Tamworth

Het Tamworth is een middelgroot erfgoedvarken uit Engeland, te herkennen aan de rood tot roodbruine vacht en het lange, smalle lijf. Het is een van de oudste nog bestaande varkensrassen van Groot-Brittannië en is de afgelopen twee eeuwen nauwelijks veranderd. Waar veel moderne gebruiksvarkens zijn gefokt op snelle groei in een stal, is het Tamworth gevormd door een leven buiten en heeft het de bouw, vacht en instincten behouden die passen bij weiland en bos.

Het ras staat vooral bekend om twee dingen: de kwaliteit van het vlees, met name de bacon, en het vermogen om zelf voedsel te zoeken. Tamworths wroeten, grazen en lopen veel, wat ze geschikt maakt voor roterende buitensystemen. De lange snuit en de atletische bouw zijn praktisch voor een dier dat een groot deel van zijn voer zelf uit het land haalt.

Tamworths vormen tegenwoordig een minderheidsras dat vooral wordt gehouden door hobbyboeren, erfgoedbedrijven en fokprogramma's voor rasbehoud. Ze groeien langzamer dan commerciële kruisingen, waardoor het ras vooral aantrekkelijk is voor houders die smaak, weerbaarheid en traditionele varkenshouderij belangrijker vinden dan snelle omloop.

Voor wie is het geschikt

Het Tamworth past bij houders met voldoende grond en belangstelling voor traditionele of op weidegang gerichte varkenshouderij. De weerbaarheid en het uithoudingsvermogen tegen weer beperken de behoefte aan uitgebreide stallen, en de wroetdrang sluit goed aan bij het openhouden van bos en bij roterende beweiding. Diezelfde zelfstandigheid en energie maken het ras minder geschikt voor een krap hok of voor houders die een rustig, traag dier verwachten. Stevige afrastering en de bereidheid om een actief varken te begeleiden zijn nodig.

Het ras is vernoemd naar de stad Tamworth in Staffordshire, in de Engelse Midlands, waar het begin negentiende eeuw zijn vorm kreeg. Het stamt af van inheemse Engelse varkens uit de streek, en niet van de Aziatische lijnen die in diezelfde periode bij veel andere Britse rassen werden ingekruist. Die relatieve afzondering van geïmporteerd fokmateriaal is een van de redenen waarom het Tamworth de langgerekte, atletische bouw en de rode vacht behield, terwijl andere rassen korter en sneller vetmestend werden gefokt.

Gedurende de negentiende eeuw gold het Tamworth als bacon-varken en als zuinig buitenvarken dat weiland, wortels en bosmast omzette in vlees. Het was een praktisch boerderijvarken uit de tijd voordat intensieve stalhouderij gangbaar werd.

In de twintigste eeuw duwden de opkomst van stalsystemen en snelgroeiende gebruikskruisingen de tragere erfgoedrassen naar de zijlijn. Het aantal Tamworths daalde sterk, en het ras werd zeldzaam in Groot-Brittannië en in de landen waarnaar het was geëxporteerd, waaronder delen van Noord-Amerika en Australië.

Tegenwoordig wordt het Tamworth vooral in stand gehouden door hobbyboeren, erfgoedbedrijven en fokprogramma's gericht op rasbehoud. Hernieuwde belangstelling voor varkensvlees van weidedieren, traditionele bacon en rasbehoud hield de populatie op peil. Het blijft niettemin een minderheidsras, gehouden door mensen die de geschiedenis en de eigenschappen ervan belangrijker vinden dan productieomvang.

Het Tamworth heeft een lang, smal en opvallend atletisch lijf, in tegenstelling tot de blokvormige bouw van veel gebruiksvarkens. De rug is vrij recht, de poten zijn lang en sterk, en het totaalbeeld is dat van een varken dat gebouwd is om te bewegen en te wroeten. De kop is lang met een rechte snuit en grote, staande oren die naar voren en licht naar buiten wijzen. De enkele, egale rode vacht is het kenmerk bij uitstek van het ras.

Vacht en kleuren

De vacht loopt uiteen van lichtgoud tot diep roodbruin en is over het hele lijf één egale kleur. Zwarte vlekken op huid of vacht gelden volgens de traditionele standaard als een fout, al kan de huid onder het haar wel wat pigment bevatten. De rossige vacht beschermt beter tegen zonnebrand dan de lichte huid van veel witte varkens, en dat helpt het ras buiten weerbaar te blijven. In de koudere maanden wordt de vacht dichter, waardoor het dier weer verdraagt dat stalvarkens slecht aankunnen. De lange snuit is naast opvallend ook functioneel en geeft het Tamworth veel kracht bij het wroeten en zoeken naar voedsel.

Het Tamworth is een alert, actief varken met een uitgesproken eigen wil. Het is van nature nieuwsgierig en druk, en brengt veel tijd door met wroeten, verkennen en onderzoeken van de omgeving. Die energie maakt het ras een effectieve zoeker naar voedsel, maar betekent ook dat een Tamworth ruimte en bezigheid nodig heeft, geen kaal hok.

Bij verzorgers gedraagt het ras zich over het algemeen aanspreekbaar en slim. Varkens die van jongs af aan aan mensen gewend zijn, kunnen rustig en meewerkend zijn en pikken vaste routines snel op. Toch is het Tamworth over het algemeen levendiger en minder gedwee dan tragere gebruiksrassen, en het test zwakke afrastering of hekken uit. Consequente, rustige omgang werkt veel beter dan dwang.

