeten over meerdere dagen worden doorgevoerd om spijsverteringsklachten te voorkomen.

Het Yorkshire-varken is een robuust, sterk ras. Met goede huisvesting, voeding en parasietenbeheersing blijven dieren jarenlang gezond en productief. De productieve levensduur in een koppel is vaak korter dan de biologische levensduur van 6-10 jaar, omdat zeugen na een aantal worpen doorgaans worden afgevoerd. De lichte huid maakt zonnebrand en hittestress tot de meest voorkomende problemen in warm weer, terwijl been- en klauwafwijkingen de gebruikelijkste reden zijn voor vroegtijdige afvoer van zware fokdieren.

Preventieve zorg

• Volg een vaccinatie- en ontwormprogramma dat in overleg met een dierenarts is opgesteld.
• Houd de huisvesting schoon, droog en goed geventileerd om luchtwegaandoeningen te beperken.
• Zorg voor schaduw, modder en water ter voorkoming van hittestress in de zomer.
• Controleer poten en benen en beheer de lichaamsconditie van fokdieren.
• Quarantineer nieuwe dieren voordat ze bij de groep worden gevoegd.

Het Yorkshire-varken is het ras dat het sterkst geassocieerd wordt met maternale prestaties, en dat is de reden waarom het op de zeugenkant van zoveel kruisingsprogramma's staat. Gelten worden doorgaans voor het eerst gedekt op een leeftijd van circa 7-8 maanden, zodra zij een geschikt gewicht en een goede lichaamsconditie hebben bereikt, niet op een vaste datum. De zeug heeft een bronstsyclus van ongeveer drie weken als ze niet drachtig is, en de dekking wordt afgestemd op de staande bronst.

De drachtigheid duurt circa 114 dagen, vaak onthouden als drie maanden, drie weken en drie dagen. Worpen zijn groot, doorgaans 10-14 biggen, en goed beheerde lijnen kunnen dit overschrijden. De melkproductie van de zeug en haar rustige temperament helpen haar een groot deel van de worp groot te brengen.

Biggen worden in commerciële systemen doorgaans gespeend tussen drie en vijf weken leeftijd, in extensieve systemen iets later. Pasgeboren biggen hebben een warme, tochtvrije kraamlop nodig, vroeg toegang tot biest en bescherming tegen verpletten. IJzersuppletie is standaard voor biggen die binnenshuis worden gehouden, en schone kraamstal verminderen vroege uitval.