Zeugen zijn beschermende moeders en kunnen zich rond jonge biggen fel opstellen, dus voorzichtigheid is verstandig rond het werpen. Onderling zijn Tamworths meestal sociaal en doen het goed in groepen als er genoeg ruimte is. Zoals bij elk varken vragen beren om een ervaren houder. De combinatie van intelligentie, drive en zelfstandigheid maakt het ras lonend voor bekwame houders en veeleisend voor beginners.

Het Tamworth is een robuust ras dat past bij buiten- en weidesystemen. Het verdraagt kou en wisselvallig weer beter dan veel andere varkens, maar heeft nog steeds droge beschutting, schaduw en een manier om af te koelen bij hitte nodig. De wroetdrang van het ras komt het best tot zijn recht met toegang tot weiland, uitloop of beheerd bos.

Verzorging van huid en vacht

• Controleer huid en vacht regelmatig op wondjes, parasieten en zonnebrand, ook al beschermt de rode vacht al enigszins tegen de zon.
• Zorg voor een modderpoel of natte plek zodat het varken kan afkoelen en de huid kan beschermen bij warm weer.
• Kijk de vacht na tijdens de jaarlijkse rui en let op kale plekken of irritatie.

Beweging

• Geef dagelijks toegang tot een uitloop of weiland om te wroeten en te grazen.
• Wissel percelen af om overbeweiding te voorkomen en het varken bezig te houden met vers zoekterrein.
• Zet de energie van het ras nuttig in, bijvoorbeeld door struikgewas te laten opruimen of grond te laten omwoelen, in plaats van het dier op te sluiten.

Omgeving

Zorg voor een droge, tochtvrije schuilstal met schoon strooisel zoals stro, groot genoeg om languit te liggen en zich makkelijk te draaien. Stevige omheining rond het terrein is essentieel, want Tamworths zijn actief en zoeken zwakke plekken op. Schrikdraad wordt bij dit ras veel gebruikt. Zorg voor voortdurende toegang tot schoon water en schaduw in de zomer, want ook een donker gekleurd varken kan oververhit raken.

Tamworths doen het goed op een uitgebalanceerd, kant-en-klaar varkensrantsoen in combinatie met wat ze zelf bij elkaar zoeken. Omdat het ras goed kan foerageren, kunnen weiland, wortels en bosmast in het groeiseizoen een flink deel van het dieet leveren, al blijft een samengesteld voer nodig voor volledige voeding. De hoeveelheid voer moet passen bij leeftijd, gewicht en conditie van het varken, en bij de vraag of een zeug drachtig is of zoogt. Schoon water moet altijd beschikbaar zijn.

Traktaties en aanvullingen

Overtollige groenten, fruit en weidegras kunnen met mate als traktatie worden gegeven, in kleine hoeveelheden ten opzichte van het hoofdrantsoen, zodat het dieet in balans blijft. Varkens met beperkt zoekvoer hebben soms extra mineralen nodig; een dierenarts of voerleverancier kan adviseren over lokale tekorten, zoals selenium of ijzer bij biggen. Voer dieetveranderingen geleidelijk door om spijsverteringsproblemen te voorkomen.

Het Tamworth geldt als een robuust en ziekteresistent ras, mede dankzij generaties selectie op leven buiten. Bij goede verzorging wordt het doorgaans 6 tot 12 jaar oud, langer dan de gebruiksduur van varkens die voor de slacht worden gehouden. De meeste gezondheidsproblemen bij goed verzorgde Tamworths komen voort uit omgeving en parasieten, en niet uit erfelijke aandoeningen.

Preventieve zorg

• Houd een vast ontwormschema aan dat past bij buitenvarkens.
• Knip hoeven bij en controleer poten en voeten regelmatig.
• Zorg voor droge, goed geventileerde huisvesting en schoon strooisel.
• Zorg voor schaduw, water en een modderpoel tijdens warm weer.
• Houd vaccinaties en gezondheidscontroles op peil, in overleg met een dierenarts.

Tamworth-gelten bereiken doorgaans rond zeven tot negen maanden de fokrijpe leeftijd, al wachten veel houders tot het dier goed is uitgegroeid voor de eerste dekking. Zoals bij alle varkens duurt de dracht ongeveer 114 dagen, vaak onthouden als drie maanden, drie weken en drie dagen. Tomen zijn meestal middelgroot, met gewoonlijk zes tot tien biggen, wat gemiddeld kleiner is dan bij sommige sterk geselecteerde gebruikslijnen, maar past bij het erfgoedkarakter van het ras.

Zeugen staan bekend als bekwame, beschermende moeders. Ze zogen en verzorgen biggen doorgaans goed onder buitenomstandigheden, en de weerbaarheid van het ras is te zien aan de vitaliteit van gezonde tomen. Omdat zeugen zich rond pasgeboren biggen fel kunnen opstellen, benaderen houders de kraamruimte het best rustig en begeleiden ze op afstand in plaats van het hok te overladen.

Biggen worden meestal op zes tot acht weken gespeend, afhankelijk van het systeem. De groei verloopt trager dan bij commerciële kruisingen, waardoor Tamworths langer nodig hebben om markt- of fokgewicht te bereiken. Deze langzamere groei is mede de reden waarom houders het ras waarderen om smaak en traditionele productie in plaats van snelle omloop. Beren horen bij een ervaren houder thuis, en fokdieren worden geselecteerd op gezonde poten, goed karakter en de juiste rode kleur.